Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightElde edilen bulgular, serbest bölgelerin dış ticaret hacmini artırma konusunda belirli başarılar sağladığını; ancak yüksek teknolojiye dayalı üretime geçişte, yerli tedarik zincirlerinin güçlendirilmesinde ve KDZ içinde yukarı yönlü hareketlilikte yapısal sınırlılıklar taşıdığını ortaya koymaktadır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışma, 2010–2024 döneminde Türkiye’deki serbest bölgelerin dış ticaret, yatırım ve istihdam üzerindeki etkilerini çok boyutlu biçimde analiz etmektedir. Kuramsal çerçeve olarak kalkınma iktisadının yapısalcı yaklaşımı (Prebisch-Singer hipotezi) ve küresel değer zinciri (KDZ) literatürü (Gereffi, Kaplinsky) temel alınmıştır. Çalışmada, serbest bölgelerin üretim yapısı, ithal girdi bağımlılığı, yerli katma değer oranı ve istihdam profili; veri temelli, karşılaştırmalı ve grafik destekli bir yaklaşımla incelenmiştir. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği çalışmada, Ticaret Bakanlığı, TÜİK, UNCTAD ve OECD gibi kurumlardan elde edilen istatistiksel veriler içerik analizi yoluyla değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, serbest bölgelerin dış ticaret hacmini artırma konusunda belirli başarılar sağladığını; ancak yüksek teknolojiye dayalı üretime geçişte, yerli tedarik zincirlerinin güçlendirilmesinde ve KDZ içinde yukarı yönlü hareketlilikte yapısal sınırlılıklar taşıdığını ortaya koymaktadır. Buna rağmen, bu bölgeler bölgesel kalkınma, nitelikli istihdam yaratımı ve doğrudan yabancı yatırım çekimi açısından stratejik roller üstlenmektedir. Çalışma, serbest bölgelerin yalnızca ihracat performansını değil; üretim yapısının dönüşümünü, teknoloji transferini ve sosyal sürdürülebilirliği de içeren bütüncül politikalarla yeniden yapılandırılması gerektiğini vurgulamakta ve politika yapıcılara bu doğrultuda öneriler sunmaktadır.
Abstract
This study analyzes the impact of Turkey’s free zones on foreign trade, investment, and employment during the 2010–2024 period through a multidimensional lens. The theoretical framework is grounded in the structuralist tradition of development economics (Prebisch-Singer hypothesis) and global value chain (GVC) literature (Gereffi, Kaplinsky). The research evaluates the production structure of free zones, their dependence on imported inputs, the domestic value-added ratio, and employment profiles using a comparative, data-driven, and graph-supported approach. Adopting a qualitative research design, the study employs content analysis of statistical data sourced from institutions such as the Ministry of Trade, TUIK, UNCTAD, and the OECD. The findings suggest that free zones have contributed to the expansion of Turkey’s foreign trade volume but remain structurally constrained in terms of transitioning toward high-tech production, strengthening domestic supply chains, and achieving upward mobility within GVCs. Nevertheless, they continue to play a strategic role in regional development, skilled job creation, and attracting foreign direct investment. The study argues that free zones should not only serve as instruments to boost exports but also be restructured through integrated policy frameworks aimed at transforming the national production system, promoting technology transfer, and enhancing social sustainability. In this regard, the paper offers concrete recommendations for policymakers seeking to align free zone strategies with broader development objectives.