Journals / Uludağ İlahiyat Dergisi / 2026 / Cilt: 35 Sayı: 1

The Role of State Policies and Public Institutions in the Preservation of Turkish Islamic Arts during the Republican Period: The Case of Calligraphy, Illumination, and Marbling

Cumhuriyet Döneminde Türk İslam Sanatlarının Sürdürülmesinde Devlet Politikaları ve Kamu Kurumlarının Rolü: Hüsnühat, Tezhip ve Ebru Sanatları Örneği

Fatma Aygün(BURSA ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0009-0006-9741-1800
Sümeyra Ünalan Turan(BURSA ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0003-3900-0369
Pages
137–165
Publication Date
2026-06-27
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The findings indicate that state policies played both direct and indirect roles in the preservation of Turkish-Islamic arts during the Republican period and in the subsequent increase in interest in these arts.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The aim of this article is to examine the role of state policies and public institutions in the preservation of Turkish-Islamic arts and in the growing interest in these arts from the proclamation of the Republic until the year 2000.
📊
Key Findings & Data:In this context, the data were obtained through in-depth interviews conducted with 21 artists who began learning and practicing calligraphy, illumination, and marbling between 1960 and 1990.
💡
Conclusion & Impact:The findings indicate that state policies played both direct and indirect roles in the preservation of Turkish-Islamic arts during the Republican period and in the subsequent increase in interest in these arts.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:2000 Verileri
⚙️Variables:Sosyoloji · Sanat Sosyolojisi · Türk-İslam Sanatları

Abstract

The aim of this article is to examine the role of state policies and public institutions in the preservation of Turkish-Islamic arts and in the growing interest in these arts from the proclamation of the Republic until the year 2000. The study is qualitative in nature and is designed within a phenomenological framework. In this context, the data were obtained through in-depth interviews conducted with 21 artists who began learning and practicing calligraphy, illumination, and marbling between 1960 and 1990. The theoretical framework of the study is based on Pierre Bourdieu’s approach to the field of art. The findings indicate that state policies played both direct and indirect roles in the preservation of Turkish-Islamic arts during the Republican period and in the subsequent increase in interest in these arts. Within the scope of cultural policies, discourses of “national culture” and the “Turkish-Islamic synthesis,” as well as economic and foreign policies, were found to be influential. Courses offered by various public institutions contributed to the increased visibility and dissemination of Turkish-Islamic arts. The establishment of Departments of Traditional Turkish Arts at universities enabled the institutionalization of these arts within the academic field. In addition, the activities carried out by the Department of Turkish Decorative Arts within the Ministry of Culture were found to play a role in promoting and increasing recognition of these arts.

Özet

Bu makalenin amacı, Cumhuriyet’in ilanından 2000 yılına kadar geçen sürede Türk-İslam sanatlarının sürdürülmesinde, bu sanatlara ilginin artmasında devlet politikaları ve kamu kurumlarının rolünü incelemektir. Araştırma nitel bir çalışma olup, fenomenolojik desenle tasarlanmıştır. Bu kapsamda, veriler 1960-1990 yılları arasında hüsn-i hat, tezhip ve ebru sanatlarını öğrenmeye başlayan ve sanatlarını sürdüren 21 sanatçı ile gerçekleştirilen derinlemesine görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Araştırmanın kuramsal çerçevesini Pierre Bourdieu’nün sanat alanı yaklaşımı oluşturmaktadır. Araştırmanın bulgularına göre, Cumhuriyet döneminde Türk-İslam sanatlarının sürdürülme-sinde ve ilerleyen yıllarda bu sanatlara ilginin artmasında devlet politikalarının doğrudan ve dolaylı rolü vardır. Kültür politikaları kapsamında milli kültür ve Türk-İslam sentezi söylemlerinin yanı sıra ekonomi politikaları ve dış politikaların da rolü olduğu tespit edilmiştir. Çeşitli kamu kurumlarında açılan kurslar Türk-İslam sanatlarının görünürlüğünün artmasına ve yaygınlaşmasına katkı sağlamıştır. Üniversitelerde açılan Geleneksel Türk Sanatları Bölümü ile bu sanatların akademik alanda kurumsallaşmasına imkân sağlanmıştır. Bunların yanında Kültür Bakanlığı Türk Süsleme Sanatları Şubesinin yürüttüğü faaliyetlerin de söz konusu sanatların tanınmasında rol oynadığı görülmüştür.

🔖

Cite This Article

Aygün, F., Turan, S. Ü. (2026). The Role of State Policies and Public Institutions in the Preservation of Turkish Islamic Arts during the Republican Period: The Case of Calligraphy, Illumination, and Marbling. Uludağ İlahiyat Dergisi, Cilt: 35 Sayı: 1, 137–165. https://doi.org/10.51447/uluid.1884592

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (47)

  1. Aldemir, Ayşe. 1850-1950 Yılları Arasında Türk Kitap Sanatları. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Doktora Tezi, 2021.
  2. Altıntaş, Muhammet. Mürekkepten Noktaya: Cumhuriyet Türkiye’sinde Hat ve Hattat. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2022.
  3. Antmen, Ahu. “Modernizm Peşinde: Sanatın Yüz Yılı”. Cumhuriyet: Asırlık Bir Muhasebe. 271-314. İstanbul: İletişim Yayınları, 2023.
  4. Balçık, Mustafa. Kültür Bakanlığı’nın Cumhuriyet Dönemi Teşkilatlanma Tarihi. Ankara: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2005.
  5. Bek, Güler. 1970-1980 Yılları Arasında Türkiye’de Kültürel ve Sanatsal Ortam. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2007.
  6. Bourdieu, Pierre. Genel Sosyoloji: Collège de France Dersleri (1981-1983). çev. Zuhal Emirosmanoğlu. İstanbul: İletişim Yayınları, 2021.
  7. Bourdieu, Pierre. “Peki Ama ‘Yaratıcıları’ Kim Yarattı?” çev. Filiz Öztürk vd. Sosyoloji Meseleleri. 239-254. Ankara: Heretik Yayınları, 2. Basım, 2016.
  8. Bourdieu, Pierre. Sanatın Kuralları: Yazınsal Alanın Oluşumu ve Yapısı. çev. Necmettin Kamil Sevil. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2. Basım, 2006.
  9. Bourdieu, Pierre. Sosyoloji Meseleleri. çev. Filiz Öztürk vd. Ankara: Heretik Yayınları, 2. Basım, 2016.
  10. Bourdieu, Pierre - Passeron, Jean-Claude. Yeniden Üretim: Eğitim Sistemine İlişkin Bir Teorinin İlkeleri. çev. Aslı Sümer vd. Ankara: Heretik Yayınları, 2015.
  11. Bourdieu, Pierre - Wacquant, Loïc J. D. Düşünümsel Bir Antropoloji İçin Cevaplar. çev. Nazlı Ökten. İstanbul: İletişim Yayınları, 7. Basım, 2014.
  12. Creswell, John W. Araştırma Deseni: Nitel, Nicel ve Karma Yöntem Yaklaşımları. çev. Mesut Bütün. Ankara: Eğiten Kitap, 3. Basım, 2017.
  13. Creswell, John W. Nitel Araştırma Yöntemleri: Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni. çev. Mesut Bütün - Selçuk Beşir Demir. Ankara: Siyasal Kitabevi, 8. Basım, 2025.
  14. Dağlı, Orhan. Nakkâş Kimliği İle Semih İrteş (1970-2023). İstanbul: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
  15. Danko, Dagmar. Sanat Sosyolojisi. çev. Nesibe Zeynep Arslanoğlu. Ankara: Hece Yayınları, 2. Basım, 2024.
  16. Derman, F. Çiçek. Müzehhip Muhsin Demironat: 1907-1983. İstanbul: Kubbealtı Neşriyat, 2024.
  17. Derman, F. Çiçek. Rikkat Kunt Hoca Hanım: 1903-1986. İstanbul: Kubbealtı Neşriyat, 2. Basım, 2015.
  18. Derman, F. Çiçek. “Tezhip”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 2012. Erişim 12 Ekim 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/tezhip
  19. Derman, F. Çiçek. Türk Tezyinatını Canlandıran Adam: Feyzullah Dayıgil 1910-1949. İstanbul: Kubbealtı Neşriyat, 2021.
  20. Derman, M. Uğur. “Medresetü’l-Hattâtîn”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Ekim 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/medresetul-hattatin
  21. Derman, M. Uğur. Medresetü’l-Hattâtîn Yüz Yaşında. İstanbul: Kubbealtı Neşriyat, 2. Basım, 2016.
  22. Derman, M. Uğur. “Türk Hat San’atını Yaşatmalıyız”. Birinci Millî Kültür Şûrası (23-27 Ekim 1982): Kurum Görüşü ve Kurum Temsilcisi Bildirileri-Kişisel Bildiriler (1-24 Ekim 1982). 379-382. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1982.
  23. Eriş, Muin N. Hat Sanatında Vazifeli Bir Hattat: Hamid Aytaç. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A. Ş. Yayınları, 2011.
  24. Heinich, Nathalie. Sanat Sosyolojisi. çev. Turgut Arnas. İstanbul: Bağlam Yayınları, 2013.
  25. İrteş, Semih. “Ord. Prof. Dr. A. Süheyl Ünver’in Tezyinatı”. İSMEK El Sanatları Dergisi 17 (2014), 6-15.
  26. Kanat, Gürkan. Soğuk Savaş Döneminde İdeolojik Bir Akım: Tarihsel, İdeolojik ve Siyasal Boyutu ile Türk İslam Sentezi. Hatay: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
  27. Kasalı, Başak Katrancı. “Menderes Dönemi Hükümet Programlarında Sanatın Yeri: 1950-1960 Arası Kısa Dönem Analizi”. Sanat Tarihi Dergisi 24/2 (2015), 161-174.
  28. Koçak, Orhan. “1920’lerden 1970’lere Kültür Politikaları”. Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Kemalizm. 2/370-418. İstanbul: İletişim Yayınları, 6. Basım, 2009.
  29. Narmanlı, Faruk. Cumhuriyet’e Geçiş Döneminde Hat Sanatı. İstanbul: Kitap Dünyası Yayınları, 2023.
  30. Patton, Michael Quinn. Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri. çev. Mesut Bütün - Selçuk Beşir Demir. Ankara: Pegem Akademi, 2. Basım, 2018.
  31. Serin, Muhittin. Hat Sanatı Târihi: Ekoller ve Tâkipçileri. İstanbul: Kubbealtı Neşriyat, 2019.
  32. Soykan, Ömer Naci. Sanat Sosyolojisi: Kuram ve Uygulama. İstanbul: Bilge Kültür Sanat, 2. Basım, 2021.
  33. Taşkale, Faruk. “Medresetü’l-Hattâtîn’den Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Geleneksel Türk Sanatları Bölümü’ne”. Lale Kültür, Sanat ve Medeniyet Dergisi 2 (2020), 140-147.
  34. Tatlıcan, Ümit - Çeğin, Güney. “Bourdieu ve Giddens: Habitus veya Yapının İkiliği”. Ocak ve Zanaat: Pierre Bourdieu Derlemesi. 303-366. İstanbul: İletişim Yayınları, 3. Basım, 2014.
  35. Uylaş, Samih. Türkiye Cumhuriyet Dönemi Sosyal ve Siyasal Değişimin Hat Sanatı Üzerindeki Etkileri (1923-2020). İstanbul: Üsküdar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
  36. Ülker, Osman. Kültür ve Din: Türkiye’de Sanat Alanının Üretimi (1923-1980). İstanbul: Matbu Kitap, 2022.
  37. Ülker, Osman. “Türkiye’nin Kültür ve Sanat Kronolojisi”. Türkiye’nin Yüz Yılı: Kültür ve Sanat. 203-213. İstanbul: Nokta Yayınları2023, 2023.
  38. Millî Kültür Şûrası: Görüşmeler ve Sonuç Bildirisi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1990.
  39. Klasik Türk Sanatları Vakfı. “Alparslan Babaoğlu”. Erişim 21 Aralık 2025. https://www.ktsv.com.tr
  40. Resmî Gazete 7523. “Başbakan Adnan Menderes Tarafından 2/5/1950 Tarihinde Kamutay’da Okunan Hükümetin Programı” (03 Haziran 1950).
  41. “Görsel Sanatlar Komisyonu”. III. Millî Kültür Şûrası 03-05 Mart 2017: Şûra Kitabı. 171-184. İstanbul: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2017.
  42. “Hikmet Barutçugil Detaylı Özgeçmiş”. Erişim 21 Aralık 2025. https://www.ebristan.com/destek/detayli_cv_tr.pdf
  43. “II. Yılmaz Hükümeti (06.03.1996-28.06.1996)”. Hükümetler, Programları ve Genel Kurul Görüşmeleri. 9/7205-7394. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı Yayınları, 2013.
  44. “IV. Demirel Hükümeti (31.03.1975-21.06.1977)”. Hükümetler, Programları ve Genel Kurul Görüşmeleri. 6/4591-4936. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı Yayınları, 2013.
  45. Milli Kültür: Özel İhtisas Komisyon Raporu. Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı, 2. Basım, 1984. Türk Süsleme Sanatları: Çini, Minyatür, Ebru, Hüsnü Hat, Tezhip. APA Ofset Basımevi, ts.
  46. “Türk Süsleme Sanatları Komisyon Raporu”. Birinci Millî Kültür Şûrâsı (23-27 Ekim 1982): Komisyon Raporları. 41-44. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1983.
  47. “V. Demirel Hükümeti (21.07.1977-05.01.1978)”. Hükümetler, Programları ve Genel Kurul Görüşmeleri. 6/5087-5390. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı Yayınları, 2013.