Dergiler / Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı / 2026 / Cilt: 25 Sayı: 40

Erken Cumhuriyet Dönemi Sosyal Hizmet Uygulamaları Olarak Halkevleri: Köycülük, Sosyal Yardım ve Halk Dershaneleri Şubeleri Üzerine Bir İnceleme

The People’s Houses as Social Work Practices: An Investigation into the Peasantry, Social Aid and Solidarity, and Public Classrooms Branches

Sayfa
44–56
Yayın Tarihi
2026-05-04
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak Halkevleri, devletin sosyal adalet ilkesini sivil toplum dinamikleriyle birleştiren, müracaatçı odaklı ve güçlendirme temelli erken dönem bir sosyal hizmet laboratuvarı olarak değerlendirilmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türkiye’de modern sosyal hizmetin kurumsallaşma süreci akademik literatürde genellikle 1963 yılında Sosyal Hizmetler Akademisi’nin kuruluşu ile başlatılsa da, disiplinin pratik ve düşünsel temelleri Erken Cumhuriyet döneminin toplum temelli uygulamalarına kadar uzanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çalışmanın temel odağını oluşturan Halkevleri; sunduğu yaygın eğitim, koruyucu sağlık ve kapsamlı sosyal yardım hizmetleriyle, temelleri İngiltere ve ABD’de atılan Settlement House hareketinin Türkiye’deki özgün bir yansımasıdır.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak Halkevleri, devletin sosyal adalet ilkesini sivil toplum dinamikleriyle birleştiren, müracaatçı odaklı ve güçlendirme temelli erken dönem bir sosyal hizmet laboratuvarı olarak değerlendirilmektedir.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Halkevleri · Sosyal Hizmet Tarihi · Toplum Merkezleri

Özet

Türkiye’de modern sosyal hizmetin kurumsallaşma süreci akademik literatürde genellikle 1963 yılında Sosyal Hizmetler Akademisi’nin kuruluşu ile başlatılsa da, disiplinin pratik ve düşünsel temelleri Erken Cumhuriyet döneminin toplum temelli uygulamalarına kadar uzanmaktadır. Bu çalışmanın temel odağını oluşturan Halkevleri; sunduğu yaygın eğitim, koruyucu sağlık ve kapsamlı sosyal yardım hizmetleriyle, temelleri İngiltere ve ABD’de atılan Settlement House hareketinin Türkiye’deki özgün bir yansımasıdır. Bu yapı, eğitimli kesimin bilgi ve becerisini doğrudan ihtiyaç sahibi kitlelere aktardığı, uluslararası literatürde community centers olarak kavramsallaştırılan bütüncül toplum merkezlerinin Erken Cumhuriyet dönemindeki yerli ve özgün modelini teşkil etmektedir. Çalışmanın amacı; Halkevleri bünyesinde faaliyet gösteren Köycülük, Sosyal Yardım ile Halk Dershaneleri ve Kurslar şubelerini mercek altına alarak, bu yapıların günümüz sosyal hizmet müdahale yöntemlerinden olan toplumla çalışma, sosyal grup çalışması ve makro düzeydeki sosyal politika geliştirme süreçlerine sağladığı tarihsel referansları ortaya koymaktır. Nitel araştırma yöntemi ve doküman analizi tekniğiyle hazırlanan bu makalede; Halkevlerinin operasyonel şeması içerisinde yer alan eğitim, kırsal kalkınma ve dezavantajlı gruplara yönelik müdahale biçimleri disiplinlerarası bir perspektifle irdelenmektedir. İlgili üç şubenin incelenmesi, yalnızca tarihsel bir döküm sunmakla kalmayıp, aynı zamanda yerel kalkınma ve sosyal refahın tabana yayılmasında kullanılan katılımcı modelin analiz edilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. Çalışmanın gerekçesi, Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki bu çok yönlü sosyal hizmet deneyimini modern literatür ışığında yeniden yorumlayarak, sosyal hizmet disiplininin ulusal kimliğine ve tarihsel derinliğine katkı sunmaktır. Sonuç olarak Halkevleri, devletin sosyal adalet ilkesini sivil toplum dinamikleriyle birleştiren, müracaatçı odaklı ve güçlendirme temelli erken dönem bir sosyal hizmet laboratuvarı olarak değerlendirilmektedir.

Abstract

The People’s Houses as Social Work Practices: An Investigation into the Peasantry, Social Aid and Solidarity, and Public Classrooms Branches While the institutionalization of modern social work in Turkey is conventionally dated back to the establishment of the Social Work Academy in 1963, the practical and conceptual foundations of the discipline extend to the community-based initiatives of the Early Republican Era. The People’s Houses , which constitute the primary focus of this study, represent a unique model that aligns closely with the international concept of community centers through their provision of non-formal education, preventive healthcare, and comprehensive social assistance. This study aims to examine the Villagism , Social Assistance, and Public Classes and Courses branches of the People’s Houses to reveal the historical precedents they set for contemporary social work modalities, including community organization, social group work, and macro-level social policy development. Employing qualitative research methods and document analysis, this article investigates the intervention strategies targeting education, rural development, and disadvantaged groups within the operational framework of the People’s Houses from an interdisciplinary perspective. Analyzing these three specific branches is crucial not only for documenting historical facts but also for understanding the participatory model utilized in fostering local development and grassroots social welfare. The rationale behind this study is to re-evaluate this multifaceted social work experience through the lens of modern literature, thereby contributing to the national identity and historical depth of the social work discipline. Ultimately, the People’s Houses are characterized as an early social work laboratory that integrated state-driven social justice with civil society dynamics, maintaining a client-centered and empowerment-based approach.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Özer, İ., Güngör, H. (2026). Erken Cumhuriyet Dönemi Sosyal Hizmet Uygulamaları Olarak Halkevleri: Köycülük, Sosyal Yardım ve Halk Dershaneleri Şubeleri Üzerine Bir İnceleme. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Cilt: 25 Sayı: 40, 44–56. https://doi.org/10.17518/canakkalearastirmalari.1893827

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (77)

  1. ARIKAN, Zeki (1999). “Halkevlerinin Kuruluşu ve Tarihsel İşlevi”, Atatürk Yolu, 6 (23): 261-281.
  2. BCA (Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi), Diyarbakır Halkevi Reisliğine gönderilen yazı, 490.01/3.13.21.
  3. BCA, CHP Genel Sekreterliği, 490.01/30.135.2.
  4. BCA, Köycülük Şubesi, 490.01/61.233.4.
  5. BCA, Halkevleri sosyal yardım faaliyetleri, 490.01/63.242.6.
  6. BCA, Ergani Halkevi Köycülük Şubesi, 490.01/832.284.1.
  7. BCA, Halkevleri, 490.01/954.696.2.
  8. BCA, Faaliyet raporları, 490.01/963.728.1.
  9. BCA, Halkevleri temsil kolları, 490.01/1053.1045.2.
  10. BCA, Köy bayramları, 490.01/1063.1082.1.
  11. BCA, Halkevleri ödenek tahsisatları, 490.01/1068.1095.1.
  12. BCA, Köycülük faaliyetleri, 490.01/1277.247.1.
  13. BCA, Halkevleri ve Halkodaları, 490.01/1464.4.4.
  14. BİNBAŞIOĞLU, Cavit (2005). Türk Eğitim Düşüncesi Tarihi, Ankara: Anı Yayıncılık.
  15. BİNGÖL, Okan (2015). “Genel Bağlarıyla Sosyal Hizmet ve Toplum”, Mavi Atlas, 5: 69-77.
  16. C.H.F. (1932). Halkevleri Talimatnamesi, Ankara: Hâkimiyet-i Millîye Matbaası.
  17. C.H.F. (1934). Halkevleri Talimatnamesi, Ankara: Hâkimiyet-i Millîye Matbaası.
  18. C.H.P. (1939). 1939’da Halkevleri, Ankara: Recep Ulusoğlu Basımevi.
  19. C.H.P. (1940). Halkevleri Çalışma Talimatnamesi, Ankara: Ulusal Matbaa.
  20. C.H.P. (1941). Halkevleri ve Halkodalarının 1940 Çalışmaları, Ankara: Zerbamat Basımevi.
  21. C.H.P. (1942). Halkevleri ve Halkodaları 1932-1942, Ankara: Zerbamat Basımevi.
  22. C.H.P. (1943). Halkevleri ve Halkodalarının 1942 Çalışmaları, Ankara: Zerbamat Basımevi.
  23. C.H.P. (1945). Halkevleri ve Halkodaları 1944, Ankara: Zerbamat Basımevi.
  24. C.H.P. (1946). 1945 Yılında Halkevleri ve Halkodaları, Ankara: Zerbamat Basımevi.
  25. C.H.P. (1946). Halkevleri ve Halkodaları Türkçe Okuma Yazma Kursları İçin Kılavuz, Ankara.
  26. C.H.P. (1948). XVI. Yıldönümünde Halkevleri ve Halkodaları, Ankara: Zerbamat Basımevi.
  27. Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreterliği (1937). Parti Örgütü Genelgesi (Cilt 7), Ankara: Ulus Basımevi.
  28. Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreterliği (1940). Parti Teşkilatına Umumî Tebligatı (Cilt 13), Ankara: Zerbamat Basımevi.
  29. Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreterliği (1940). Parti Teşkilatına Umumî Tebligatı (Cilt 15), Ankara: Zerbamat Basımevi.
  30. Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreterliği (1941). Parti Teşkilatına Umumî Tebligatı (Cilt 17), Ankara: Zerbamat Basımevi.
  31. Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreterliği (1942). Parti Teşkilatına Umumî Tebligatı (Cilt 19), Ankara: Alâeddin Kıral Basımevi.
  32. Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreterliği (1945). Parti Teşkilatına Umumî Tebligatı (Cilt 21), Ankara: Zerbamat Basımevi.
  33. ÇAĞLAR, Behçet Kemal (1938). “Halkevlerinde Göze Çarpan Çalışmalar ve Beliren Değerler”, Ülkü, 11 (63).
  34. ÇEÇEN, Anıl (2000). Atatürk’ün Kültür Kurumu Halkevleri, İstanbul: Cumhuriyet Yayınları.
  35. DEMİRKAN, Salahaddin (1942). Köy Nasıl Tetkik Edilmelidir?, İstanbul: Kenan Matbaası. “Dün Halkevi Açıldı; Recep Bey’in Nutku”. (1932, 20 Şubat). Hâkimiyet-i Millîye.
  36. ERASLAN, Cezmi (2003). Yakın Dönem Türk Düşüncesinde Halkçılık, İstanbul: Doğan Yayınları.
  37. ERİM, Nihat (1947). “Halkevlerimiz”, Ülkü, 1(3).
  38. ERKUT, H. Sadi (1950). “Halkevleri ve Halkodalarında Köycülük Çalışması”, Ülkü, 4 (39).
  39. FAHRİ, Ziyaeddin (1939). “Halkevlerinin Çalışmasına Dair”, Ülkü, 13 (73).
  40. GEDİKLİOĞLU, Şevki (1974). “Halkevlerinde Köycülük ve Halk Eğitimi”, Atatürk ve Halkevleri, Ankara: TTK Yayınları.
  41. “Gençlik”. (1932, 18 Şubat). Milliyet.
  42. GÜNDOĞAN, Sabri (1944). Köycülük ve Köy Davası Hakkında Bir Etüt, Aydın: Aydın Basımevi.
  43. “Halkevi Köylü Müracaat Bürosu Açıldı”. (1940, 10 Şubat). Diyarbakır.
  44. “Halkevleri Niçin Açıldı, Neler Yapacak?”. (1932, 22 Şubat). Cumhuriyet.
  45. “Halkevleri”. (1938). Ülkü, 13(69).
  46. “Halkevleri ve Sosyal Yardım”. (1939). Ülkü, 14(80).
  47. “Halkevleri ve Sosyal Yardım”. (1940). Ülkü, 16(90).
  48. “Halkevlerinin 1933 Senesi Faaliyet Raporları Hülasaları”, Hâkimiyet-i Millîye, Ankara 1934.
  49. “Halkevinin Çöpçatanlığı”. (1937, 23 Kasım). Babalık.
  50. HANÇERLİOĞLU, Orhan (1986). Toplumbilim Sözlüğü, Ankara: Remzi Kitabevi.
  51. İNÖNÜ, İsmet (1935). “Yeni Halkevlerini Açma Nutku”, Ülkü, 5 (25).
  52. İSLAM, İsa (1999). “Atatürk Cumhuriyeti ve Millî Kimlik”, Erdem, 11 (33): 776-785.
  53. KARAÖMERLİOĞLU, M. Asım (2001). “Tek Parti Döneminde Halkçılık”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Kemalizm, (Cilt 2), İstanbul: İletişim Yayınları, 272-284.
  54. KARAÖMERLİOĞLU, M. Asım (2001). “Türkiye’de Köycülük”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Kemalizm, (Cilt 2), İstanbul: İletişim Yayınları, 285-290.
  55. KEMAL, Nusret (1933b). “Köy Seferberliğine Doğru”, Ülkü, 1 (5).
  56. KÖNİ, Yusuf Kemal (1937). “Halkevinin Yıldönümü”, Görüşler 1,(5)
  57. “Köylü İle Temas”, (1939), Ülkü, 13 (77).
  58. KÖYMEN, Nusret (1936). “Köycülük Çalışmaları”, Ülkü, 6 (35).
  59. KUŞAT, Ali (2003). “Bir Değerler Sistemi Olarak Kimlik Duygusu ve Atatürk”, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15: 47-55.
  60. Maarif 1937-1938 İstatistiği (1939). İstanbul: Başvekâlet İstatistik Umum Müdürlüğü.
  61. NECİP Ali (1934). “İsmet Paşa ve Halkevleri”, Ülkü, 3 (18).
  62. ÖZERDİM, Sami Nabi (1950). “Halkevleri ve Halkodalarında Okuma Durumu”, Ülkü, 4 (39).
  63. ÖZKAYA, Yücel (1998). “Atatürk ve Halkçılık”, Atatürkçü Düşünce El Kitabı, Ankara: AAM Yayınları.
  64. “Recep Peker’in Söylevi”. (1936, 24 Şubat). Tan.
  65. SAFFET, Mehmet (1933a). “Köycülük Nedir”, Ülkü, 1 (6).
  66. Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Ceridesi (1922). Birinci içtima.
  67. TBMM Zabıt Ceridesi (1941). Elli altıncı inikat.
  68. TBMM Zabıt Ceridesi (1943). Yirmi yedinci inikat.
  69. TBMM Tutanak Dergisi (1946). Otuz altıncı birleşim.
  70. TBMM Tutanak Dergisi (1948). Yirmi birinci birleşim.
  71. TEKİNSOY, Betül (2022). “Halk Eğitiminin Taşra Uygulamalarına Bir Örnek: Çorum Halkevi Halk Dershaneleri ve Kurslar Şubesinin Faaliyetleri”, Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12: 49-65.
  72. TOPER, Aslan vd. (2023). “Türkiye’deki Sosyal Hizmet Kurumlarının Tarihsel Gelişimi”, Journal of History School, 62: 125-158.
  73. TUĞRUL, Mehmet (1945). “Halkevleri ve Köycülük”, Ülkü, 7 (79).
  74. TÜRKMEN, İsmet (2014). Kastamonu Halkevi ve Türkiye’nin Modernleşme Sürecine Katkıları (1932–1951), Ankara: Berikan Yayınevi.
  75. UĞUR, Sadettin (2013). Sivil Toplum Kuruluşlarının Sosyal Yardım ve Sosyal Hizmet Faaliyetleri, Ankara: Ekin Kitabevi.
  76. ÜLKEN, Hilmi Ziya (1969). Sosyoloji Sözlüğü, İstanbul: Millî Eğitim Basımevi.
  77. YAVAŞÇA, Selman (2021). “Sosyal Hizmetin Savunuculuk Rolü Bağlamında Sivil Toplum Örgütleri”, Toplumsal Politika Dergisi, 2 (1):1-10.