Journals / Türkoloji / 2020 / Sayı: 103

Jadidism Movement Reflected in Kyrgyz Literature

KIRGIZ EDEBİYATINA YANSIYAN CEDİTÇİLİK HAREKETİ

Journal
Türkoloji
Pages
80–98
Publication Date
2020-10-26
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In line with the literary works of the Kyrgyz intellectuals, this article tries to mention the development of Jadidchi thought and its general landscape in Kyrgyz literature.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Ceditism, which emerged in Turkistan at the end of the 19th century and completed its formation at the beginning of the 20th century, directly or indirectly affected the entire Turkic world, especially the Tatars, under the leadership of İsmail Gaspıralı.
📊
Key Findings & Data:In general in the works of Kyrgyz intellectuals; they focused on the problems in social life during the Tsarist period, people's falling behind from the developing social order, the pressures of the rulers and awakening an uneducated society from the sleep of ignorance.
💡
Conclusion & Impact:In line with the literary works of the Kyrgyz intellectuals, this article tries to mention the development of Jadidchi thought and its general landscape in Kyrgyz literature.
🔬Design:Research Article
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Kırgız edebiyatı · Ceditçilik · İsmail Gaspıralı

Abstract

Ceditism, which emerged in Turkistan at the end of the 19th century and completed its formation at the beginning of the 20th century, directly or indirectly affected the entire Turkic world, especially the Tatars, under the leadership of İsmail Gaspıralı. The Kyrgyz intellectuals, who were influenced by the Tatar intellectuals, had the idea of enlightening the Kyrgyz people by studying in schools that provide education with the understanding of Usul-u Jadid. In general in the works of Kyrgyz intellectuals; they focused on the problems in social life during the Tsarist period, people's falling behind from the developing social order, the pressures of the rulers and awakening an uneducated society from the sleep of ignorance. At the threshold of these issues, the studies carried out to enlighten future generations in the field of education with the effect of the Usul-u Jadid schools, the aim of creating national and spiritual awareness, expressions emphasizing the importance of education in the mother tongue are frequently encountered in period works. In particular, educational reading books for children, works reflecting the Kyrgyz history and culture, printing studies for the creation of the Kyrgyz alphabet and the development of Kyrgyz Turkish, and poems performed with the tradition of oral literature were published. In line with the literary works of the Kyrgyz intellectuals, this article tries to mention the development of Jadidchi thought and its general landscape in Kyrgyz literature.

Özet

Türkistan’da 19. yüzyılın sonlarında ortaya çıkan ve oluşumunu 20. yüzyılın başlarında tamamlayan Ceditçilik hareketi, İsmail Gaspıralı’nın öncülüğünde başta Tatarlar olmak üzere bütün Türk dünyasını doğrudan ya da dolaylı olarak etkilemiştir. Tatar aydınlarından etkilenen Kırgız aydınları da Usul-ü Cedit anlayışı ile eğitim veren okullarda öğrenim görüp Kırgız halkını aydınlatma düşüncesi içinde olmuşlardır. Kırgız aydınları eserlerinde genel olarak; Çarlık döneminde toplumsal hayat içinde görülen aksaklıkları, halkın gelişen toplumsal düzenden geri kalmasını, yöneticilerin baskılarını ve eğitimsiz bir toplumu cehalet uykusundan uyandırmayı konu edinmişlerdir. Bu konuların eşiğinde Usul-ü Cedit mekteplerinin etkisi ile eğitim alanında gelecek kuşakların aydınlatılması yönünde yapılan çalışmalar, milli ve manevi bilinci oluşturma gayesi, ana dilde eğitimin önemine vurgu yapan ifadelere dönem eserlerinde sıkça karşılaşılmaktadır. Özellikle çocuklara eğitici nitelikte okuma kitapları, Kırgız tarihi ve kültürünü yansıtan eserler, Kırgız alfabesini oluşturma ve Kırgız Türkçesinin gelişimine yönelik matbuat çalışmaları, sözlü edebiyat geleneği ile icra edilen şiirler neşredilmiştir. Kırgız aydınlarının edebî çalışmaları doğrultusunda bu yazıda, Ceditçilik düşüncesinin gelişimi ve Kırgız edebiyatındaki genel manzarasından söz edilmektedir.

🔖

Cite This Article

KARSLI, E. (2020). Jadidism Movement Reflected in Kyrgyz Literature. Türkoloji, Sayı: 103, 80–98. https://ajindex.com/articles/855265

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (20)

  1. Akpınar, Y., (Haz.), İsmail Gaspıralı Seçilmiş Eserleri: Fikri Eserleri, С
  2. İstanbul: Ötüken, 2019
  3. Aynakulova, G., “XIX. Yüzyılın Sonu XX. Yüzyılın Başında Ceditçilik Hareketinin Kırgız Türkleri Üzerine Tesiri”, Ankara, Türk Yurdu Dergisi, S. 287, s. 165–169, 2011
  4. Cigitov, S., “Kasım Tınıstanov (1901-1938)”, Türk Yurdu Dergisi, C. 25, S. 216, 2005 //
  5. Cigitov, S., “Karanlık Yıllar ve Bir Mihenk Taşı: Sıdık Karaçev” (Akt. Kemal Göz), Sosyal Bilimler Dergisi, S. 15, s. 93–105, 2006
  6. Devlet, N., İsmail bey (Gaspıralı), Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1988
  7. Devlet, N., Rusya Türklerinin Milli Mücadele Tarihi (1905–1917), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2014
  8. Ercilasun, A. B., “İsmail Gaspıralı’nın Fikirleri”, Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü, S. 337-338, s. 329–336, 1991
  9. Gökgöz, S. S., “İsmail Gaspıralı’nın ‘Medeniyet’ ve ‘Millet’ Fikri Üzerine Entelektüel Retoriği”, Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, C. 2, S. 2, s. 19–33, 2005
  10. Güngör, E., Çarlık Döneminde Türkistan’da Fikir Akımları, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi, Bişkek, 2008
  11. Güngör, E., “Kırgızların İlk Modern Tarihçisi Osmanaalı Sıdıkuulu”, Türkiyat Mecmuası, İstanbul, C. 25, s. 237–254, 2015
  12. Güngör, E., “Kırgız Matbuatının Ortaya Çıkmasında Ceditçiliğin Rolü”, Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, Bozok Üniversitesi, Yozgat, C. 5, S. 3, s. 387–400, 2016
  13. Kadyrov, M., Kırgızistan’da Ceditçilerin Eğitim Alanındaki Faaliyetleri, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Dini Araştırmalar, Ankara, C.17, S. 45, s. 159–172, 2014
  14. Kallimci, İ.T., Bir Kırgız Aydını: Kasım Tınıstanoğlu. Gürer Gülsevin ve Metin Arıkan(Ed.), Prof. Dr. Fikret Türkmen Armağanı (s. 409–418) İzmir, 2005
  15. Kamalieva, A., “Ayaz İshaki’nin Eserlerinde Eğitim”, Turkish Studies, Volume 4/3, s. 1262–1280, 2009
  16. Kapağan, E., Kırgız Şiirinde Ekim Devrimi, Ankara: Akçağ Yayınları, 2015
  17. Kasımov, B., Milli Uyanış (Çev.: Fatma Açık), Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2009
  18. Kasımov, B., “Ceditçilik (Bazı Mülahazalar)” (Akt. Veli Savaş Yelok), Gazi Türkiyat S. 6, s. 335–361, 2010
  19. Kaymaz, Z., “İsmail bey Gaspıralı’da Dilde Birlik Fikri”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, İzmir, C. 5, S. 1, s. 75–78, 2005
  20. Koç, S., “Sovyet Döneminden Önce Kırgız Edebiyatı”, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler De