Dergiler / Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı / 2019 / Cilt: 17 - Sayı: 26

Osmanlı Sanatı’nda İbrik Tasvirleri ve İkonografisi

Sayfa
149–202
Yayın Tarihi
2019-04-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Osmanlıların Batılılaşma sürecinde, başkentin Batılı bezeme anlayışından ayrılarak, 18.-19. yüzyıllarda yoğun olmak üzere, daha çok halk kültürü içinde taşrada itibar gören bu motif, günümüzde devam eden gelenek-görenek ve inançlarla beslenerek sürekliliğini sağlamıştır

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Öz İçine sıvı koymaya yarayan ibrikler farklı kültür çevrelerinde, aynı zamanda İslam toplumlarında çeşitli amaçlara hizmet etmek üzere değişik malzeme/teknik ve biçimlerde üretilmişlerdir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Başka bir deyişle ibrik tasvirleri, işlendiği yapıya ya da yüzeye göre, öte yandan birlikte tasarlandığı nesnelerle semboller dünyasının farklı kapılarını aralar.
💡
Sonuç & Katkı:Osmanlıların Batılılaşma sürecinde, başkentin Batılı bezeme anlayışından ayrılarak, 18.-19. yüzyıllarda yoğun olmak üzere, daha çok halk kültürü içinde taşrada itibar gören bu motif, günümüzde devam eden gelenek-görenek ve inançlarla beslenerek sürekliliğini sağlamıştır
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Anahtar Kelimeler Osmanlı Tasvir Sanatı · İbrik · İbrik motifi

Özet

Öz İçine sıvı koymaya yarayan ibrikler farklı kültür çevrelerinde, aynı zamanda İslam toplumlarında çeşitli amaçlara hizmet etmek üzere değişik malzeme/teknik ve biçimlerde üretilmişlerdir. Günlük hayatta daha çok temizlikle ilişkili olan ibrikler, yemek öncesisonrası el-yüz yıkamak, su tesisatı olmayan evlerin bahçesindeki tuvaletlerde taharet maksatlı, bazen de leğeniyle birlikte bir takım olarak abdest almak; ayrıca mezarlarda çiçek sulamak üzere kullanılmışlardır.Dini inanışlar söz konusu olduğunda, çok ve tek Tanrılı dinlerde suyun kutsiyetiyle ilişkilendirilen ibriğin, bedensel temizliğin yanında ruhsal temizliği/arınmayı da ifade ettiği anlaşılır. Bu çalışmada ele alınan Osmanlı dönemi ibrik tasvirlerinden bu motife daha pek çok anlam yüklendiği anlaşılır. Başka bir deyişle ibrik tasvirleri, işlendiği yapıya ya da yüzeye göre, öte yandan birlikte tasarlandığı nesnelerle semboller dünyasının farklı kapılarını aralar. Bazı örneklerde ise ibriğin, vazo ve kandil gibi tasvir edilerek bu nesnelerin yerine geçtiği cennet, nazarlık, bereket, su/temizlik, ruhsal ve bedensel arınma, doğum-ölüm, Tanrı’nın nûru, Tanrı’nın ışıklı yoluna açılan bir kapı, evren, ibadet gibi anlamları da üstlendiği görülür. Osmanlıların Batılılaşma sürecinde, başkentin Batılı bezeme anlayışından ayrılarak, 18.-19. yüzyıllarda yoğun olmak üzere, daha çok halk kültürü içinde taşrada itibar gören bu motif, günümüzde devam eden gelenek-görenek ve inançlarla beslenerek sürekliliğini sağlamıştır

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ALTIER, S. (2019). Osmanlı Sanatı’nda İbrik Tasvirleri ve İkonografisi. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Cilt: 17 - Sayı: 26, 149–202. https://ajindex.com/articles/66741

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (24)

  1. ABDÜLAZİZ BEY (1995). Osmanlı Âdet, Merasim ve Tabirleri, (Haz. Kâzım Arısan-Duygu Arısan Günay), İstanbul:
  2. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  3. ACARA, Meryem (1998).“Bizans Ortodoks Kilisesinde Liturji ve Liturjik Eserler”, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 15, 1: 183-201.
  4. AKAR, Azade (1969). “Tezyini Sanatlarımızda Vazo Motifleri”, Vakıflar Dergisi, S. VIII: 267-289.
  5. AKINCI Selim Hakan (2009).Türk Çini Sanatında Çiçekli Vazo Tasvirli Panolar, Edirne: Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). AKKOYUNLU, Ziyat (2009). “Dîvânu Lugâti’t Türk’te Evirik (İbrik)”, Türkbilig, 17: 1-4.
  6. AKPINARLI, Hatice Feriha-ÖZDEMİR, Hande Ayşegül (2016).“Konya Ladik Halılarındaki Motiflerin İncelenmesi”, İdil, C. 5, S. 23: 955- 982. AKSEL, Malik (2010).
  7. Türklerde Dini Resimler, İstanbul:
  8. Kapı Yayınları.
  9. AKSEL, Malik (2010).
  10. Anadolu Halk Resimleri, İstanbul:
  11. Kapı Yayınları.
  12. AKTEMUR, Ali Murat (2012). “Çıldır Çevresinden Soyut İnsan Heykeli Biçimli Mezar Taşları”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16, 3: 135-150.
  13. AKTEMUR, Ali Murat (2017). “Posof Çevresindeki Mezarlıklar ve Mezar Taşları”, Jass Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, Number 64, Winter III: 237-268.
  14. AKTUĞ, Erbil Cömertler-PEKTAŞ Kadir (2016). “Geç Dönem Kalem İşi Süslemeli Bir Eser: Aydın Kuyucak Kayran Köyü Camii”, Medeniyet ve Sanat, C. 2, S. 2: 9-25.
  15. AKURGAL, Ekrem (1995).
  16. Hatti ve Hitit Uygarlıkları, İzmir:
  17. Tükelmat A. Ş. AKYİĞİT, Hacer (2011).
  18. İbadetlerde Temizlik Şartı, Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). ALANTAR, Hüseyin (2007).
  19. Motiflerin Dili, İstanbul: İTKİB İstanbul Halı İhracatçıları Birliği. ALGAÇ, Şeyda (2017). Afyonkarahisar Dazkırı-İdris Köyü Camii ve Kalemişi Bezemeleri”, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 1, Özel Sayı 2: 421-432.
  20. ALP, Kafiye Özlem (2009). Orta Asya’dan Anadolu’ya Kültürel Sembollere Giriş, Ankara:
  21. Eflatun Yayınevi.
  22. ALPARSLAN, Ali (1973). “Yazı-Resim”, Boğaziçi Üniversitesi Dergisi Hümaniter Bilimler, S. 1: 1-27.
  23. ALPARSLAN, Ali (2006). “Müsenna”, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 32: 87-88.
  24. ALTINTAŞ, Emine Müderrisoğlu (1993).“Balıklı Tekkesinin Ön Araştırması”, X. Vakıf Haftası Kitabı, Yılmaz Önge Restorasyon Semineri, (haz. İbrahim Ateş- Sadi Bayram- Mehmet Narince), Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara: 313-322. ANONİM, “İbrik”, Meydan-Larousse Büyük Lûgat ve Ansiklopedi, C. 6, Meydan Yayınevi