AI Summary & Key Takeaways
AI InsightConsequently, the unique intermediary role of the Azerbaijani language in the classification of Turkic languages and its significance within the common Turkic linguistic unity on a Eurasian scale are presented with scientific evidence.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
The article investigates the role of Kipchak-origin components in the formation and lexico-semantic structure of the Azerbaijani language based on comparative-historical and regional linguistic methods. The main objective of the research is to identify the distributional zones of the Kipchak etymological layer in the Azerbaijani language and to scientifically substantiate the genetic-typological parallels of these elements with other Turkic languages (Kazakh, Kyrgyz, Tatar, Uzbek, etc.). For the first time, the article analyzes Kipchak examples traced in the toponymic map, dialects, and classical literary monuments of Azerbaijan (such as “The Book of Dede Korkut”, Kishvari’s “Divan”, etc.) within the same framework. The research shows that the Azerbaijani language is a strategic junction between Oghuz and Kipchak areals, while also highlighting the decisive role of the lexical heritage left by the Cuman, Pecheneg, and Khazar tribes in the language's formation. The study examines place names and morphological correspondences in the North Caucasus, Western Azerbaijan, Borchali, and Anatolia, as well as the semantic transformation of Kipchak-origin expressions in livestock, domestic, and philosophical terminology. Consequently, the unique intermediary role of the Azerbaijani language in the classification of Turkic languages and its significance within the common Turkic linguistic unity on a Eurasian scale are presented with scientific evidence.
Özet
Makalede, karşılaştırmalı-tarihî ve bölgesel dilbilim yöntemleri temelinde Kıpçak kökenli unsurların Azerbaycan Türkçesinin oluşumu ve leksiko-semantik yapısındaki rolü incelenmektedir. Araştırmanın temel amacı, Azerbaycan Türkçesindeki Kıpçak etimolojik katmanının yayılım alanlarını belirlemek ve bu unsurların diğer Türk dilleriyle (Kazakça, Kırgızca, Tatarca, Özbekçe vb.) olan genetik-tipolojik paralelliklerini bilimsel olarak ortaya koymaktır. Makalede ilk kez Azerbaycan’ın toponimik haritasında, ağızlarında ve klasik edebî eserlerinde (“Dede Korkut Kitabı”, Kişverî’nin “Divan”ı vb.) izlenen Kıpçak unsurları aynı bilimsel çerçevede ele alınmaktadır. Araştırma, Azerbaycan Türkçesinin Oğuz ve Kıpçak sahaları arasında stratejik bir kesişim noktası oluşturduğunu ortaya koymakla birlikte, Kuman, Peçenek ve Hazar boylarının bıraktığı leksik mirasın dilin teşekkülündeki belirleyici rolünü de vurgulamaktadır. Çalışmada Kuzey Kafkasya, Batı Azerbaycan, Borçalı ve Anadolu bölgelerindeki yer adları ile morfolojik paralellikler, ayrıca hayvancılık, gündelik yaşam ve felsefî terminolojide Kıpçak kökenli ifadelerin geçirdiği anlamsal dönüşümler aydınlatılmaktadır. Sonuç olarak, Azerbaycan Türkçesinin Türk dilleri tasnifindeki özgün aracılık rolü ve Avrasya ölçeğindeki ortak Türk dil birliği içerisindeki önemi bilimsel veriler ışığında ortaya konulmaktadır.