AI Summary & Key Takeaways
AI InsightIn conclusion, the work argues that the mihna should be understood not merely as a period of persecution, but as a formative process that significantly influenced the development of Islamic theology and political thought, offering an important contribution to understanding the historical evolution of Ashʿarī kalām.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This study examines the phenomenon of mihna, a critical turning point in the history of Islamic thought, with particular focus on Ashʿarism, and analyzes its impact on theological (kalām) and political thought. The mihna refers to a period of coercion that emerged during the ʿAbbāsid era, when the Muʿtazilite doctrine of the createdness of the Qurʾān was adopted as an official state policy, leading to systematic pressure on scholars who rejected this view. Institutionalized during the reign of Caliph al-Maʾmūn, the mihna resulted in the imprisonment and persecution of numerous scholars, most notably Aḥmad b. Ḥanbal. This historical context played a decisive role in the formation of Ashʿarī theology. Nizām Izzettin’s work, The Ashʿarī Mihna and Its Impact on Ashʿarī Kalām, analyzes the transformation of the theory of imamate within the Ashʿarī tradition before and after the mihna. Originating from a master’s thesis and later published as a monograph, the study does not limit the mihna to the ʿAbbāsid period alone, but also addresses the persecutions directed at Ashʿarīs and Shāfiʿīs during the Seljuk era under the vizier Kundurī. The work examines the Hanbalī, Ḥanafī-Muʿtazilī, and Ashʿarī mihnas within their historical and socio-political contexts, and comparatively evaluates the approaches of different schools toward political authority and the concept of imamate. The second section of the book explores the issue of imamate from the perspectives of Māturīdism, Muʿtazilism, and Shiʿism, while elaborating the Sunni understanding through the views of al-Māwardī, al-Juwaynī, and al-Ghazālī. The study demonstrates that, particularly in the post-mihna period, the Ashʿarī conception of imamate evolved into a more pragmatic framework aligned with political realities. In conclusion, the work argues that the mihna should be understood not merely as a period of persecution, but as a formative process that significantly influenced the development of Islamic theology and political thought, offering an important contribution to understanding the historical evolution of Ashʿarī kalām.
Özet
Bu çalışma, İslam düşünce tarihinde önemli bir kırılma noktası olan mihne olgusunu, özellikle Eş’arîlik bağlamında ele almakta ve mihnenin kelâmî ve siyasî düşünce üzerindeki etkilerini incelemektedir. Mihne, Abbâsîler döneminde Mu‘tezile’nin “Kur’an’ın mahlûk olduğu” görüşünün resmî doktrin haline getirilmesiyle başlayan ve bu görüşü benimsemeyen âlimlere yönelik baskılarla şekillenen bir süreçtir. Halife Me’mûn devrinde kurumsallaşan bu uygulama, başta Ahmed b. Hanbel olmak üzere birçok âlimin tutuklanmasına ve çeşitli yaptırımlara maruz kalmasına yol açmıştır. Bu tarihsel arka plan, Eş’arî kelâmının teşekkülünde belirleyici bir rol oynamıştır. Nizâm İzzettin’in Eş’arî Mihnesi ve Eş’arî Kelâmına Etkisi adlı eseri, Eş’arî geleneğinde imamet teorisinin mihne öncesi ve sonrası geçirdiği dönüşümü analiz etmektedir. Yüksek lisans tezinden kitaplaştırılan eser, mihneyi yalnızca Abbâsî dönemiyle sınırlı tutmayıp Selçuklu döneminde Kündürî tarafından Eş’arî ve Şâfiîlere uygulanan baskılar çerçevesinde de ele almaktadır. Çalışmada Hanbelî, Hanefî-Mu‘tezilî ve Eş’arî mihneleri tarihsel ve sosyo-politik bağlamlarıyla incelenmiş; mezheplerin iktidar, otorite ve imamet anlayışları mukayeseli bir yöntemle değerlendirilmiştir. Eserin ikinci bölümünde imamet meselesi, Mâtürîdîlik, Mu‘tezile ve Şiîlik perspektiflerinden ele alınmış; Ehl-i sünnet imamet anlayışı, Mâverdî, Cüveynî ve Gazzâlî’nin görüşleri üzerinden detaylandırılmıştır. Özellikle mihne sonrası dönemde Eş’arî kelâmında imamet anlayışının daha pragmatik ve siyasî gerçekliklerle uyumlu bir çerçeveye evrildiği ortaya konulmuştur. Sonuç olarak eser, mihne olgusunun yalnızca bir baskı dönemi değil, aynı zamanda İslam kelâm ve siyaset düşüncesinin şekillenmesinde etkili bir süreç olduğunu göstermekte; Eş’arî kelâmının tarihsel gelişimini anlamada önemli katkılar sunmaktadır.