SavedAdd your journal

Journals / Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi / 2026 / Sayı: 27

The Effect of the Need for Smell on Unplanned Buying Behavior: The Case of Cosmetic Products

Koklama İhtiyacının Plansız Satın Alma Davranışı Üzerindeki Etkisi: Kozmetik Sektörü Örneği

Fatma Yildiz(ORDU ÜNİVERSİTESİ)
Derya Öztürk(Ordu Üniversitesi)
Pages
59–74
Publication Date
2026-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The results revealed that consumers' overall need for smell has a positive and statistically significant impact on unplanned buying behavior.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The sense of smell, which has been attributed an aesthetic value throughout human history, has evolved into a critical strategic component within the contemporary marketing ecosystem, primarily shaped by consumers' need for smell.
📊
Key Findings & Data:Utilizing a convenience sampling method, data were collected via an online questionnaire from 384 participants aged 18 and older across Turkey.
💡
Conclusion & Impact:The results revealed that consumers' overall need for smell has a positive and statistically significant impact on unplanned buying behavior.
🔬Design:Survey & Empirical Study
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Duyusal Pazarlama · Koku Pazarlaması · Koklama İhtiyacı

Abstract

The sense of smell, which has been attributed an aesthetic value throughout human history, has evolved into a critical strategic component within the contemporary marketing ecosystem, primarily shaped by consumers' need for smell. The primary objective of this research is to investigate the impact of the need for smell on unplanned buying behavior, specifically concerning cosmetic products. Utilizing a convenience sampling method, data were collected via an online questionnaire from 384 participants aged 18 and older across Turkey. The collected data were subjected to descriptive statistics, Exploratory Factor Analysis (EFA), and simple linear regression analyses using the SPSS 25.0 software package. The results revealed that consumers' overall need for smell has a positive and statistically significant impact on unplanned buying behavior. Further analyses concerning the sub-dimensions of the need for smell indicated that while the dimensions of hedonic consumption, personal preferences, and memories significantly influence unplanned buying behavior, the buying preferences dimension does not exert a determinative effect. This finding implies that the act of smelling functions primarily as an emotional and experiential trigger rather than a rational decision-making criterion. Ultimately, the research findings theoretically and practically underscore the importance of integrating individuals' sensory pursuits and olfactory motivations into sensory marketing strategies.

Özet

İnsanlık tarihi boyunca estetik bir değer atfedilen koku duyusu, günümüz pazarlama ekosisteminde tüketicilerin koklama ihtiyacı üzerinden şekillenen kritik bir stratejik bileşen haline gelmiştir. Bu araştırmanın temel amacı; kozmetik ürünler özelinde koklama ihtiyacının, plansız satın alma davranışı üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Araştırma kapsamında, kolayda örnekleme yöntemi ile Türkiye genelinde 18 yaş ve üzeri 384 katılımcıdan çevrim içi anket tekniğiyle veriler toplanmıştır. Elde edilen veriler, SPSS 25.0 paket programı aracılığıyla betimsel istatistikler, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve basit doğrusal regresyon analizlerine tabi tutulmuştur. Analiz sonuçları, tüketicilerin genel koklama ihtiyacının plansız satın alma davranışı üzerinde pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymuştur. Koklama ihtiyacının alt bileşenleri özelinde yapılan analizlerde; hedonik tüketim, kişisel tercihler ve anılar boyutlarının plansız satın alma davranışını anlamlı düzeyde etkilediği saptanırken; satın alma tercihleri boyutunun belirleyici bir etkisinin bulunmadığı belirlenmiştir. Bu bulgu, koklama eyleminin rasyonel bir karar verme kriterinden ziyade, duygusal ve deneyimsel bir tetikleyici olarak işlev gördüğüne işaret etmektedir. Araştırma sonuçları, duyusal pazarlama stratejilerinde bireylerin duyusal arayışlarının ve koklama motivasyonlarının göz önünde bulundurulmasının önemini teorik ve pratik açılardan tartışmaya açmaktadır.

🔖

Cite This Article

Yildiz, F., Öztürk, D. (2026). The Effect of the Need for Smell on Unplanned Buying Behavior: The Case of Cosmetic Products. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi, Sayı: 27, 59–74. https://doi.org/10.63673/SosyoTeknik.1981649

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (33)

  1. Akçay, G., & Özdemir, E. (2019). Demografik özellikler açısından tüketicilerin plansız satın alma davranış farklılıklarını incelemeye yönelik bir araştırma. OPUS-Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 14(20), 817-846.
  2. Akpürçek, K. (2023). Mağaza atmosferinin hedonik tüketim ve plansız satın alma davranışına etkisi üzerine bir araştırma (Yüksek lisans tezi). Bartın Üniversitesi, Bartın.
  3. Arslan, İ. K.& Basmacı, U. (2020). Kokunun tüketici satın alma davranışı üzerindeki etkisi. Journal of Social and Humanities Sciences Research,7(58), 2434-2442
  4. Beytulova, E. (2017). Tüketicilerin plansız satın alma kararları üzerinde rolü olan etkenlerin belirlenmesi: Bir alan araştırması (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
  5. Bora Semiz, B. (2017). A ve B tipi kişilik özelliklerine göre tüketicilerin plansız, kompülsif ve hedonik satın alma davranışlarının araştırılması. Pazarlama İçgörüsü Üzerine Çalışmalar, 1(1-2), 13-22.
  6. Durmaz, Y. (2020). Vakıf üniversitelerinde okuyan öğrencilerin kişilik özelliklerinin içgüdüsel satın alma davranışları üzerindeki etkininin yapısal eşitlik modeli ile belirlenmesi (Yüksek lisans tezi). Üsküdar Üniversitesi, İstanbul.
  7. Gürdin, B. (2019). Kokunun tüketici satın alma davranışı üzerindeki etkisi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(3), 2160-2175.
  8. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2014). Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson Education.
  9. Hussain, S., & Ali, M. (2015). Effect of store atmosphere on consumer purchase intention. International Journal of Marketing Studies, 7(2), 35–43.
  10. Kaiser, H. F. (1974). An index of factorial simplicity. Psychometrika, 39(1), 31-36.
  11. Krishna, A. (2012). An integrative review of sensory marketing: Engaging the senses to affect consumer behavior. Journal of Consumer Psychology, 22(3), 332-351.
  12. Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607-610.
  13. Mehrabian, A., & Russell, J. A. (1974). An Approach to Environmental Psychology, Cambridge, MA: MIT Press.
  14. Mitchell, D. J., Kahn, B. E., & Knasko, S. C. (1995). There’s something in the air: Effects of congruent or incongruent ambient odor on consumer decision making. Journal of Consumer Research, 22(2), 229-238.
  15. Onurlubaş, E., & Çakırlar, H. (2022). Koku pazarlaması. Y. Yıldırım & N. Gümüş (Ed.), Pazarlamada niş konular içinde (ss. 273-294). Nobel Akademik Yayıncılık.
  16. Özgür, A. (2020). Satın alma davranışı üzerinde duyguların rolü: Koku pazarlaması üzerine bir alan araştırması (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
  17. Özkan, S. (2018). Y kuşağının kozmetik ürünlerine karşı plansız satın alma davranışları üzerine bir inceleme (Yüksek lisans tezi). Bahçeşehir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,İstanbul.
  18. Sarışen, B. (2024). Kokunun tüketicilerin satın alma davranışına etkisi: Konya ili örneği (Yüksek lisans tezi). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas
  19. Simavoğlu, F., & Kuştepe, İ. (2018). Reklamlarda koku duyusunun kullanımına ilişkin göstergebilimsel analiz: Temizlik ürünleri üzerine bir çalışma. Journal of Awareness, 3(Özel Sayı), 683-696
  20. Solak, T. (2019). Satın alma kararında irrasyonel insan davranışının incelenmesi. Gümrük ve Ticaret Dergisi, 6(17), 42-62.
  21. Spangenberg, E. R., Crowley, A. E., & Henderson, P. W. (1996). Improving the store environment: Do olfactory cues affect evaluations and behaviors? Journal of Marketing, 60(2), 67–80.
  22. Stern, H. (1962). The significance of impulse buying today. Journal of Marketing, 26(2), 59-62.
  23. Tekin, M., Öztürk, D., & Yeşiltuna, C. (2020). Hedonik tüketim davranışının marka bağlılığına etkisi: Tanınmış bir hazır giyim markası tüketicileri üzerine bir uygulama. Global Journal of Economics and Business Studies, 9(18), 37-49.
  24. Tuzcu, N. (2016). Giyim alışverişlerinde içgüdüsel satın alma eğilimleri ve satın alma nedenleri üzerine karşılaştırmalı bir uygulama (Yüksek lisans tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta.
  25. Topal, H. (2007). Koku kullanım kültürü ve Türkiye'de kolonya ambalajı (Yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
  26. Türk, Z. (2018). Hedonik ve faydacı tüketim eğiliminin plansız satın alma davranışı üzerindeki etkisi: Bir araştırma. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 9(16), 853-878
  27. Türk, Z. (2021). Tüketicilerin kişisel nostalji eğilimi ve nostaljik ürünlere ilişkin kalite algısının satın alma niyeti üzerindeki etkisine yönelik bir araştırma. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (45), 419-430
  28. Ural, A., & Kılıç, İ. (2013). Bilimsel araştırma süreci ve SPSS ile veri analizi. Detay Yayıncılık.
  29. Uysal, İ., & Kılıç, A. (2022). Normal dağılım ikilemi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 12(1), 220-248.
  30. Varlışeflek, G., & Aytekin, P. (2023). Koku faktörü ve hedonik tüketim ilişkisi. Y. Bozgeyik (Ed.), Sosyal bilimlerde akademik araştırma ve değerlendirmeler-IV içinde (s. 165-193). Özgür Yayınları
  31. Villi, B. (2012). Kadınların kozmetik ürünlerde plansız satın alma davranışları üzerine bir alan araştırması (Yüksek lisans tezi). Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya.
  32. Weun, S., Jones, M. A., & Beatty, S. E. (1997). A parsimonious scale to measure impulse buying tendency. In W. M. Pride & G. T. Hult (Eds.), AMA Educators’ Proceedings: Enhancing Knowledge Development in Marketing (Vol. 8, pp. 306-307). American Marketing Association.
  33. Yorulmazel, A. (2017). Individual differences in olfactory information: The need for smell scale (Yüksek lisans tezi). İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.