KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Gümrük ve Ticaret Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 40

Yeşil Gümrük Perspektifinden Türkiye’de Biyokaçakçılıkla Mücadelede Gümrük İdaresinin Rolü: 2017–2024 Dönemine İlişkin Betimsel Bir Değerlendirme

The Role of Customs Administration in Combating Biopiracy in Türkiye from a Green Customs Perspective: A Descriptive Assessment for the 2017–2024 Period

Yavuz Korkmaz(İSTANBUL GEDİK ÜNİVERSİTESİ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ)0009-0003-5426-9849
Sayfa
80–92
Yayın Tarihi
2026-09-26
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, olay sayısının dönem boyunca düzenli biçimde artmadığını; 2021’de en düşük seviyeye indikten sonra 2023 ve 2024’te 31 olay düzeyinde kaldığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Türkiye’de biyokaçakçılıkla mücadelede gümrük idaresinin rolünü Yeşil Gümrük yaklaşımı çerçevesinde değerlendirmekte ve 2017–2024 dönemine ait resmî verileri betimsel olarak incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu amaçla Ticaret Bakanlığı Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğünün yıllık faaliyet raporlarında yer alan olay sayıları, nominal yakalama değerleri, tür grupları ile yakalama yönü ve taşıma moduna ilişkin bilgiler derlenmiş ve yıllar itibarıyla karşılaştırılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, olay sayısının dönem boyunca düzenli biçimde artmadığını; 2021’de en düşük seviyeye indikten sonra 2023 ve 2024’te 31 olay düzeyinde kaldığını göstermektedir.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:2017–2024 Verileri
⚙️Değişkenler:Biyokaçakçılık · Gümrük İdaresi · Türkiye

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de biyokaçakçılıkla mücadelede gümrük idaresinin rolünü Yeşil Gümrük yaklaşımı çerçevesinde değerlendirmekte ve 2017–2024 dönemine ait resmî verileri betimsel olarak incelemektedir. Çalışmanın temel sorusu, gümrük denetimlerinin biyokaçakçılığın kayıtlara yansıyan yapısındaki değişime nasıl karşılık verdiğidir. Bu amaçla Ticaret Bakanlığı Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğünün yıllık faaliyet raporlarında yer alan olay sayıları, nominal yakalama değerleri, tür grupları ile yakalama yönü ve taşıma moduna ilişkin bilgiler derlenmiş ve yıllar itibarıyla karşılaştırılmıştır. İnceleme, nedensellik veya istatistiksel anlamlılık iddiası taşımamaktadır. Bulgular, olay sayısının dönem boyunca düzenli biçimde artmadığını; 2021’de en düşük seviyeye indikten sonra 2023 ve 2024’te 31 olay düzeyinde kaldığını göstermektedir. Buna karşılık nominal yakalama değeri 2022 sonrasında yükselmiş ve 2024’te 60.038.932 TL ile dönemin en yüksek tutarına ulaşmıştır. Tutarlar cari fiyatlarla raporlandığından enflasyon, kur hareketleri, değerleme yöntemi ve denetim kapasitesi birlikte dikkate alınmalıdır. Bulgular; risk temelli hedefleme, tür teşhisi, veri standardizasyonu ve kurumlar arası koordinasyon bakımından somut politika alanlarına işaret etmektedir.

Abstract

This study examines the role of the customs administration in Türkiye’s fight against biopiracy from a Green Customs perspective and provides a descriptive review of official data for 2017–2024. It asks how customs controls responded to changes in the recorded profile of biopiracy. To address this question, information on incident numbers, nominal seizure values, species groups, seizure direction, and transport modes was compiled from the annual activity reports of the General Directorate of Customs Enforcement and compared across years. The analysis does not claim causality or statistical significance. Recorded incidents did not increase steadily: the series reached its lowest point in 2021 and remained at 31 incidents in both 2023 and 2024. Nominal seizure values, however, rose after 2022 and reached TRY 60,038,932 in 2024, the highest amount reported for the period. Because these figures are stated at current prices, inflation, exchange-rate movements, valuation practices, and changes in enforcement capacity should be considered together. The findings identify practical priorities in risk-based targeting, species identification, data standardisation, and inter-agency coordination.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Korkmaz, Y. (2026). Yeşil Gümrük Perspektifinden Türkiye’de Biyokaçakçılıkla Mücadelede Gümrük İdaresinin Rolü: 2017–2024 Dönemine İlişkin Betimsel Bir Değerlendirme. Gümrük ve Ticaret Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 40, 80–92. https://doi.org/10.70490/gumrukticaretdergisi.1927864

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (32)

  1. Başaran, G. (2017). Türkiye’de biyokaçakçılık [Yüksek lisans tezi, Dumlupınar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  2. Can, Ö. E. (2025). Where there’s smoke there is fire: Türkiye and the international illegal wildlife trade. Nature Conservation, 59, 1–20. https://doi.org/10.3897/natureconservation.59.149288
  3. Convention on Biological Diversity. (1992). Convention on Biological Diversity. https://www.cbd.int/doc/legal/cbd-en.pdf
  4. Convention on Biological Diversity. (2010). Nagoya Protocol on access to genetic resources and the fair and equitable sharing of benefits arising from their utilization to the Convention on Biological Diversity. https://www.cbd.int/abs/doc/protocol/nagoya-protocol-en.pdf
  5. Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora. (1973). Text of the Convention. https://cites.org/sites/default/files/eng/disc/CITES-Convention-EN.pdf
  6. Dayıoğlu, H., Yılmaz, A., & Başaran, G. (2019). Türkiye’de biyokaçakçılık. Dumlupınar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 43, 74–90.
  7. European Commission, Directorate-General for Environment. (2016). EU action plan against wildlife trafficking (COM(2016) 87 final). Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2779/016138
  8. European Commission. (2022). Revision of the EU action plan against wildlife trafficking (COM(2022) 581 final). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52022DC0581
  9. Ferrier, P. M. (2009). The economics of agricultural and wildlife smuggling (Economic Research Report No. 81). U.S. Department of Agriculture, Economic Research Service. https://ers.usda.gov/sites/default/files/_laserfiche/publications/46261/11019_err81_1_.pdf
  10. Güler, E. (2024). On İkinci Kalkınma Planı ve Tarım ve Orman Bakanlığı Stratejik Planında biyokorsanlıkla mücadele yaklaşımı. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 31(2), 267–280. https://doi.org/10.18657/yonveek.1441733
  11. Güler, E., & Bıldır, C. (2023). Biyokorsanlıkla mücadelenin taşra teşkilatı boyutu ile incelenmesi: Bartın Doğa Koruma ve Milli Parklar örneği. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 6(3), 852–862. https://doi.org/10.33712/mana.1313516
  12. Güler, E., & Mutlu, A. (2022). Biyokorsanlık sorunu ve Türkiye’de biyokorsanlığa yönelik politikalar. Yönetim Bilimleri Dergisi, Özel Sayı, 271–300. https://doi.org/10.35408/comuybd.1146725
  13. Gümrük Kanunu, Kanun No. 4458. (1999). Resmî Gazete, 23866 (04/11/1999).
  14. Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü. (2017–2024). 2017–2024 yılları faaliyet raporları. T.C. Ticaret Bakanlığı. https://muhafaza.ticaret.gov.tr/yayinlar/faaliyet-raporlari
  15. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2026). Temel ekonomik göstergeler. https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2026/01/temelekonomikgostergeler-58570852c68efb27.pdf
  16. International Consortium on Combating Wildlife Crime. (2014). Strategic mission 2014–2016 (SC65 Inf. 17). https://cites.org/eng/com/sc/65/inf/index.php
  17. International Consortium on Combating Wildlife Crime. (2023). Strategic action plan 2023–2026. https://cites.org/sites/default/files/ICCWC_Strategic_Action_Plan_2023-2026.pdf
  18. Kurt, O., Çelik, N., Göre, M., & Kurt, H. (2019). Türkiye’de biyolojik çeşitliliği tehdit eden biyo-kaçakçılık. Turkish Journal of Agriculture - Food Science and Technology, 7(sp2), 46–51. https://doi.org/10.24925/turjaf.v7isp2.46-51.3124
  19. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2018). Strengthening governance and reducing corruption risks to tackle illegal wildlife trade: Lessons from East and Southern Africa. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264306509-en
  20. Sollund, R., Stefes, C. H., & Germani, A. R. (Eds.). (2016). Fighting environmental crime in Europe and beyond: The role of the EU and its member states. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/978-1-349-95085-0
  21. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı. (2013). Biyokaçakçılıkla mücadele rehberi. Ankara.
  22. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı. (2015). Biyokaçakçılıkla mücadele eylem planı. FAOLEX. https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur208917.pdf
  23. Topdağ, C. (2023). Türkiye’de biyokaçakçılığa (yaban hayatı kaçakçılığı) ilişkin farkındalık analizi, son 20 yıl içerisindeki değişim ve mücadele yönetimi hakkında güncel değerlendirme [Yüksek lisans tezi, Çankırı Karatekin Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü].
  24. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2026). Reel efektif döviz kuru. https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Istatistikler/Doviz+Kurlari/Reel+Efektif+Doviz+Kuruu/
  25. United Nations Environment Programme & INTERPOL. (2016). The rise of environmental crime: A growing threat to natural resources, peace, development and security. https://www.unep.org/resources/report/rise-environmental-crime-growing-threat-natural-resources-peace-development-and
  26. United Nations Environment Programme. (2022). Green Customs guide to multilateral environmental agreements. https://www.greencustoms.org/sites/default/files/2023-05/Green_customs_guide-english.pdf
  27. United Nations Office on Drugs and Crime. (2012). Wildlife and forest crime analytic toolkit. https://www.unodc.org/documents/organized-crime/tools_and_publications/Wildlife_Crime_Analytic_Toolkit_2012.pdf
  28. United Nations Office on Drugs and Crime. (2024). World wildlife crime report 2024. https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/wildlife.html
  29. United States Department of Agriculture, Animal and Plant Health Inspection Service. (2023). PPQ 2023 annual report: The Lacey Act. https://www.aphis.usda.gov/sites/default/files/2023-annual-report-laceyact.pdf
  30. World Customs Organization. (2008). Customs in the 21st century: Enhancing growth and development through trade facilitation and border security. https://www.wcoomd.org/-/media/wco/public/global/pdf/topics/key-issues/customs-in-the-21st-century/annexes/annex_ii_en.pdf
  31. World Customs Organization. (2024). Illicit trade report 2023. https://www.wcoomd.org/-/media/wco/public/global/pdf/topics/enforcement-and-compliance/activities-and-programmes/illicit-trade-report/itr_2023_en.pdf
  32. Zsigmond, C., & Kovács, D. (2021). Experiences of the Hungarian customs authority in international illegal wildlife trafficking. DRC Sustainable Future: Journal of Environment, Agriculture, and Energy, 2(1), 54–60. https://doi.org/10.37281/DRCSF/2.1.6