Journals / Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi / 2026 / Cilt: 11 Sayı: 1

Analysis of the 2018 and 2024 Life Sciences Course Curriculum in Terms of Citizenship Literacy

2018 ve 2024 Yılı Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programının Vatandaşlık Okuryazarlığı Açısından İncelenmesi

Tuğba Dönmez(GAZİ ÜNİVERSİTESİ, GAZİ EĞİTİM FAKÜLTESİ)0000-0002-5360-9835
Pages
59–76
Publication Date
2026-05-31
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The findings indicate that both curricula contain learning outcomes related to the sub-dimensions of understanding citizenship, questioning citizenship rights and responsibilities, and exercising citizenship rights and responsibilities; however, no learning outcomes were identified in the sub-dimension of claiming rights.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Educating citizenship-literate individuals is a priority in the education policies of many countries.
📊
Key Findings & Data:Notably, in the Türkiye Yüzyılı Maarif Model curriculum, implemented for the first time in the 2024–2025 academic year, citizenship literacy has been explicitly addressed, and the aim is to instill this competency across all subjects.
💡
Conclusion & Impact:The findings indicate that both curricula contain learning outcomes related to the sub-dimensions of understanding citizenship, questioning citizenship rights and responsibilities, and exercising citizenship rights and responsibilities; however, no learning outcomes were identified in the sub-dimension of claiming rights.
🔬Design:Modeling & Simulation
📍Scope:2024–2025 Verileri
⚙️Variables:çocuk hakları · maarif model · vatandaşlık

Abstract

Educating citizenship-literate individuals is a priority in the education policies of many countries. Citizenship literacy enables individuals to develop competence in social and political knowledge, understanding, attitudes, and skills. Therefore, it is expected that citizenship literacy will be included in curricula. Notably, in the Türkiye Yüzyılı Maarif Model curriculum, implemented for the first time in the 2024–2025 academic year, citizenship literacy has been explicitly addressed, and the aim is to instill this competency across all subjects. At the primary school level, the Life Studies course, which plays a pivotal role in fostering “good individuals and good citizens,” has significant responsibilities in developing citizenship literacy. The aim of this study is to compare the 2018 and 2024 Life Studies curricula in terms of citizenship literacy. The study employed the document analysis method, one of the qualitative research designs, to collect data, and the data were examined using descriptive analysis. The findings indicate that both curricula contain learning outcomes related to the sub-dimensions of understanding citizenship, questioning citizenship rights and responsibilities, and exercising citizenship rights and responsibilities; however, no learning outcomes were identified in the sub-dimension of claiming rights. Considering the sub-dimensions of citizenship literacy, it can be stated that the Türkiye Yüzyılı Maarif Model Life Studies curriculum addresses citizenship literacy from a broader perspective compared to the 2018 curriculum.

Özet

Vatandaşlık okuryazarı bireyler yetiştirmek ülkelerin eğitim politikaları arasında yer almaktadır. Vatandaşlık okuryazarlığına sahip olmak, bireylerin sosyal ve politik bilgi, anlayış, tutum ve becerilerde uzmanlaşmalarını sağlar. Bu bakımdan vatandaşlık okuryazarlığının öğretim programlarında yer alması beklenir. Nitekim 2024-2025 eğitim öğretim yılında uygulanmaya başlanan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programlarında ilk kez vatandaşlık okuryazarlığı yer alarak bu okuryazarlığa sahip bireyler yetiştirmek tüm derslerde kazandırılması gereken beceriler arasında yer almaktadır. Vatandaşlık okuryazarı bireyler yetiştirmede hayat bilgisi dersine de büyük görevler düşmektedir. Hayat bilgisi dersi ilkokulda öğrencileri iyi insan, iyi vatandaş yetiştirmede temel göreve sahip mihver bir derstir. Bu araştırmanın amacı 2018 ve 2014 hayat bilgisi öğretim programlarını vatandaşlık okuryazarlığı açısından karşılaştırmaktır. Araştırmada verilerin elde edilmesinde nitel araştırma desenlerinden biri olan doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi uygulanarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre her iki programda da vatandaşlık okuryazarlığı ile ilgili vatandaşlığı anlama, vatandaşlık hak ve sorumluluklarını sorgulama ile vatandaşlık hak ve sorumluluklarını kullanma alt boyutlarına ilişkin kazanım veya öğrenme çıktısına rastlanılırken, hak arama boyutunda herhangi bir öğrenme çıktısı veya kazanım bulunmamaktadır. Vatandaşlık okuryazarlığı alt boyutları dikkate alındığında Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli hayat bilgisi dersi öğretim programının 2018 yılı hayat bilgisi öğretim programına göre vatandaşlık okuryazarlığına daha geniş perspektiften baktığı söylenebilir

🔖

Cite This Article

Dönmez, T. (2026). Analysis of the 2018 and 2024 Life Sciences Course Curriculum in Terms of Citizenship Literacy. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, Cilt: 11 Sayı: 1, 59–76. https://ajindex.com/articles/1603492

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (48)

  1. Akkaya, A. (2023). 2018 ve 2023 Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programlarının karşılaştırılması. Kapadokya Eğitim Dergisi, 4 (1), 60-69.
  2. Akpınar, B. (2019). İlkokul 4. sınıf sosyal bilgiler dersinde vatandaşlık ile ilgili kavram yanılgılarının incelenmesi ve giderilmesi: Bir eylem araştırması. (Tez No. 586653) [Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü - İstanbul.]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
  3. Alderson, P. (2008). Young children’s rights: Exploring beliefs, principles and practice (2nd ed.). Jessica Kingsley Publishers.
  4. Alkar, E. & Yılmaz Derin, S. (2023). 4. sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersindeki temel kavramları anlama düzeyleri ve kavram yanılgıları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (87), 1240-1256. https://doi.org/10.17755/esosder.1276117.
  5. Almond, G. A. & Verba, S. (1963). The civic culture:political attitudes and democracy in five nations. Princeton University Press.
  6. Barth, S. & Demirtaş, A. (1997) İlköğretim sosyal bilgiler öğretimi. Yök/ Dünya Bankası.
  7. Bektaş, M., Sellum, F. S. & Polat, D. (2019). 2018 Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programı’nın 21. yüzyıl öğrenme ve yenilikçilik becerileri açısından incelenmesi. Sakarya University Journal of Education, 9 (1), 129-147. https://doi.org/10.19126/suje.537104.Brasof, M. & Spector, A. (2016). Teach students about civics through schoolwide governance. Phi Delta Kappan, 97 (7), 63-68. https://doi.org/10.1177/0031721716641652.
  8. Council of Europe (2010). Charter on education for democratic citizenship and human rights education recommendation CM/Rec (2010)7 and explanatory memorandum. https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680489513 adresinden 10.03.2025 tarihinde alındı.
  9. Çakır, O. (2025). 2024 Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programı öğrenme çıktılarının 21. yüzyıl becerileri bağlamında değerlendirilmesi. Milli Eğitim Dergisi, 54 (246), 837-878 https://doi.org/10.10.37669/milliegitim.1565831.
  10. Covell, K., & Howe, R. B. (2001). The challenge of children’s rights for Canada. Wilfrid Laurier University Press.
  11. Dahl, R. A. (1989). Democracy and Its Critics. Yale University Press.
  12. Ersoy, A. F. (2006). Hayat bilgisi ve sosyal bilgiler öğretim programlarının etkili vatandaşlık eğitimi açısından değerlendirilmesi. Ulusal Sınıf Öğretmenliği Kongresi Bildiri Kitabı. Kök Yayıncılık.
  13. Esemen, A. & Sadioğlu, Ö. (2019). 2018 tarihinde yenilenen hayat bilgisi öğretim programı kazanımlarında ulusal değerler. Academy Journal of Educational Sciences, 3 (1), 14-27. https://doi.org/10.31805/acjes.501395
  14. Geertz, C. (1973). Thick description toward an interpretive theory of culture. C. Geertz (Ed.), In The interpretation of cultures (pp. 3-30). Basic Books.
  15. Guba, E. G. & Lincoln, Y. S. (1982). Epistemological and methodological bases of natu-ralistic inquiry. Ectj, 30 (4), 233-252.
  16. Güneş, G. & Yıldırım, Y. (2024). 2018 ve 2024 hayat bilgisi dersi öğretim programlarının değerler eğitimi açısından incelenmesi: 2018 ve 2024 Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programı. International Journal of education and Science Research, 1 (1), 66-84. https://doi.org/10.31455/asya.1609975.
  17. Hébert, Y. M. & Sears, A. (2001). Citizenship education. Canadian Education Association.
  18. Hoepfl, M. C. (1997). Choosing qualitative research: A primer for technology education researchers. Journal of Technology Education, 9 (1), 47-63.
  19. Işık, H., Güven, B. & Apaydın, B.(2004). Demokratik davranışlar kazandırma açısından hayat bilgisi dersi programı amaçlarının incelenmesi. Uluslararası Demokrasi Eğitimi Sempozyumu Bildiriler Kitabı. Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi.
  20. Johnson, L. & Morris, P. (2010). Towards a framework for critical citizenship education. The Curriculum Journal, 21(1), 77-96. https://doi.org/10.1080/09585170903560444
  21. Joris M, Agordag O (2019) In search of good citizenship education: Normative analysis of the international civic and citizenship education study (ICCS). European Journal of Education 54: 287–298. https://doi.org/10.1111/ejed.12331.
  22. Kahne, J., Lee, N. J., & Feezell, J. T. (2013). The civic and political impact of online participatory cultures among youth transitioning to adulthood. Journal of Information Technology & Politics, 10 (1), 1–20. https://doi.org/10.1080/19331681.2012.701109.
  23. Karasar, N. (2023). Bilimsel araştırma yöntemi: kavramlar ilkeler teknikler, (38. Basım). Nobel Yayın Dağıtım.
  24. Karadağ, A. & Kapusızoğlu, M. (2022). Vatandaşlık okuryazarlığı ölçeği: geliştirme, geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (30), 37-71.
  25. Keating, A. (2016). Educating tomorrow’s citizens: what role can schools play?. Foro de Educación, 14 (20), 35-47. http://dx.doi.org/10.14516/fde.2016.014.020.004.
  26. Kingston, R. J. (1983). The making of the public in school and out. Kettering Review, 18-24. https://www.kettering.org/catalog/product/kettering-reviewwinter-1983.
  27. Kondu, Z. & Sakar, T. (2013). Vatandaşlık ve demokrasi eğitimi dersi niçin verilir? Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2 (3), 49-60.
  28. Köseoğlu, E. & Şahin K. (2024). İlkokul hayat bilgisi dersi öğretim programlarının (2018-2024) karşılaştırmalı analizi. Journal of Social Perspective Studies, 1 (2), 51-65. https://doi.org/ 10.5281/zenodo.13988232
  29. Kurum, C. (2022). 21. yüzyıl becerileri açısından hayat bilgisi dersi öğretim programının değerlendirilmesi. Social Mentality And Researcher Thinkers Journal (Smart Journal), 7 (46), 1211-1221. https://doi.org/10.31576/smryj.908.
  30. Lundy, L. (2007). ‘Voice’ is not enough: Conceptualising Article 12 of the United Nations Convention on the Rights of the Child. British Educational Research Journal, 33 (6), 927–942. https://doi.org/10.1080/01411920701657033
  31. Marshall, T. H. (1950). Citizenship and social class and other essays. Cambridge University Press.
  32. MEB (2018). Sosyal bilgiler öğretim programı (4-7. sınıflar). http://mufredat.meb.gov.tr/ adresinden 12.03.2025 tarihinde alındı.
  33. MEB (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni, https://tymm.meb.gov.tr/upload/brosur/2024programortakmetinOnayli.pdf adresinden 12.03.2025 tarihinde alındı.
  34. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). An Expanded sourcebook qualitative data analysis. Sage Publications.
  35. Mutch, C. (2011). Citizenship Education in New Zealand: We Know ‘What Works’ but to What Extent is it Working? Citizenship, Social and Economics Education, 10 (2-3), 182-198. https://doi.org/10.2304/csee.2011.10.2.182.
  36. Oker, D. & Tay, B. (2019). İlkokul öğrencilerinin gözünden hayat bilgisi dersi ve öğrenmek istedikleri konular. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 5 (3), 409-425.
  37. Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. Simon & Schuster.
  38. Robinson, C. & Taylor, C. (2013). Student voice: The involvement of students in decision making. Improving Schools, 16 (1), 51–60. https://doi.org/10.1177/1365480212469713.
  39. Ravitch, S. M. & Carl, N. M. (2019). Qualitative research: Bridging the conceptual, theoretical, and methodological. Sage Publications.
  40. Sağlam, H. İ. (2015). Toplum, birey ve doğaya bütüncül bakış: Hayat bilgisi. İçinde Gültekin, M. (Ed.), Hayat bilgisi öğretimi (1-15). Nobel Akademik Yayıncılık.
  41. Torney-Purta, J., Lehmann, R., Oswald, H., & Schulz, W. (2001). Citizenship and education in twenty-eight countries: Civic knowledge and engagement at age fourteen.IEA.
  42. Tosun, A. & Gökçe, N. (2024). 2018 ve 2024 Sosyal bilgiler dersi öğretim programlarının sürdürülebilir kalkınma amaçları açısından incelenmesi. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 11 (40), 249-283.
  43. Turan, S. & Akhan, O. (2024). 2024 sosyal bilgiler öğretim programında okuryazarlıklar: MAXQDA ile tematik bir analiz. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13 (2), 57-72. https://dergipark.org.tr/tr/pub/amauefd.
  44. Ulusoy, K. & Erkuş, B. (2016). İlkokul 4. sınıfta “insan hakları, yurttaşlık ve demokrasi” dersinin okutulmasına ilişkin sınıf ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24, 1143-1172.
  45. Ulutaş, B. (2015). Doküman analizi. Seggi, F.N. & Bayyurt, Y. (ed.), İçinde Nitel araştırma yöntem, teknik, analiz ve yaklaşımları (ss. 287-305). Anı Yayıncılık.
  46. Yalçın, A. (2025). Sağlıklı bir toplum için sağlıklı yetiştirmek: hayat bilgisi dersi öğretim programlarında sağlık konusunun incelenmesi. Uluslararası İlköğretim Araştırmaları Dergisi, 9 (1), 19-34.
  47. Yaşaroğlu, C. (2013). Hayat bilgisi dersi kazanımlarının değerler eğitimi açısından incelenmesi. Journal of Turkish Studies. 8 (7), 849-858
  48. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.