SavedAdd your journal

Journals / Verimlilik Dergisi / 2026 / Cilt: 60 Sayı: 1

Comparison of Performance Levels in Economic Expenditure Items of Metropolitan Municipalities in Türkiye: PROMETHEE Method and GAIA Plane in Multi-Criteria Decision Making Technique

Türkiye’de Büyükşehir Belediyeleri İçin Ekonomik Harcama Kalemlerinde Performans Düzeyi Karşılaştırması: Çok Kriterli Karar Verme Tekniğinde PROMETHEE Yöntemi ve GAIA Düzlemi

Zerife Yildirim(HARRAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-2478-2823
Murat Demir(HARRAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-1466-1104
Pages
1–20
Publication Date
2026-01-28
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Thus, the importance of keeping accurate and robust data in local governments and making effective and efficient work-oriented measurements is emphasized.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Purpose: Performance measurements for municipalities are important for future budget programs as well as in terms of benefit and efficiency.
📊
Key Findings & Data:Therefore, the aim of the study is to compare the performance level of metropolitan municipalities in Turkey for economic expenditure items.
💡
Conclusion & Impact:Thus, the importance of keeping accurate and robust data in local governments and making effective and efficient work-oriented measurements is emphasized.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:2014-2020 Verileri
⚙️Variables:Büyükşehir Belediyeleri · Çok Kriterli Karar Verme · PROMETHEE Yöntemi

Abstract

Purpose: Performance measurements for municipalities are important for future budget programs as well as in terms of benefit and efficiency. The success of the avtivities carried out by municipalities in reaching the determined targets is also evaluated within the scope of transparency, consistency, needs and cost. Therefore, the aim of the study is to compare the performance level of metropolitan municipalities in Turkey for economic expenditure items. Methodology: The PROMETHEE method, a Multi-Criteria Decision Making (MCDM) method, was used as econometric analysis in the study. Information on budget economic expenditure items included in the activity reports of metropolitan municipalities in Türkiye for the 2014-2020 period was used. Findings: According to the analysis results, when all alternatives were evaluated together for the seven-year performance-based budget realizations of metropolitan municipalities per capita, the Net Promethee "Ph" results, based on selection and ranking, were found to be closest to the criterion bar (axis) in İzmir (0.42), Ankara (0.41), Gaziantep (0.37), and İstanbul (0.35). These provinces were identified as the most successful municipalities in terms of budgeting performance. Originality: This study provides comparative information on the effective spending potential of metropolitan municipalities. Thus, the importance of keeping accurate and robust data in local governments and making effective and efficient work-oriented measurements is emphasized.

Özet

Amaç: Belediyelere yönelik performans ölçümleri sonraki dönem bütçe programları için önemli olması kadar fayda ve verimlilik bakımından da önem arz etmektedir. Belediyelerin gerçekleştirdikleri faaliyetlerinin belirlenen hedeflere ulaşmadaki başarısı şeffaflık, tutarlılık, ihtiyaçlar ve maliyet kapsamında da değerlendirilir. Bu nedenle çalışma kapsamında Türkiye’de büyükşehir belediyelerinin ekonomik harcama kalemleri için performans düzeyi karşılaştırmasının yapılması amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmada ekonometrik analiz olarak Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden PROMETHEE yöntemi kullanılmıştır. Türkiye'deki büyükşehir belediyelerinin 2014-2020 dönemine ait faaliyet raporlarında yer alan bütçenin ekonomik harcama kalemlerine ilişkin bilgiler kullanılmıştır. Bulgular: Analiz sonuçlarına göre; büyükşehir belediyelerinin yedi yıllık süre zarfında kişi başına düşen performansa dayalı bütçe gerçekleşmeleri için tüm alternatifler birlikte değerlendirildiğinde, seçim ve sıralamaya göre Net Promethee “Ph” sonuçları sırasıyla kriter çubuğuna (eksen) en yakın İzmir (0,42), Ankara (0,41), Gaziantep (0,37) ve İstanbul (0,35) illeri olarak bulunmuştur. Bu iller bütçeleme performansı bakımından en başarılı belediyeler olarak belirlenmiştir. Özgünlük: Bu çalışma ile büyükşehir belediyelerinin etkin harcama potansiyeli karşılaştırmalı olarak verilmektedir. Böylece yerel yönetimlerde verilerin doğru ve sağlam tutulması ile etkin ve verimli çalışma odaklı ölçümlerin yapılmasının önemine dikkat çekilmektedir.

🔖

Cite This Article

Yildirim, Z., Demir, M. (2026). Comparison of Performance Levels in Economic Expenditure Items of Metropolitan Municipalities in Türkiye: PROMETHEE Method and GAIA Plane in Multi-Criteria Decision Making Technique. Verimlilik Dergisi, Cilt: 60 Sayı: 1, 1–20. https://doi.org/10.51551/verimlilik.1565967

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (60)

  1. Acar, Y. (2019). “Does Flypaper Effect Exist? New Evidence from Turkish Municipalities”, Sosyoekonomi, 27(39). 55-68. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2019.01.03
  2. Ağcakaya, S. (2009). “Yerel Yönetimlerde Performans Ölçümü ve Benzer Tip Belediyelerde Mali Performans Uygulamaları”, Sosyoekonomi, 9(9), 27-46.
  3. Akdoğan, U. ve Agun, B.H. (2018). “Türkiye’de Belediyelerin Mali Sürdürülebilirliği: Birincil Denge Yaklaşımı”, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 207-222. https://doi.org/10.26468/trakyasobed.452043
  4. Albadvi., A., Chaharsooghi, S.K. ve Esfahanipour, A. (2007). “Decision Making in Stock Trading: An Application of PROMETHEE”, European Journal of Operational Research, 177, 673-683.
  5. Atıcı, B.K. ve Ulucan, A. (2009). “Enerji Projelerinin Değerlendirilmesi Sürecinde Çok Kriterli Karar Verme Yaklaşımları ve Türkiye Uygulamaları”, Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 27(1), 161186.
  6. Belke, M. (2021). “Türkiye’deki İl Belediyelerinin Mali Sürdürülebilirliği: Dinamik Panel Veri Analizi”, Ekonomi, Politika & Finans Araştırmaları Dergisi, 6(1), 128-158.
  7. BEPER. (2002). “Belediyelerde Performans Ölçümü Projesi(BEPER)” Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü. http://www.beper.gov.tr/, (Erişim Tarihi: 15.08.2023)
  8. Bilge, S. (2006). “Yerel Yönetimlerde Performans Ölçümü ve Dışsal Faktörlerin Yerel Yönetimlerin Performansına Etkisi Üzerine Bir Araştırma”. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
  9. Bilsel, S.G. (1998). “Alt-Bölge Planlamasında Stratejik Planlama Yaklaşımı”. Bölgesel Gelişme Stratejileri. https://www.academia.edu/45017500/ (Erişim Tarihi: 15.11.2023).
  10. Brans, J.-P. (1982). “L’ingénierie de la décision: Élaboration d’instruments d’aide à la décision. La méthode PROMETHEE”. (Editörler: R. Nadeau ve M. Landry), L’aide à la décision: Nature, instruments et perspectives d’avenir, 183–213. Presses de l’Université Lava, Québec.
  11. Brans, Jean Pierre ve Mareschal, B. (2005). “PROMETHEE Methods”, Multiple Criteria Decision Analysis, 1-33.(2005).
  12. Brans, J.P. ve Vincke. P.A. (1985). “A Preference Ranking Organisation Method: (The PROMETHEE Method for Multiple Criteria Decision-Making)”, Management Science, 31(6), 647-656. https://doi.org/10.1287/mnsc.31.6.647
  13. Brans, J.P., Vincke, P. ve Mareschal, B. (1986). “How to Select and how to Rank Projects: The PROMETHEE Method”, European Journ”al of Operational Research. 24(2). https://doi.org/10.1007/0-387-23081-5_5
  14. Celep, H. (2007). “Belediyelerde Performans Ölçümü ve Beper Projesinin İncelenmesi”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  15. Çivi Çetin, D. (2006). “Belediyelerde Performans Yönetimi”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Kocaeli.
  16. Çukur, A. (2023). “Mali Yerelleşmenin Yerel Yönetimlerin Mali Disiplini Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği”, Maliye Dergisi, Ocak-Haziran 2023, 184, 116-144.
  17. Dağdeviren, M. ve Eraslan, E. (2008). “PROMETHEE Sıralama Yöntemi İle Tedarikçi Seçimi”, Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 23(1). 69-75.
  18. Demirkaya, H. (2000). “Performans Ölçüm Rehberi (Araştırma/İnceleme/Çeviri Dizisi, No. 7)”, T.C. Sayıştay Başkanlığı, Ankara.
  19. Dinç, S. (2006). “Yerel Yönetimlerde Performans Ölçümü: Afyonkarahisar Belediyesi Örneği”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyon.
  20. Ekin, E. ve Okutan, C. (2021). “PROMETHEE Yöntemi ile Tesis Yeri Seçim Problemine İlişkin Bir Uygulama”, Gaziantep Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(1), 46-58.
  21. Epstein, M.J. (2002). “Performance Measurement and Management Control: A Compendium of Research”, JAI Press, Emerald.
  22. Genç, T. (2013). “PROMETHEE Yöntemi ve Gaia Düzlemi”, Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(1), 133-154.
  23. Gözlükaya, T. (2007). “Yerel Yönetimler ve Stratejik Planlama: Modeller ve Uygulama Örnekleri”, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli.
  24. Güven, Ahmet. (2012). “Belediyelerin Performans Denetimi ve Alılanması Üzerine Bir Araştırma”, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
  25. Holzer, M., ve Yang, K. (2004). “Performance Measurement and Improvement: An Assessment of the State of the Art”, International Review of Administrative Sciences, 70(1), 15-31.
  26. Ishizaka, A. ve Resce, G. (2021). “Best-Worst PROMETHEE Method for Evaluating School Ferformance in the OECD’s PISA Project”, Socıa-Economic Planning Sciences, 73, 100799. https://doi.org/10.1016/j.seps.2020.100799
  27. Kandemir, Ş.A. ve Köleoğlu, N. (2021). “İnsani Gelişmenin Yeni Ölçüsü: İyi Yaşam İndeksi”, International Academic Social Resources Journal, 6(32), 2034-2040.
  28. Karasu, M. A. (2012). “Büyükşehir Belediyelerinde Stratejik Planlama Karşılaştırmalı Bir Analiz”. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 8(16), 159-180.
  29. Kaygısız, Z. (2011). “Belediyelerin Performanslarının Maliyet Analizi Yaklaşımlarıyla Değerlendirilmesi”, Doktora Tezi, Osmangazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
  30. Kerimoğlu, B., Güngör, H. ve Koyuncu, E. (2009). “Belediye Bütçesi Nasıl İzlenir?, Yerel Paydaşlar İçin Bir Rehber”, Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV). https://www.tepav.org.tr/upload/files/1271241449r7524.Belediye_Butcesi_Nasil_Izlenir.pdf, (Erişim Tarihi: 06.12.2022).
  31. Koçdemir, M. (2023). “Türkiye’de Büyükşehir Belediyelerinin Mali Durumlarının Belirlenmesi: Oran Analizi Sektör Ortalamaları”, Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, 32(1), 79-114
  32. Köseoğlu, M.A. (2005). “Kamu İktisadi Teşebbüslerinde Performans Ölçümü”, Uzmanlık Tezi, Devlet Planlama Teşkilatı, DPT Yayın No: 2688, Yıllık Programlar ve Konjonktür Değerlendirme Genel Müdürlüğü Kit ve Sosyal Güvenlik Dairesi Başkanlığı, Ankara.
  33. Kubalı, D. (1998). “Performans Denetimi: Kavram, İlkeler, Metodoloji ve Uygulamalar”, Sayıştay Başkanlığı, Ankara.
  34. Kutay, N. ve Tektüfekçı̇, F. (2014). “Yönetsel Muhasebe Kararlarının Verilmesinde Bir Araç Olarak PROMETHEE Sıralama Yöntemi ve Bir Uygulama”, Verimlilik Dergisi, 3, 83-96.
  35. Lidouh, K., De Smet, Y., ve Zimányi, E. (2009). “GAIA Map: A Tool for Visual Ranking Analysis in Spatial Multicriteria Problems”, Proceedings of the 13th International Conference on Information Visualisation, 393-402.
  36. Logotri, (2003). “Performance Measurement and Management in Asia-Pacific Local Government”, Discussion Paper, Report 4.
  37. Osborne, D. ve Plastric, P. (2000). “The Reinventor’s Fieldbook: Tools for Transforming Your Goverment”, Jossey-Bass, San Francisco, CA.
  38. Osborne, D. ve Gaebler, T. (1993). “Reinventing Goverment: How the Entrepreneurial Spirit is Transforming the Public Sector”, Plume, New York.
  39. Özeren, B. ve Aral, C.S. (2002). “Yönetim ve Hesap Verme Sorumluluğu Amaçları Bakımından Performans Bilgisi”, Sayıştay Araştırma/İnceleme/Çeviri Dizisi, Sayıştay Başkanlığı, Ankara.
  40. Özgüven, N. (2012). “Promethee Sıralama Yöntemi İle Özel Alışveriş Siteleri Üzerine Bir Araştırma”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 27/2012. https://acikerisim.selcuk.edu.tr/server/api/core/bitstreams/682d15a3-6dac-457e-b198- f983350a47fc/content, (Erişim Tarihi: 25.06.2023).
  41. Pilcher, R. (2005). “Local Government Financial Key Performance Indicators - Not So Relevant, Reliable and Accountable”, International Journal of Productivity and Performance Management, 54(5/6), 451-467. https://doi.org/10.1108/17410400510604584
  42. Prieto, A. M. ve Zofio, J.L. (2001). “Evaluating Effectiveness in Public Provision of İnfrastructure and Equipment: The Case of Spanish Municipalities”, Journal of Productivity Analysis. 15(1), 41-58. https://doi.org/10.1023/A:1026595807015
  43. Perçin, S. ve Sönmez, Ö. (2018). “Bütünleşik Entropi Ağırlık ve Topsis Yöntemleri Kullanılarak Türk Sigorta Şirketlerinin Performansının Ölçülmesi”. International Journal of Economic and Administrative Studies. UİİİD- IJEAS. (18. EYİ Özel Sayısı), 565- 582. https://doi.org/10.18092/ulikidince.347924
  44. Sağbaş, İ. ve Akdoğan, İ. (2007). “Belediyelerde Performans Ölçümünde Başarılı Uygulamalar”, Yerel Siyaset Dergisi, Aylık Bilimsel Siyasi Dergi, 20.
  45. Salman, C. ve Kahveci, M. (2021). “Yerel Yönetimlerin Mali Performansında Belediye Başkanı Niteliği ve Politik Bütçe Döngüsünün Etkisi”, Amme İdaresi Dergisi, 54(3), 85-118.
  46. Soba, M. (2012). “PROMETHEE Yöntemi Kullanarak En Uygun Panelvan Otomobil Seçimi ve Bir Uygulama”, Yaşar Üniversitesi E-Dergisi. 7(28), 4708-4721. https://doi.org/10.19168/jyu.39764
  47. Songur, H.M. (1995). “Mahalli İdarelerde Performans Ölçümü”, Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü Yayınları, Yayın No: 6. Ankara.
  48. Şentürk, H. (2005). “Belediyelerde Performans Yönetimi”, 2. Baskı, İlke Yayıncılık, İstanbul.
  49. Şentürk, A. ve Çarıkçı, B. (2016). “Yerel Yönetimlerde Mükemmellik Yolculuğunda Performans Yönetimi, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Uygulaması”, Global Business Research Congress (GBRC), 640-647. https://doi.org/10.17261/Pressacademia.2016118686
  50. T.C. Sayıştay Başkanlığı (2002). “Yerel Yönetimlerde Performans Ölçümü ve Benzer Tip Belediyelerde Mali Performans Uygulamaları”, Sayıştayın Performans Ölçümüne İlişkin Ön Araştırma Raporu, 2001 Eylem Planının 6.2. Stratejisi Kalkınmasında Kurulan Komisyon Raporu.
  51. T.C. Sayıştay Başkanlığı. (2023). “Kamu İdareleri Denetim Raporları, Belediyeler-Bağlı İdareler”, https://www.sayistay.gov.tr/reports?kategori=31&yil=2023, (Erişim Tarihi: 24.09.2022).
  52. Tekdere, M. ve Gürbüz, A.Ş. (2021). “Türkiye’de Yerel Yönetimlerin Mali Sürdürülebilirliği: Ampirik Bir Analiz”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 70, 77-96. https://doi.org/10.51290/dpusbe.932599
  53. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2025). “Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü. 2023-2025 Bütçe Hazırlama Rehberi”, https://yerelyonetimler.csb.gov.tr/2023---2025-butce-hazirlama-rehberi-i-106800, (Erişim Tarihi: Erişim Tarihi: 16.11.2022)
  54. Uzunali, E. ve Görmez, H. (2019). “Tükiye’de Büyükşehir Belediyelerinin Mali Yapıları Oran Analiz Yöntemiyle Karşılaştırılması”, http://oriondenetim.com/turkiyede-buyuksehir-belediyelerinin-mali-yapilari-ve-butce-surdurulebilirliklerinin-oran-analiz-yontemiyle-karsilastirilmasi/, (Erişim Tarihi: 14.03.2023)
  55. Woodbury, K. ve Dollery, B. (2004). “Efficiency Measurement in Australian Local Government: The Case of New South Wes Municipal Water Services”, Review of Policy Research, 21(5), 615-636. https://doi.org/10.1111/j.1541-1338.2004.00098.x
  56. Yazıcı, H.T. (2025). “Mahalli İdareler Mali Tablolarının Rasyo Analizi: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Örneği”, Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  57. Yazır, A. (2015). “Belediyelerde Stratejik Planlama Marmara Bölgesi İl Belediyeleri Analizi”, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
  58. Yenice, E. (2006). “Kamu Kesiminde Performans Ölçümü ve Bütçe İlişkisi”, Sayıştay Dergisi, 61, 1-12.
  59. Yıldırım, B.F. ve Önder, E. (2018). “Operasyonel, Yönetsel ve Stratejik Problemlerin Çözümünde Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri”, Dora Basım Yayın, Bursa.
  60. Yılmaz, B. ve Dağdeviren, M. (2011). “Ekipman Seçimi Probleminde PROMETHEE ve Bulanık PROMETHEE Yöntemlerinin Karşılaştırmalı Analizi”, Gazi Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Dergisi, 25(4), 811-826.