Journals / Türkoloji / 2026 / Sayı: 126

DECOLONIAL DISCOURSE IN ABAI’S BOOK OF EDIFICATION

ABAY’IN GAKLİYA KİTABI’NDA SÖMÜRGESİZLEŞTİRME SÖYLEMİNİN ANALİZİ

Baktiyar Buteyev(Abay Kazak Millî Pedagoji Üniversitesi)0000-0001-8945-3740
Journal
Türkoloji
Pages
63–94
Publication Date
2026-06-16
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Thus, the analysis based on Tugrul’s manuscript, which was recently introduced to scientific circulation, has allowed us to take a fresh look at Abay’s original worldview.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This article is the first attempt to analyze the representation of the “Russian world” from the perspective of decolonial discourse.
📊
Key Findings & Data:The research material consists of Articles 1, 27, and 28 of the Book of Edification based on Tugrul’s manuscript (known respectively as Words 3, 2, and 25), in which 15 phraseological units are identified within the framework of this concept.
💡
Conclusion & Impact:Thus, the analysis based on Tugrul’s manuscript, which was recently introduced to scientific circulation, has allowed us to take a fresh look at Abay’s original worldview.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Abay · Göçebe Medeniyeti · Kazak Edebiyatı

Abstract

This article is the first attempt to analyze the representation of the “Russian world” from the perspective of decolonial discourse. The research material consists of Articles 1, 27, and 28 of the Book of Edification based on Tugrul’s manuscript (known respectively as Words 3, 2, and 25), in which 15 phraseological units are identified within the framework of this concept. The study analyzes the translations by Viktor Shklovsky, Klara Serikbaeva and Rollan Seisenbaev, Satimzhan Sanbaev, and Yerbol Zhumagul, after which the author proposes an alternative translation based on Tugrul’s manuscript that differs significantly from common interpretations. A comparative approach allows us to clarify the content of key concepts such as the Russian language, Russian education, and Russian authority, and to reveal their true meaning in the context of the author’s position. It is shown that Abai’s appeal to the study of Russian literacy was conditioned by his awareness of the inevitability of large-scale historical change. The nomadic civilization was losing its significance, the traditional institutions of Kazakh power were being destroyed, and the Kazakh Khanate finally found itself in colonial dependence on the Russian Empire. In these circumstances, Abay’s edification can be seen as an attempt to encourage his contemporaries to comprehend the new historical reality and the need to adapt to a changing world. Thus, the analysis based on Tugrul’s manuscript, which was recently introduced to scientific circulation, has allowed us to take a fresh look at Abay’s original worldview.

Özet

Bu makalede, Abay Kunanbayulı’nın Gakliya Kitabı çerçevesinde sömürgesizleştirme söylemi incelenmekte ve bu bağlamda “Rus dünyası” imgesi ilk kez eleştirel bir perspektifle analiz edilmektedir. Çalışmanın temelini, Tugrul’a ait el yazmasına dayanan eserin 1., 27. ve 28. Bölümleri (sırasıyla 3., 2. ve 25. Sözler olarak biliniyor) oluşturmaktadır. Bu bölümlerde, sömürgesel söylemle ilişkili 15 kelime öbeği tespit edilmiştir. Araştırmada, eserin Viktor Şklovski, Klara Serikbaeva, Rollan Seisenbaev, Satimjan Sanbaev ve Yerbol Jumagul tarafından hazırlanan çeviri ve yorumları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bu inceleme sonucunda, yaygın yorumlardan ayrılan ve Tuğrul’un el yazmasına dayanan özgün bir çeviri ve yorum önerisi geliştirilmiştir. Karşılaştırmalı analiz yöntemi sayesinde “Rus dili”, “Rus eğitimi” ve “Rus iktidarı” gibi temel kavramların içerikleri yeniden değerlendirilmiş ve bu kavramların, Abay’ın düşünce dünyasındaki anlamları daha açık bir biçimde ortaya konmuştur. Abay’ın Rusça öğrenmeye verdiği önem, onun dönemin büyük tarihsel dönüşümlerinin farkında olmasından kaynaklanmaktadır. Bu süreçte göçebe yaşam tarzı gerilemekte, geleneksel Kazak yönetim yapıları çözülmekte ve Kazak toplumu Rus İmparatorluğu’nun sömürgesel etkisi altına girmektedir. Bu tarihsel bağlanda Abay’ın önerileri, çağdaşlarını değişen dünyaya anlamaya ve yeni toplumsal gerçekliklere uyum sağlamaya yönlendiren bir bilinç oluşturma çabası olarak değerlendirilebilir. Tuğrul’un el yazmasına dayanan bu çalışma, Abay’ın düşünce sistemine sömürgesizleştirme perspektifinden yeni bir bakış açısı kazandırarak literatüre katkı sunmaktadır.

🔖

Cite This Article

Buteyev, B. (2026). DECOLONIAL DISCOURSE IN ABAI’S BOOK OF EDIFICATION. Türkoloji, Sayı: 126, 63–94. https://doi.org/10.59358/ayt.1898291

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (52)

  1. Абай (2020). Шығармаларының академиялық толық жинағы. Үш томдық. 3-том / Томды құрастырып, баспаға дайындағандар: Матыжанов К.І., Қорабай С.С., Қыдыр Т.Е., Әуесбаева П.Т., Жұматаева А.Н. Алматы: Жазушы.
  2. Абай. (2016). Қара сөз. Книга слов. Пер. Клары Серикбаевой, Роллана Сейсенбаева. Алматы: Атамұра.
  3. Арукенова, О. (2023). Колониальный и постколониальный дискурс в дебютном тексте писателя (Ч. Айтматов, Т. Абдик, Л. Калаус и др.). Алматы: Диссертация на соискание ученой степени доктора философии (PhD).
  4. Ахметова, А. (бас ред.) (2024). Орталық Азия әдебиеті: постотарлық эстетика және әдеби байланыстар. Алматы: Арыс.
  5. Байғалиев, Б. (2001). Абай өмірбаяны архив деректерінде. Алматы: Арыс.
  6. Батаева, З. (2023). «Слова назидания» в конечном итоге казахов презирали себя, своих предков, язык и культуру. https://www.zaurebatayeva.blog/%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 (дата обращения: 10.01.2024 г.).
  7. Bateu, B. (2024). Kazak Halkını Tefekküre Çağıran Adam Şâhkerîm Ḫudâybėrdi Oġlı. Ankara: Bengü.
  8. Бисенова, А. (2023). Казахстан, лабиринты современного постколониального дискурса. Под ред. А. Бисеновой. Алматы: Целинный.
  9. Бисенова, А.; Мукашева, А. (2020). Колониальные интеллектуалы: между просвещенческой и представительской ролью. https://www.nlobooks.ru/magazines/novoe_literaturnoe_obozrenie/166_nlo_6_2020/article/22963/ (дата обращения: 15.02.2026 г.).
  10. Бутеев, Б. (2025). Перевод и анализ первого слова Книги назиданий Абая. Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Филология, 152(3), 287-304. https://doi.org/10.32523/2616-678X-2025-152-3-287-304
  11. Бутеев, Б. (2025). Смех между Востоком и Западом: Абай Кунанбайулы и Анри Бергсон. Вестник Евразийского гуманитарного института. №4 (2025), 200-207. https://doi.org/10.55808/1999-4214.2025-4.18
  12. Көмеков, Б. (бас ред.) (2020). Абайдың өмірбаяны мен шығармашылығы туралы түпнұсқа қолжазбалар. Алматы: Интеллсервис. Кунанбаев, А. (2006). Избранное. Сост. Сауле Мансурова. Москва: Русский мир.
  13. Кунанбаев, А. (2013). Слова назидания. Пер. Сатимжана Санбаева. Алматы: Алматыкітап.
  14. Кунанбай-улы, А. (2023). Гаклия. Пер. Ербола Жумагула. Алматы: Издательство Тек.
  15. Kunanbayulı, A. (2025). Akıl Yolu. Haz. İbrahim Şahin, Baktiyar Buteyev. İstanbul: Ötüken.
  16. Qunanbai ulь, A. (1933). Tolьq çьjnaq (Әvez ulь Muqtar, жин.; Çansygur ulь İlijas, сөз басын жазған). Кзыл-Орда: Гостипография №1; Qazaqьstan.
  17. Құнанбаев, Т. (1993). Әкем Абай туралы. Алматы: Ана тілі.
  18. Құрманбайұлы, Ш.; Исақова, С.; Мизамхан, Б. және т.б. (2019). Қазақ тілінің кірме сөздер сөздігі. Алматы: Ұлттық аударма бюросы.
  19. Мустояпова, А. (2022). Деколонизация Казахстана. Алматы: AmalBooks.
  20. Мырзахметулы, М. (2015). Тайны русификации казахов. Алматы: ТОО Қазығұрт.
  21. Нұрғалиев, Р. (бас ред.) (1995). Абай. Энциклопедия. Алматы: Атамұра.
  22. Нұржанов, С. (1916). Абай термесі. Орынбор: Дін уа мағишат.
  23. Омаров, А. (2017). Абай шығармаларының хронологиясы. Семей: Зияткер.
  24. Тайшыбай, З. (2024). Самат Нұржановтың «Абай термесі» жинағы. https://ortalyq.kz/samat-n-rzhanovty-abaj-termesi-zhina-y/ (дата обращения: 10.11.2025 г.).
  25. Тайшыбай, З. (2024). Самат Нұржановтың «Абай термесі» жинағы. https://ortalyq.kz/samat-n-rzhanovty-abaj-termesi-zhina-y-2/ (дата обращения: 10.11.2025 г.).
  26. Ісімақова, А. (2024). Қазіргі әдебиеттану: деколониялық дискурс. Алматы: Мемлекеттік тілді дамыту институты.
  27. References Abay. (2020). Shygharmalarynyn akademiyalyq tolyq zhinagy [Complete academic edition of works] (Vol. 3). K. I. Matyzhanov, S. S. Qorabay, T. E. Qydyr, P. T. Auesbayeva & A. N. Zhumatayeva (Eds.). Almaty: Zhazushy.
  28. Abay. (2016). Qara soz. Kniga slov [Book of Words]. (K. Serikbayeva & R. Seisenbayev, Trans.). Almaty: Atamura. Arukenova, O. (2023). Kolonial'nyi i postkolonial'nyi diskurs v debyutnom tekste pisatelya (Ch. Aitmatov, T. Abdik, L. Kalaus i dr.) [Colonial and postcolonial discourse in the debut text of a writer]. PhD dissertation. Almaty.
  29. Akhmetova, A. (Ed.) (2024). Ortalyq Aziya adebieti: postotarlyq estetika jane adebi bailanystar [Central Asian literature: Postcolonial aesthetics and literary relations]. Almaty: Arys.
  30. Baigaliev, B. (2001). Abay omirbayany arkhiv derekterinde [Abay’s biography in archival documents]. Almaty: Arys.
  31. Bataeva, Z. (2023). “Slova nazidaniya” v konechnom itoge kazakhov prezrali sebya, svoikh predkov, yazyk i kul’turu [“The Book of Words” ultimately made Kazakhs despise themselves, their ancestors, language and culture]. Retrieved January 10, 2024, from https://www.zaurebatayeva.blog/abay
  32. Bateu, B. (2024). Kazak Halkını Tefekküre Çağıran Adam Şâhkerîm Ḫudâybėrdi Oġlı [The man who called the Kazakh people to contemplation: Shakarim Khudayberdiuly]. Ankara: Bengü.
  33. Bissenova, A. (Ed.). (2023). Kazakhstan: Labirinty sovremennogo postkolonial’nogo diskursa [Kazakhstan: Labyrinths of contemporary postcolonial discourse]. Almaty: Tselinny.
  34. Bissenova, A., & Mukasheva, A. (2020). Kolonial’nye intellektualy: mezhdu prosveshchencheskoi i predstavitel’skoi rol’yu [Colonial intellectuals: Between enlightenment and representative roles]. Retrieved February 15, 2026, from https://www.nlobooks.ru/magazines/novoe_literaturnoe_obozrenie/166_nlo_6_2020/article/22963/
  35. Buteyev, B. (2025). Translation and Analysis of the First Word of Abai’s Book of Edification. Bulletin of L.N. Gumilyov Eurasian National University. PHILOLOGY Series, 152(3), 287-304. https://doi.org/10.32523/2616-678X-2025-152-3-287-304
  36. Buteyev, B. (2025). Laughter Between East and West: Abai Kunanbaiuly and Henri Bergson. Bulletin of the Eurasian Humanities Institute. №4 (2025), 200-207. https://doi.org/10.55808/1999-4214.2025-4.18
  37. Komekov, B. (Ed.). (2020). Abaydyn omirbayany men shygharmashylygy turaly tupnusqa qolzhazbalar [Original manuscripts on Abay’s biography and works]. Almaty: Intellservice.
  38. Kunanbaev, A. (2006). Izbrannoe [Selected works]. S. Mansurova (Ed.). Moscow: Russian World.
  39. Kunanbaev, A. (2013). Slova nazidaniya [The Book of Words]. (S. Sanbaev, Trans.). Almaty: Almatykitap.
  40. Kunanbay-uly, A. (2023). Gakliya. (E. Zhumagul, Trans.). Almaty: Tek.
  41. Kunanbayulı, A. (2025). Akıl Yolu. I. Şahin & B. Buteyev (Eds.). Istanbul: Ötüken.
  42. Qunanbai uly, A. (1933). Tolyq zhinaq [Complete collection]. M. Auezov (Ed.), I. Zhansugurov (Preface). Kyzyl-Orda: State Printing House No. 1; Qazaqstan.
  43. Qunanbaev, T. (1993). Akem Abay turaly [About my father Abay]. Almaty: Ana Tili.
  44. Qurmanbaiuly, Sh., Isakova, S., Mizamkhan, B., et al. (2019). Qazaq tilinin kirme sozder sozdigi [Dictionary of loanwords in the Kazakh language]. Almaty: National Translation Bureau.
  45. Mustoyapova, A. (2022). Dekolonizatsiya Kazakhstana [Decolonization of Kazakhstan]. Almaty: AmalBooks.
  46. Myrzakhmetuly, M. (2015). Tainy rusifikatsii kazakhov [Secrets of the Russification of Kazakhs]. Almaty: Qazyghurt.
  47. Nurgaliev, R. (Ed.). (1995). Abay. Entsiklopediya [Abay: Encyclopedia]. Almaty: Atamura.
  48. Nurzhanov, S. (1916). Abay termesі [Abay’s didactic verses]. Orenburg: Din ua Magishat.
  49. Omarov, A. (2017). Abai shyǵarmalarynyń khronologiıasy [Chronology of Abai’s works]. Semey: Ziyatker.
  50. Taishybai, Z. (2024). Samat Nurzhanovtyn “Abay termesі” zhinagy [Samat Nurzhanov’s “Abay Termesi” collection]. Retrieved November 10, 2025, from https://ortalyq.kz/samat-n-rzhanovty-abaj-termesi-zhina-y/
  51. Taishybai, Z. (2024). Samat Nurzhanovtyn “Abay termesі” zhinagy. Retrieved November 10, 2025, from https://ortalyq.kz/samat-n-rzhanovty-abaj-termesi-zhina-y-2/
  52. Ismakova, A. (2024). Qazirgi adebiettanu: dekoloniyalyq diskurs [Contemporary literary studies: Decolonial discourse]. Almaty: Institute for the Development of the State Language.