Dergiler / İslami İlimler Dergisi / 2025 / Sayı: 41

Kur’an’ın Metinsel Bütünlüğüne Dair Metodolojik Arayışlar: Meydânî’nin Kavâidü’t-tedebbüri’l-emsel İsimli Eseri Üzerine Bir İnceleme

Methodological Pursuits Concerning the Textual Coherence of the Qur’an: An Analysis of al-Maydānī’s Qawāʿid al-tadabbur al-amthal

Sayfa
153–175
Yayın Tarihi
2025-11-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmanın sonucunda, Meydânî’nin yaklaşımının Kur’an’ı parçacı bir okumadan kurtarma noktasında önemli imkanlar sunduğu tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Tefsir çalışmalarında gelenekten modern döneme kadar Kur'an metninin kendi içindeki anlamsal ve bağlamsal örgüsü, bu ilmin merkezi meselelerinden biri olagelmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çalışma ise, Meydânî’nin (1927–2004) Kavâidü’t-tedebbüri’l-emsel adlı eserini merkeze alarak Kur’an’ın metinsel bütünlüğüne dair yeni bir metodolojik açılım sunma potansiyelini incelemekte ve sorgulamaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmanın sonucunda, Meydânî’nin yaklaşımının Kur’an’ı parçacı bir okumadan kurtarma noktasında önemli imkanlar sunduğu tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2004 Verileri
⚙️Değişkenler:Tefsir · Metodoloji · Bütünlük

Özet

Tefsir çalışmalarında gelenekten modern döneme kadar Kur'an metninin kendi içindeki anlamsal ve bağlamsal örgüsü, bu ilmin merkezi meselelerinden biri olagelmiştir. Kur’an’ın bu metinsel bağlamını sistematik bir metodolojiyle inceleyen akademik çalışmalar bulunmakla birlikte çağdaş tefsir yaklaşımlarına özgün katkı sunabilecek bütüncül bir çerçevenin yeterince geliştirilemediği gözlemlenmektedir. Mevcut çalışmalar, genellikle kısmi bütünlük arayışlarına veya tefsir geleneği içindeki dağınık münasebet yaklaşımlarına odaklanmaktadır. Bu çalışma ise, Meydânî’nin (1927–2004) Kavâidü’t-tedebbüri’l-emsel adlı eserini merkeze alarak Kur’an’ın metinsel bütünlüğüne dair yeni bir metodolojik açılım sunma potansiyelini incelemekte ve sorgulamaktadır. Dolayısıyla araştırmanın temel amacı da, Meydânî’nin bu eserinde ele aldığı kaideler üzerinden Kur’an tefsirinde yapısal ve tematik bütünlük arayışlarını metodolojik bir çerçevede değerlendirmektir. Bu doğrultuda, Meydânî’nin ayetler ve sureler arasında çok katmanlı anlam ilişkileri kurarak vahyin bütünsel bir yapıya sahip olduğunu ortaya koyma çabası analiz edilmektedir. Müellifin münasebet ve kavramsal süreklilik gibi unsurlar üzerinden Kur’an’ın iç tutarlılığını vurgulayan yorum çabası, eserin bazı kaideleri çerçevesinde doküman analizine dayalı yöntemle incelenmiştir. Çalışmanın ilgili yerlerinde belirtilen bu kaidelerin Kur’an’ın metinsel bütünlüğünü anlama ve yorumlamadaki işlevselliği ve metodolojik sınırlılıkları tartışılmıştır. Çalışmanın sonucunda, Meydânî’nin yaklaşımının Kur’an’ı parçacı bir okumadan kurtarma noktasında önemli imkanlar sunduğu tespit edilmiştir. Ancak çalışmada Kur’an’ın tedrici nüzul yapısına rağmen mutlak bir metinsel bütünlük iddiasında bulunulmasının, tarihsel bağlamı ihmal etme ve yer yer sezgisel ve anakronik ilişkilendirmelere yol açma riski taşıdığı da vurgulanmıştır. Neticede bu makale, Meydânî’nin eserinin Kur’an’ın metinsel bütünlüğüne dair arayışlara sağladığı katkıyı değerlendirirken, aynı zamanda bu yaklaşımın içerdiği metodolojik zorlukları ve sınırlılıkları ortaya koymaktadır. Makale, Kur’an’ın yorumlanmasında, metin içi bağlamsal uyumu esas alan ve metnin iç dinamiklerine duyarlı; ancak tarihsel verilerden kopuk bir mutlak bütünlük anlayışının yerine çok boyutlu bir perspektifin gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Abstract

This study aims to examine the quest for structural and thematic coherence in Qur’anic exegesis within a methodological framework, focusing on certain principles articulated by Habenneke al-Meydânî (1927–2004) in his work Qawâid al-tadabbur al-amthal li kitâb Allâh Azza wa Jall. Maydânî’s approach seeks to demonstrate the Qur’an’s holistic structure by establishing multilayered semantic connections between verses and chapters, going beyond the limitations of merely contextual or chronological interpretations. The author presents a systematic exegetical effort that emphasizes the internal consistency of the Qur’an through elements such as repetition, thematic interrelations, and conceptual continuity. This study discusses not only the strengths of this approach but also its methodological limitations. In particular, asserting an absolute textual coherence despite the Qur’an’s gradual revelation carries the risk of neglecting its historical context and may at times result in intuitive or anachronistic associations. Therefore, while the study underscores the importance of avoiding a fragmented reading of the Qur’an, it also critically evaluates the notion of an absolute coherence that is detached from historical realities. Ultimately, this article interrogates the possibility of a coherence-centered exegetical approach that both engages with the classical tafsir tradition and contributes to contemporary methodologies of Qur’anic interpretation.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Batman, M. M. (2025). Kur’an’ın Metinsel Bütünlüğüne Dair Metodolojik Arayışlar: Meydânî’nin Kavâidü’t-tedebbüri’l-emsel İsimli Eseri Üzerine Bir İnceleme. İslami İlimler Dergisi, Sayı: 41, 153–175. https://doi.org/10.34082/islamiilimler.1706906

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (44)

  1. Abacı, Harun. “Kavâidü’t-tedebbüri’l-emsel li kitâbillah (Kur’ân-ı Kerim’i Tefekkür Etmenin Kuralları).” Sakarya Üniversitesi İlahiyat Dergisi 13/23 (Haziran 2011), 321–332.
  2. Açıkgenç, Alpaslan. “Tefsir Usulünde Bütünlük Sorunu (Uygulamalı Bir Çalışma Denemesi)”. İslâmî Araştırmalar 3/3 (1989), 95-101.
  3. Albayrak, Halis. “Tefsir Usulünde Bütünlük Sorunu Adlı Makalenin Düşündürdükleri ve Farklı Bir Yaklaşım”. İslâmî Araştırmalar 3/3 (1989), 203-219.
  4. Aydın, Ertuğrul. “Kur’an-ı Kerîm’de Kıssaların Tekrar Edilme Sebepleri”. Tafsir 3/2 (Kasım 2023), 62-77.
  5. Baş, Erdoğan. Kur’an’ın Üslûbu ve Tekrarlar. İstanbul: Pınar Yayınları, 2003.
  6. Bilgiz, Musa. Ayetler ve Sureler Arasındaki Münasebet Sait Havva Örneği. Ankara: Araştırma Yayınları, 2006.
  7. Birışık, Abdülhamit. “Kur’an’da İç Bütünlük: Islâhî’nin Tefsir Yöntemi”. Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi 6/11 (Aralık 2001), 59-90.
  8. Birışık, Abdulhamit, “Sûre”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi.Erişim: 12 Mayıs 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/sure
  9. Çalışkan, Necmettin. Abdurrahman Hasan Habenneke el-Meydânî ve Tefsîri. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2013.
  10. Çiftçi, Nurettin. Kur’an’ın Kur’an’la Tefsiri. Ankara: Fecr Yayınları, 2023.
  11. Damian Cox-Marguerite La Caze - Michael P. Levine. “Integrity”. Stanford Encyclopedia of Philosophy. Erişim: 18 Nisan 2025. https://plato.stanford.edu/entries/integrity/
  12. Denizer, Nurullah. “Türkiye Tefsir Akademisinde Nesh Literatürü ve Neshin Aktüel Değeri”. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi 23 (Haziran 2024), 355-385. https://doi.org/10.16947/fsmia.1499532.
  13. Derveze, İzzet. et-Tefsîru’l-hadis. çev. Vahdettin İnce. 7 Cilt. İstanbul: Düşün Yayıncılık, 1. Basım, 2014.
  14. Dindi, Emrah. “Kur’an’daki Tekrarların 7. Yüzyıl Arapların Dili Kullanım Âdet ve Edebi Zevkleriyle İlişkisi”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 27/2 (Aralık 2023), 576-591. https://doi.org/10.18505/cuid.1325682.
  15. Ebû Zeyd, Nasr Hamid. İlahi Hitabın Tabiatı. çev. Mehmet Emin Maşalı. Ankara: Otto Yayınları, 2013.
  16. Gelgeç, Sevim. Kur’ân’ın Kur’ân’la Tefsiri Meselesi Tarihsel Süreç Sorunlar Öneriler. Ankara: İlahiyat Yayınları, 2021.
  17. Gezer, Süleyman. Sözlü Kültür'den Yazılı Kültüre Kur'an. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2024.
  18. Gezgin, Ali Galip. “Âyetler ve Sûreler Arasındaki Tenâsüb ile Sûrelerin Tertîbinin Tevkîfîliğinin Kur’an’ın Metin İçi Bağlamı Açısından Önemi”. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 30 (2018), 1-47.
  19. Güvel, Orhan. Hamîdüddîn el-Ferâhî ve Kur’an’ı Yorumlama Metodu-Kur’an Surelerinde Yapısal ve Teorik Bütünlük. İstanbul: Kuramer Yayınları, 2020.
  20. İbn Kesir, Ebû'l-Fidâ İsmail b. Ömer. Tefsîru'l-Kur'ani'l-azîm. nşr. Sami b. Muhammed Selâme. 8 Cilt. Beyrut: Dâru Tayyibe, 2. Basım, 1999.
  21. İbn Teymiyye, Ahmed b. Abdulhalim. Mukaddime fî usûli’t-tefsîr. Beyrût: Dâru Meketebeti’l-Hayât, 1980.
  22. İbnü’l-Cevzî, Abdurrahman b. Ali. Nâsihü’l-Kur’an ve mensûhuhu. nşr. Ebû Abdullah el-Âmilî. Beyrut: Şirketü Ebnâi, 2001.
  23. İbnü'l-Ḳayyim el-Cevziyye, Muhammed b. Ebî Bekr b. Eyyûb. İğâŝetu'l-lehfân min maşâyidi'ş-şeytân. nşr. Muhammed Aziz Şems. Mekke: Dâru Âlimü’l-Favâid, 1. Basım, 2011.
  24. Kabakcı, Ersin. Çağdaş Batı Literatüründe Kur’an Metnine Yaklaşımlar-Metin Bütünlüğü Arayışları. Ankara: Fecr Yayınları, 2020.
  25. Kanik, İsa. “Kur’an’ı Anlamanın İlkeleri: Abdurrahman Habenneke el-Meydânî Örneği”. Turkish Studies 13/2 (2018), 457-466.
  26. Kur’an-ı Kerim Meâli. Erişim 10 Şubat 2025. https://kuran.diyanet.gov.tr/.
  27. Kuşeyrî, Abdülkerim b. Abdülmelik. Letâifü’l-İşârât, haz. İbrâhim Besyûnî. 3 Cilt. Mısır: Heyetü’l-Mısriyye, 3. Basım, 2009.
  28. Küçük, Ahmet. “Kur’an’da İkrah Kavramı ve Dinde Zorlama Meselesi”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 9/2 (Eylül 2009), 25-42.
  29. Mâturîdî, Ebû Mansur Muhammed b. Muhammed es-Semerkandî. Te’vilâtu’l-Kur’an. thk. Bekir Topaloğlu, Ahmed Vanlıoğlu vd. 18 Cilt. İstanbul: Mizan Yayınları, 1. Basım, 2011.
  30. Mevdûdî, Ebu’l Âlâ. Tefhîmu’l-Kur’an. çev. İsmail Bosnalı vd. 7 Cilt. İstanbul: İnsan Yayınları, 2. Basım, 2012.
  31. Meydânî, Abdurrahman Hasan Habenneke. Kavâidü’t-tedebbüri’l-emsel li kitâbillâhi azze ve celle. Şam: Dâru’l-Kalem, 4. Basım, 2009. Kur’an-ı Anlamanın Kaideleri. çev. Mehmet Yolcu-Ahmet Yolcu. İstanbul: Yarın Yayınları, 2018.
  32. Mukâtil b. Süleyman, Ebû'l-Hasen el-Belhî. Tefsîru Mukâtil b. Süleyman. nşr. Abdullah Mahmut Şehâte. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 2002.
  33. Öğmüş, Harun. Cahiliyye Döneminde Araplar. İstanbul: İz Yayıncılık, 2013.
  34. Râzî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ömer. Mefâtîhu’l-ğayb. 32 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi't-Turâŝi'l-Arabî, 1. Basım, 1999.
  35. Robinson, Neal. Discovering the Qur’an: A Contemporary approach to a veiled text. London: SCM Press, 1996.
  36. Sıcak, Ahmet Sait. Kur’an Tefsirinde Öznellik. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2017.
  37. Suyûtî, Celaleddin Abdurrahman. el-İtkân fī ulûmi’l-Kur’an. thk. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim. 3 Cilt. Kahire: Heyetü’l-Mısriyyetü’l-Âmme, 1974.
  38. Şâtıbî, Ebû İshak. el-Muvafakat fî usûli’ş-şerîa. 4 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Marife, 1997.
  39. Taberî, Ebû Cafer Muhammed b. Cerîr. Câmiʿu'l-beyân an teʾvîli âyi'l-Kurʾân. nşr. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. 25 Cilt. Kahire: Dâru Hicr, 1. Basım, 2001.
  40. Temizkan, Abdullah. “Âyet Sonlarında Yer Alan Esmâ-İ Hüsnâ’da Takdîm ve Te’hîr” Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi. ed. Mehmet Bilen vd. Diyarbakır: Şarkiyet Vakfı, 2017.
  41. Turan, Recep. Tefsir Usûlünde Ehl-i Sünnet ve Şia Mukayesesi. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2022.
  42. Yıldırım, Akif. “Kavâidüt-Tefsîr’e Dair Kaide Eleştirisi: Habenneke El-Meydani Örneği”. Balıkesir İlahiyat Dergisi 15 (Haziran 2022), 201-224.
  43. Yüksek, Muhammed İsa. Kur’an’ın Anlaşılmasında Bağlam Bilgisi. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2018.
  44. Zerkeşî, Bedreddin Muhammed. el-Bürhân fî ulûmi’l-Kur’an. thk. Ebu’l-Fadl Dimyatî. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 2018.