Dergiler / Gümrük ve Ticaret Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 40

Gümrük Personelinin Çalışma Koşulları: Biyo-Psikososyal Refah Üzerine Model Analizleri

Working Conditions of Customs Personnel: Model Analyses on Bio-Psychosocial Well-Being

Fesih Narin(ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-1408-7456
Suat Uğur(ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ, BİGA İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ)0000-0001-8009-6361
Sayfa
93–105
Yayın Tarihi
2026-09-26
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sınır güvenliğinde teknolojik altyapının ötesinde, beşeri sermayenin psiko-sosyal dayanıklılığının korunması, sürdürülebilir bir güvenlik stratejisinin ön koşulu olarak konumlandırılmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Modern devlet anlayışında gümrük idareleri, vergi tahsilatı ve dış ticaretin düzenlenmesinin yanı sıra sınır aşan asimetrik tehditlere karşı ulusal güvenliğin temel filtreleme mekanizması olarak da işlev görmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çift yönlü stratejik misyonun sahadaki uygulayıcısı olan gümrük personeli, sınır güvenliği mimarisinin en kritik taşıyıcı unsurudur.
💡
Sonuç & Katkı:Sınır güvenliğinde teknolojik altyapının ötesinde, beşeri sermayenin psiko-sosyal dayanıklılığının korunması, sürdürülebilir bir güvenlik stratejisinin ön koşulu olarak konumlandırılmaktadır.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Gümrük Hizmetleri · Ulusal Güvenlik · Vardiyalı Çalışma

Özet

Modern devlet anlayışında gümrük idareleri, vergi tahsilatı ve dış ticaretin düzenlenmesinin yanı sıra sınır aşan asimetrik tehditlere karşı ulusal güvenliğin temel filtreleme mekanizması olarak da işlev görmektedir. Bu çift yönlü stratejik misyonun sahadaki uygulayıcısı olan gümrük personeli, sınır güvenliği mimarisinin en kritik taşıyıcı unsurudur. Gümrük personelinin tabi olduğu vardiyalı ve gece odaklı çalışma rejimleri, insan metabolizmasının sirkadiyen ritmini sekteye uğratarak çalışanlar üzerinde ciddi fizyolojik, psikolojik ve sosyolojik tahribatlara zemin hazırlamaktadır. Bu çalışmanın temel amacı; gümrük personelinin maruz kaldığı düzensiz vardiyalar, ağır nöbet rejimleri, aile bütünlüğünü tehdit eden tayin süreçleri ve sosyo-ekonomik sıkıntıların çalışan sağlığı üzerindeki tahribatını incelemek ve bu faktörlerin sınır güvenliğinde nasıl bir operasyonel zafiyet riski oluşturduğunu belirlemektir. Gece mesailerinin tetiklediği kronik uykusuzluk, kardiyovasküler rahatsızlıklar ve “sosyal ölüm” olarak nitelendirilen toplumsal izolasyon gibi durumların, personelin bilişsel performansını düşürerek sınır denetimlerinde operasyonel zafiyet riski yarattığı değerlendirilmektedir. Çalışmanın sonucunda, gümrük personelinin çalışma yaşamı kalitesini (QWL) artırmaya yönelik insan odaklı ergonomik vardiya modellerinin geliştirilmesi, koruyucu sağlık politikalarının kurumsallaştırılması ve yıpranma paylarının mesleki risklerle orantılı şekilde yeniden düzenlenmesi gibi politika önerileri sunulmaktadır. Sınır güvenliğinde teknolojik altyapının ötesinde, beşeri sermayenin psiko-sosyal dayanıklılığının korunması, sürdürülebilir bir güvenlik stratejisinin ön koşulu olarak konumlandırılmaktadır.

Abstract

In the modern conception of the state, customs administrations function not only as mechanisms for tax collection and the regulation of foreign trade, but also as the primary filtering mechanism of national security against transboundary asymmetric threats. As the on-site executors of this dual strategic mission, customs personnel constitute the most critical structural pillar of the border security architecture. The shift-work and night-oriented working regimes to which customs personnel are subjected disrupt the circadian rhythm of the human metabolism, paving the way for severe physiological, psychological, and sociological degradation in employees. The primary objective of this study is to examine the destruction of irregular shifts, heavy duty regimes, relocation processes threatening family unity, and socio-economic difficulties on employee health, and to determine how these factors pose an operational vulnerability risk in border security. It is posited that conditions such as chronic sleep deprivation, cardiovascular disorders, and social isolation—often characterized as “social death”—all triggered by night shifts, impair the cognitive performance of personnel, thereby creating operational vulnerability risks in border inspections. Consecutively, this study offers policy recommendations aimed at improving the quality of work life (QWL) for customs personnel, including the development of human-centered, ergonomic shift models, the institutionalization of preventive health policies, and the restructuring of wear-and-tear allowances (hazardous duty premiums) proportionally to professional risks. Beyond technological infrastructure in border security, preserving the psychosocial resilience of human capital is positioned as a prerequisite for a sustainable security strategy.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Narin, F., Uğur, S. (2026). Gümrük Personelinin Çalışma Koşulları: Biyo-Psikososyal Refah Üzerine Model Analizleri. Gümrük ve Ticaret Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 40, 93–105. https://doi.org/10.70490/gumrukticaretdergisi.1966556

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (25)

  1. Alacahan, N. D. ve Akarsu, Y. (2017). Keynesyen Ve Yeni Keynesyen Ekonomi Politikaların Üzerine Bir Çalışma. Ulusal Multidisipliner Hakemli Sosyal Bilimler Ve Araştırmalar Dergisi, 1(1), 93-111.
  2. Bacak, B. ve Kazancı, E. (2015). Türk çalışma hayatında vardiyalı gece çalışan işçilerin karşılaştığı fizyolojik, psikolojik ve sosyolojik etkilerin değerlendirilmesi. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 3(6), 132-149. https://izlik.org/JA34KZ28JJ
  3. Bayraktar, N., ve Şeker, A. (2024). OECD ülkelerinde lojistik performansın uluslararası ticaret ve ekonomik büyüme üzerindeki etkileri: Panel zaman serileri analizi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 363-386.
  4. Çapcıoğlu, İ., ve ÇINAR, R. (2021). Türkiye-Suriye Sınır Hattının Oluşum Süreci ve Sınır Güvenliği Politikalarının Göç Yönetimine Etkisi. Türkiye’nin Komşu Ülkelerle Göç Ve Sınır Politikaları.
  5. Deniz, S., Çimen, M., Erkoç, B., Yüksel, O., ve Öksüz, M. (2018). Hastane Çalışanlarının Çalışma Yaşam Kalitesi Algısına Yönelik Bir Araştırma. İşletme Bilimi Dergisi, 6(2), 61-73.
  6. Gök, D. K., Peköz, M. T., & Aslan, K. (2017). Vardiyalı çalışma ve vardiyalı çalışma sonucu gelişen uyku bozuklukları: tanısı, bulguları ve tedavisi. Journal of Turkish Sleep Medicine, 4(1), 30-34.
  7. International Labour Office. (2019). Guide to developing balanced working time arrangements. International Labour Organisation (ILO).
  8. Kanunu, G. (1999). 4458 Sayılı Gümrük Kanunu, (Kabul Tarihi: 27/10/1999). Resmi Gazete, Tarih: 04/11/1999, Sayı: 23866.
  9. Kanunu, İ. (2003). 4857 Sayılı İş Kanunu. Resmi Gazete, 10(2003), 25134.
  10. Kaya, G. ve Alan, H. (2023). Türkiye’de Sağlık Çalışanlarında İş Yaşam Kalitesi: Sistematik Derleme. Yüksek İhtisas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 4 (2), 50-56. https://izlik.org/JA45KG98GN
  11. Metin, O., & Koyuncu, Ö. (2013). Sarp Sınır Kapısının Hopa’da Yaşayan Ailelere Etkileri. Afyon Kocatepe University Journal of Social Sciences/Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(1).
  12. Montagnat-Rentier, G., & Bremeersch, C. (2022). ““Chapter 1: The Multifaceted Role of Customs and Its Importance for the Economy and Society”. In Customs Matters. USA: International Monetary Fund. Erişim Tarihi: 28 Nisan 2026 https://doi.org/10.5089/9798400200120.071.CH001
  13. Özdemir, P. G., Ökmen, A. C., & Yılmaz, O. (2018). Vardiyalı çalışma bozukluğu ve vardiyalı çalışmanın ruhsal ve bedensel etkileri. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 10(1), 71-83.
  14. Özdemir, M. & Akyol, C. (2013). Gümrük Çalışanlarının Sorunları ve Beklentileri; Artvin Sarp Sınır Kapısı Örneği. 2. Ulusal Lojistik ve Tedarik Zinciri Kongresi Bildiriler Kitabı, 471-478.
  15. Özvurmaz, S., & Öncü, A. (2018). Vardiyalı Ve Nöbet Sistemi Şeklinde Çalışma Düzeninin Hemşireler Üzerine Etkisi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2(1), 39-46.
  16. Prunier-Poulmaire, S., Gadbois, C., & Volkoff, S. (1998). Combined effects of shift systems and work requirements on customs officers. Scandinavian Journal of Work, Environment & Health, 134-140.
  17. Şahin, M. (2019). Günümüz ticaret savaşlarında gümrük vergilerinin yeri ve önemi. Financial Analysis/Mali Cozum Dergisi, 29(152).
  18. Şimşek, D., ve İçduygu, A. (2017). Giriş: Uluslararası göç, politika ve güvenlik. Toplum ve Bilim, 140, 6-10.
  19. Ticaret Bakanlığı. (2021, 11 Mayıs). Ticaret Bakanlığı Yer Değiştirme Yönetmeliği. T.C. Resmî Gazete (Sayı: 31481). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/05/20210511-1.htm
  20. Ticaret Bakanlığı. (2026, 08 Mayıs). Ticaret Bakanlığı Gümrükler Muhafaza ekipleri Nisan ayı ve 2026 yılı Ocak-Nisan ilk dört ayında 2264 operasyona ve 34,2 milyar TL tutarında yakalamaya imza attı. https://ticaret.gov.tr/haberler/ticaret-bakanligi-gumrukler-muhafaza-ekipleri-nisan-ayi-ve-2026-yili-ocak-nisan-ilk-dort-ayinda-2264-operasyona-ve-34-2-milyar-tl-tutarinda-yakalamaya-imza-atti
  21. Toy, İ. (2010). Türk gümrüklerindeki çalışma şartları ve personel sorunları. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,(Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), İstanbul.
  22. Uslu, Y., Tanrıverdi, F., Çelik, G. K. Ç., Özhasenekler, A. Ö., Ergin, M. E., Pamukçu Günaydın, G. P. G. ve Gökhan, Ş. (2019). 112'de çalışan personelin çalışma koşullarına göre dikkat ve konsantrasyon düzeylerinin değerlendirilmesi. Bozok Tıp Dergisi, 9(2), 84-94. https://doi.org/10.16919/bozoktip.486932
  23. Yıldız, S., Yalavaç, S., Meydan, C. H. ve Okulu, K. H. (2013). Tükenmişliğin işten ayrılma niyetine etkisinde örgüte bağlılığın aracı rolü: Türkiye’deki Gümrük ve Ticaret Bakanlığı personeli üzerinde bir araştırma. Akdeniz İİBF Dergisi, 13(26), 164-188.
  24. Alacahan, N. D. ve Akarsu, Y. (2017). Keynesyen Ve Yeni Keynesyen Ekonomi Politikaların Üzerine Bir Çalışma. Ulusal Multidisipliner Hakemli Sosyal Bilimler Ve Araştırmalar Dergisi, 1(1), 93-111.
  25. Kaya, G. ve Alan, H. (2023). Türkiye’de Sağlık Çalışanlarında İş Yaşam Kalitesi: Sistematik Derleme. Yüksek İhtisas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 4 (2), 50-56. https://izlik.org/JA45KG98GN