Journals / Düzce İlahiyat Dergisi / 2026 / Cilt: 10 Sayı: 1

Emotion Control in the Context of the Quran and Sunnah: The Example of Anger and Love

Kur’an ve Sünnet Bağlamında Duygu Kontrolü: Öfke ve Sevgi Örneği

İbrahim Yıldız(MERSİN ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0003-0438-6994
Pages
36–52
Publication Date
2026-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Consequently, this study demonstrates that emotional control is a fundamental element of both individual virtue and social peace in Islamic thought; it aims to offer a unique contribution to the literature by analyzing the understanding of emotional training offered by the Quran and Sunnah through examples of anger and love within a holistic framework.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study examines the issue of emotional control from the perspective of the Quran and Sunnah, based on the decisive role of the human emotional world in religious and moral development.
📊
Key Findings & Data:While emotions are innate, their uncontrolled nature can lead to serious problems at both individual and societal levels.
💡
Conclusion & Impact:Consequently, this study demonstrates that emotional control is a fundamental element of both individual virtue and social peace in Islamic thought; it aims to offer a unique contribution to the literature by analyzing the understanding of emotional training offered by the Quran and Sunnah through examples of anger and love within a holistic framework.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Tefsir · Din Psikolojisi · Duygu Kontrolü

Abstract

This study examines the issue of emotional control from the perspective of the Quran and Sunnah, based on the decisive role of the human emotional world in religious and moral development. While emotions are innate, their uncontrolled nature can lead to serious problems at both individual and societal levels. Therefore, managing emotions is considered not only a psychological skill but also a religious, moral, and social responsibility. The study is delimited to anger among negative emotions and love among positive emotions in order to enable a holistic analysis of emotion regulation as a mechanism that constrains destructive tendencies and reinforces constructive ones. The main objective of the research is to identify the principles, recommendations, and examples of emotional control presented in the Quran and Sunnah; and to analyze their effects on the individual's internal mechanisms of consciousness, awareness, and piety. The study employs qualitative research methods, specifically document analysis and descriptive analysis. Quranic verses and hadiths have been considered as primary sources; tafsir, hadith and Islamic ethical thought literature, and contemporary psychology studies have been examined. The research concludes that Islam aims not to completely eliminate emotions, but rather to balance and guide them correctly. The Quran and Sunnah encourage not the suppression of anger, but its control and transformation through such as forgiveness, patience, and justice. Prayer, worship, and behavioral measures stand out as effective tools in anger management. While love, when properly channeled, is a power that leads to perfection, excessive love can lead to deviations from faith. In this context, the Quran suggests that love should be organized within a hierarchy centered on God. Consequently, this study demonstrates that emotional control is a fundamental element of both individual virtue and social peace in Islamic thought; it aims to offer a unique contribution to the literature by analyzing the understanding of emotional training offered by the Quran and Sunnah through examples of anger and love within a holistic framework.

Özet

Bu çalışma, insanın duygu dünyasının dinî ve ahlâkî gelişim üzerindeki belirleyici rolünden hareketle duygu kontrolü meselesini Kur’an ve sünnet perspektifinden ele almaktadır. Duygular, fıtrî olmakla birlikte, kontrol edilemediklerinde bireysel ve toplumsal açıdan önemli sorunlar oluşturabilmektedir. Bu nedenle duyguların yönetilmesi, yalnızca psikolojik bir beceri değil; aynı zamanda dinî, ahlâkî ve sosyal bir sorumluluk olarak değerlendirilmektedir. Çalışma, duygu kontrolünün yıkıcı eğilimleri sınırlandırma ve yapıcı eğilimleri tahkim etme işlevini bütüncül biçimde analiz etmek amacıyla, olumsuz duygular arasından öfke ve olumlu duygular arasından sevgi ile sınırlandırılmıştır. Araştırmanın temel amacı, Kur’an ve sünnette duygu kontrolüne dair ortaya konan ilke, tavsiye ve örnekleri tespit etmek; bunların bireyin içsel mekanizmaları olan bilinç, şuur ve takva üzerindeki etkilerini analiz etmektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve betimsel analiz kullanılmıştır. Kur’an ayetleri ve hadis rivayetleri temel kaynak olarak ele alınmış; tefsir, hadis ve İslâm ahlak düşünce literatürü ile çağdaş psikoloji çalışmaları incelenmiştir. Araştırma sonucunda, İslâm’ın duyguları bütünüyle yok etmeyi değil, onları dengelemeyi ve doğru yönlendirmeyi hedeflediği görülmüştür. Kur’an ve sünnette öfkenin bastırılmasından ziyade kontrol altına alınması; affetme, sabır ve adalet gibi erdemlerle olumlu yöne dönüştürülmesi teşvik edilmektedir. Dua, ibadet ve davranış temelli alınacak tedbirler, öfke kontrolünde etkili araçlar olarak öne çıkmaktadır. Sevgi duygusu, doğru yönlendirildiğinde insanı kemale ulaştıran bir güç olmakla birlikte, aşırı hâle geldiğinde itikâdî sapmalara yol açabilmektedir. Bu nedenle Kur’an, sevginin Allah merkezli bir hiyerarşi içinde düzenlenmesini önermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, duygu kontrolünün İslâm düşüncesinde bireysel erdemin yanı sıra toplumsal huzurun da temel unsurlarından biri olduğunu ortaya koymakta; öfke ve sevgi örnekleri üzerinden Kur’an ve sünnetin sunduğu duygu eğitimi anlayışını bütüncül bir çerçevede analiz ederek literatüre özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

🔖

Cite This Article

Yıldız, İ. (2026). Emotion Control in the Context of the Quran and Sunnah: The Example of Anger and Love. Düzce İlahiyat Dergisi, Cilt: 10 Sayı: 1, 36–52. https://doi.org/10.61272/duid.1860448

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (94)

  1. Altıntaş, Hayrani. İnsan ve Psikolojisi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1989.
  2. Âlûsî, Şihâbuddîn Mahmûd. Rûhu’l-me‘ânî fî tefsîri’l-Kur’âni’l-‘azîm ve’s-seb‘i’l-mesânî. thk. Ali Abdulbârî Atıyye. 15 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.
  3. Arendt, Hannah. Şiddet Üzerine. çev. Bülent Peker. İstanbul: İletişim Yayınları, 9. Basım, 2018.
  4. Atalar, Dilek Sarıtaş - Atalay, Ayşe Altan. “Ergenlik Döneminde Duygu Düzenleme ve Ruh Sağlığı: Ana-Babanın ve Mizacın Rolü”. Ergenlik Dönemi ve Ruhsal Bozukluklar. ed. Tezan Bildik. 84-90. Ankara: Türkiye Klinikleri, 2018.
  5. Atalay, Ayşe Altan vd. Kuramdan Pratiğe Duygu Düzenleme. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2023.
  6. Bakırcıoğlu, Rasim. Ansiklopedik Eğitim ve Psikoloji Sözlüğü. Ankara: Anı Yayıncılık, 2012.
  7. Beyzâvî, Kâdî. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-te’vîl. thk. Subhî Hallâk - Mahmud Atraş. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’r-Reşîd, 2000.
  8. Bilmen, Ömer Nasuhi. Dinî ve Felsefî Ahlâk Lügatçesi. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1967.
  9. Budak, Selçuk (ed.). Psikoloji Sözlüğü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 2005.
  10. Bursevî, İsmail Hakkı. Rûhu’l-beyân fî tefsîri’l-Kur’ân. 10 Cilt. İstanbul: Matbaa-i Osmâniyye, 1329.
  11. Cevziyye, İbn Kayyim. Bedâ’i‘u’t-tefsîr. thk. Seyyid Muhammed-Sâlih Ahmed. 3 Cilt. Riyad: Dâru İbnu’l-Cevzîyye, 1427.
  12. Chodorow, Nancy J. Duyguların Gücü. çev. Jale Özata Dirlikyapan. İstanbul: Metis Yayınları, 2007.
  13. Cirhinlioğlu, Fatma Gül. Duyguları Anlamak. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2020.
  14. Çelik, İbrahim. Kur’an’da Peygamberlere Karşıt Güçler. Bursa: y.y., 2001.
  15. Çelik, Sevde Hilal. “Hadislere Göre Duyguların Eğitimi”. Danisname Beşeri ve Sosyal Bilimler Dergisi 5 (2022), 3-29. https://doi.org/10.5281/zenodo.7090800
  16. Dalkıran, Sayın. Aklın Büyük Yanılgısı: Tanrılaştırma. İstanbul: Yedirenk Kitapları, 2004.
  17. Demirci, Muhsin. Kur’ân’a Göre İnsan ve Sorumlulukları. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2010.
  18. Demirci, Onur Okan - Güneri, Elif. “Bilişsel Esnekliğin Bilişsel Duygu Düzenleme Üzerindeki Etkisi”. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 21/39 (2020), 651-684. https://doi.org/10.21550/sosbilder.624377
  19. Dodurgalı, Abdurrahman. Eğitim Sosyolojisi. İstanbul: İFAV Yayınları, 1995.
  20. Düzenli, Yaşar. Kur’ân Işığında Evrensel Dengeler ve İnsan. İstanbul: İFAV Yayınları, 2000.
  21. Fersahoğlu, Yaşar. Kur’an’da Zihin Eğitimi. İstanbul: Marifet Yayınları, 1998.
  22. Fersahoğlu, Yaşar - Demir, Mehmet Akif. Din Eğitim ve Öğretiminde Duygu Eğitimi. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2012.
  23. Gazzâlî, Ebû Hâmid. İhyâu ulûmi’d-dîn. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 2005.
  24. Geçtan, Engin. İnsan Olmak. İstanbul: Remzi Kitapevi, 13. Basım, 1993.
  25. Gençoğlu, Cem - Yılmaz, Müge. “Duygusal Farkındalık Eğitim Programının Duygu Kontrol Düzeyine Etkisi”. The Journal of Academic Social Science Studies 6/5 (2013), 961-980. https://doi.org/10.9761/JASSS1552
  26. Gerrig, Richard J. - Zimbardo, Philip G. Psikoloji ve Yaşam Psikolojiye Giriş. çev. Gamze Sart. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2012.
  27. Gezgin, Ali Galip. Kur’ân’da Sevgi. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2010.
  28. Gross, James J. “The Emerging Field of Emotion Regulation: An Integrative Review”. Review of General Psychology 2/3 (1998), 271-299.
  29. Günay, İlhami. “Kur’an’da Gençlerin Duygu Gelişimi ve Eğitimi”. Journal of Turkish Studies 10/2 (2015), 435-435. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.7762
  30. Güney, Ahmet. Kur’an’da Duyguların Kullanımı. Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
  31. Han, Tekin. Kur’an Işığında Duyguların Eğitimi. Iğdır: Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
  32. Hökelekli, Hayati. Din Psikolojisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 3. Basım, 1998.
  33. Hökelekli, Hayati. Psikoloji, Din ve Eğitim Yönüyle İnsani Değerler. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları, 2013.
  34. Hökelekli, Hayati. Psikolojiye Giriş. İstanbul: Düşünce Kitabevi, 2008.
  35. Izutsu, Toshihiko. God and Man in the Quran. Tokyo: Keio University, 1964.
  36. İbn Âşûr, Muhammed Tâhir. et-Tahrîr ve’t-tenvîr. 30 Cilt. Tunus: ed-Dâru’t-Tunûsiyye li’n-Neşr, 1984.
  37. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ’. Tefsîrü’l-Kur’âni’l-‘azîm. thk. Sâmi es-Selîme. 8 Cilt. Riyad: Dâru Tayyibe, 2. Basım, 1999.
  38. İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem. Lisânu’l-Arab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdr, 1414.
  39. İbn Miskeveyh. Tehzîbü’l-ahlâk -Ahlak Eğitimi-. çev. Abdulkadir Şener ve dğr. İstanbul: Büyüyenay Yayınları, 2013.
  40. İbnü’l-Arabî, Muhyiddîn. İlâhî Aşk. çev. Mahmut Kanık. İstanbul: İnsan Yayınları, 10. Basım, 2005.
  41. Îcî, Adudüddîn. Ahlâku Adudüddin. çev. İlyas Çelebi. İstanbul: TDV Yayınları, 2015.
  42. İsfahânî, Râgıb. el-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân. thk. Muhammed Seyyid Keylânî. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, ts.
  43. İsfahânî, Râgıb. ez-Zerî‘a ilâ mekârimi’ş-şerî‘a -Erdemli Yol-. çev. Muharrem Tan. İstanbul: İz Yayıncılık, 3. Basım, 2015.
  44. Kara, Büşra. “Kur’an’da Olumsuz Duyguların Kontrolü”. Journal of Analytic Divinity 5/1 (15 Nisan 2021), 150-176. https://doi.org/10.46595/jad.874067
  45. Karaca, Faruk. “İnsanın Bazı Güdü ve Duygularının İslâmî Açıdan Değerlendirilmesi”. Ekev Akademi Dergisi 1/1 (1997), 159-172.
  46. Karakaş, Ahmet Canan. “Sabır Tutumunun Sürekli Öfke İfade Tarzlarına ve Öfke Kontrolüne Etkisi”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 2/1 (2018), 93-111. https://doi.org/10.32711/tiad.431250
  47. Karaman, Hayrettin vd. Kur’an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir. 5 Cilt. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 4. Basım, 2012.
  48. Karslı, Necmi. “Dindarlık ve Öfke Kontrolü İlişkisi Üzerine Tecrübî Bir Araştırma”. Ekev Akademi Dergisi 16/50 (2012), 57-70.
  49. Karslı, Necmi. “Öfke Kontrolü ve Dindarlık İlişkisi Üzerine Nicel Bir Araştırma”. Trabzon İlahiyat Dergisi 12/1 (2025), 327-356. https://doi.org/10.33718/tid.1631899
  50. Kelbî, Hişâm b. Muhammed. Kitâbü’l‐Esnâm. thk. Ahmed Zeki Paşa. Kâhire: Dâru’l‐Kütübi’l‐Mısriyyi, 3. Basım, 1990.
  51. Kımter, Nurten. “Oruç ve Öfke Kontrolü Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma”. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7 (2015), 7-54.
  52. Kınalızâde, Ali Çelebi. Ahlâk-ı Alâi. çev. Mustafa Koç. İstanbul: Klasik Yayınları, 2017.
  53. Kırca, Celal. İlimler ve Yorumlar Açısından Kur’ân’a Yönelişler. İstanbul: Marifet Yayınları, 2009.
  54. Köknel, Özcan. Duygusal Akıl - Akılla Duyguları Yönetmek. İstanbul: Postiga Yayınları, 2013.
  55. Kuranı Kerim Meali. çev. Halil Altuntaş - Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Vakfı, 12. Basım, 2011.
  56. Kurtubî, Ebû Abdillâh. el-Câmi‘ li-ahkâmi’l-Kur’ân. thk. Abdullah et-Türkî. 24 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2006.
  57. Kuzucu, Yaşar. Duyguları Fark Etme ve İfade Etme Psiko-Eğitim Programı. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2007.
  58. Manz, Charles C. Duygusal Disiplin Duyguları Yönetmenin Gücü. çev. Nelda Bayraktar. İstanbul: Arıtan Yayınevi, 2010.
  59. Mâtürîdî, Ebû Mansûr. Te’vîlâtü Ehli’s-sünne. thk. Mecdi Ba Sellum. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2005.
  60. Mevdûdî, Ebü’l-A‘lâ. Tefhîmu’l-Kur’an Kur’ân’ın Anlamı ve Tefsiri. çev. Muhammed Han Kayanî ve dğr. 7 Cilt. İstanbul: İnsan Yayınları, 2. Basım, 1991.
  61. Mukâtil b. Süleymân. et-Tefsîru’l-kebîr. thk. Abdullah Mahmûd Şehhâte. 4 Cilt. b.y.: Merkezu Tahkîki’t-Türâs, 1979.
  62. Necati, M. Osman. Kur’an ve Psikoloji. çev. Hayati Aydın. Ankara: Fecr Yayınevi, 3. Basım, 2011.
  63. Nesefî, Ebü’l-Berekât. Medârikü’t-tenzîl ve hakâiku’t-te’vîl. thk. Yusuf Ali Bedevî. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kelimi’t-Tayyib, 1998.
  64. Ochsner, Kevin N. - Gross, James J. “The Cognitive Control of Emotion”. Trends in Cognitive Sciences 9/5 (2005), 242-249. https://doi.org/10.1016/j.tics.2005.03.010
  65. Öztürk, Mahmut. “Öfke Kontrolünde Allah ve Ahi̇ret İnancının Etki̇si̇ (Habi̇l-Kabi̇l Örneği̇)”. Diyanet İlmi Dergi 58/1 (15 Mart 2022), 33-60. https://doi.org/10.61304/did.946292
  66. Özyaral, Oğuz. “Kalıcı Duygular: Duyguları Kontrol Etme Üzerine Bir Değerlendirme”. UMAY Sanat ve Sosyal Bilimler Dergisi 2/2 (25 Aralık 2024), 76-87.
  67. Pak, Süleyman. “Kur’an’ın Duyguları Eğitmesi Bağlamında Öfkenin Kontrolü Meselesi”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 16/1 (2012), 69-103.
  68. Pazarlı, Osman. İslâm’da Ahlâk. İstanbul: Remzi Kitapevi, 1980.
  69. Râzî, Fahreddîn. Mefâtîhu’l-gayb. 32 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1981.
  70. Reşîd Rızâ, Muhammed. Tefsîrü’l-Menâr. 12 Cilt. Mısır: Matbaatu’l-Menâr, 1947.
  71. Rifat, Ahmed. Tasvir-i Ahlak, -Ahlâk Sözlüğü-. çev. Hüseyin Algül. b.y.: Tercüman 1001 Temel Eser, ts.
  72. Soykan, Çiğdem. “Öfke ve Öfke Yönetimi”. Kriz Dergisi 11/2 (2003), 19-27. https://doi.org/10.1501/Kriz_0000000192
  73. Şahin, Hülya. “Öfke ve Öfke Denetiminin Kuramsal Temelleri”. Süleyman Demirel Üniversitesi Burdur Eğitim Fakültesi Dergisi 6/10 (2005), 1-22.
  74. Şehristânî, Ebü’l-Feth. İslâm Mezhepleri -el-Milel ve’n-nihal-. çev. Mustafa Öz. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2005.
  75. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr. Câmi’u’l-beyân ‘an te’vîli âyi’l-Kur’ân. thk. Abdulmuhsîn et-Turkî. 26 Cilt. Kahire: Dâru Hecer, 2001.
  76. Tarhan, Nevzat. Duyguların Dili. İstanbul: Timaş Yayınları, 8. Basım, 2010.
  77. Tarhan, Nevzat. Duyguların Psikolojisi ve Duygusal Zekâ. İstanbul: Timaş Yayınları, 22. Basım, 2018.
  78. Tarhan, Nevzat. Güzel İnsan Modeli. İstanbul: Timaş Yayınları, 4. Basım, 2012.
  79. Thompson, Ross A. “Emotion Regulation: A Theme in Search of Definition”. Monographs of the Society for Research in Child Development 59/2-3 (1994), 25-52.
  80. Toprak, Metin. “Kur’ân’a Göre Öfke (Gazap) ve Kontrolü”. Mersin İlahiyat Dergisi. 3 (01 Nisan 2026), 108-127.
  81. Torun, Tuğba. “Duyguların Evrimi”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 35 (2015), 79-91.
  82. Tuna, Yavuz. “Duygular”. Birey ve Davranış. ed. Sezen Ünlü. 20-40. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları, 2018.
  83. Tunç, Cihat. “Öfkeyi Yenmek ve Bağışlamak”. Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/1 (1983), 1-8.
  84. Yanıkoğlu, Sena Hicret. Duygu Düzenleme Becerilerinin Dindarlık Eğilimi ile İlişkisi. Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
  85. Yargıcı, Atilla. Kur’an’ın Önerdiği İdeal İnsan Modelinin Oluşmasında Sevginin Rolü. Ankara: Fecr Yayınları, 2017.
  86. Yavuz, Kerim. Çocukta Dini Duygu ve Düşüncenin Gelişmesi. Ankara: Boğaziçi Yayınları, 2012.
  87. Yazır, Muhammed Hamdi. Hak Dini Kuran Dili. 10 Cilt. İstanbul: Eser Neşriyat ve Dağıtım, 3. Basım, 1979.
  88. Yeğin, Hüseyin İbrahim. “Öfke Duygusu ve Dinî Açıdan Baş Edebilme Yolları”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 10/2 (01 Nisan 2010), 235-258.
  89. Yıldız, İbrahim. “Hıristiyanların Hz. İsa’yı İlahlaştırması: Kur’ân’da Bu Yanılgının Nedenleri ve Giderilmesi”. The Journal of Academic Social Science Studies 65 (2018), 305-324.
  90. Yıldız, İbrahim. Kur’ân İnsan ve Yanılgı -Psikososyal Bir Okuma-. Bursa: Emin Yayınları, 2019.
  91. Yıldız, İbrahim. “Kur’ân’a Göre Manevî Hastalıklara Zemin Hazırlama Açısından Aşırı Mal Sevgisi ve Tedavi Yolları”. İslâm’da Sağlık ve Koruyucu Hekimlik. ed. Âdem Yerinde. 431-444. Ağrı: Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Yayını, 2021.
  92. Zemahşerî, Ebü’l-Kâsım. el-Keşşâf ’an hakâ’ikı gavâmizi’t-tenzîl ve ’uyûni’l-ekâvîl fî vücûhi’t-te’vîl. thk. Halil Me’mun Şeyha. 1 Cilt, Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, 2005.
  93. Zemahşerî, Ebü’l-Kâsım. Esâsü’l-belâga. thk. Muhammed Bâsil. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1998.
  94. Zeyn, Semîh Âtıf. İlmü’n-nefs: Ma‘rifetu’n-nefsi’l-insâniyye fi’l-Kitâb ve’s-Sünne. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Lübnânî - Dâru’l-Kitâbi’l-Mısrî, 1991.