Journals / Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 66 Sayı: 1

HISTORICAL and IDEOLOGICAL THEMES IN THE NOVEL HALET EFENDİ BY KONSTANTINOS RAMFOS

KONSTANTİNOS RAMFOS’UN HALET EFENDİ ROMANINDA TARİHİ VE İDEOLOJİK İZLEKLER

Aslı Çete(İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-9677-6502
İhsan Erdinçli(KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-4762-6129
Pages
238–267
Publication Date
2026-06-25
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

With a comparative analysis of the editions of the novel published in Athens and Istanbul, this study examines the type of national identity portrayed through events involving historical and fictional characters, the extent to which the persons and events in the text coincide with or diverge from primary and secondary sources, and the contexts in which these agreements and disagreements between sources serve the ideology created by the official narrative.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Drawing a solid line between narrative and truth is possible neither in the field of history nor in the field of literature.
📊
Key Findings & Data:One of the most prominent philosophers of the 20th century, Paul Ricoeur separates fictional and historical narratives, which he considers two main classes of discourse, in terms of their ways of addressing reality.
💡
Conclusion & Impact:With a comparative analysis of the editions of the novel published in Athens and Istanbul, this study examines the type of national identity portrayed through events involving historical and fictional characters, the extent to which the persons and events in the text coincide with or diverge from primary and secondary sources, and the contexts in which these agreements and disagreements between sources serve the ideology created by the official narrative.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Konstantinos Ramfos · Halet Efendi · 19. Yüzyıl Yunan Romanı

Abstract

Drawing a solid line between narrative and truth is possible neither in the field of history nor in the field of literature. In the case of history, documents are the most fundamental research materials of the historian. However, the reliability of documents has been brought into question by postmodern approaches to history, and it has been argued that every type of text contains fiction to some extent. According to this view, no scientific or literary text has a clear and singular meaning that can be accepted by everyone. This is because language creates reality, besides reflecting it. One of the most prominent philosophers of the 20th century, Paul Ricoeur separates fictional and historical narratives, which he considers two main classes of discourse, in terms of their ways of addressing reality. According to Ricoeur, the fact that history refers to documents and interprets the past by the mediation of documents draws a solid line between historical and fictional narratives. On the other hand, the usage of past tense in the narratives of both fields joins them at a common point. This study focuses on the work titled Halet Efendi, which puts Mehmed Said Halet Efendi (1760-1822), who was among the notable statesmen of the period of Mahmud II (reign: 1808-1839), at the center as its main character. With a comparative analysis of the editions of the novel published in Athens and Istanbul, this study examines the type of national identity portrayed through events involving historical and fictional characters, the extent to which the persons and events in the text coincide with or diverge from primary and secondary sources, and the contexts in which these agreements and disagreements between sources serve the ideology created by the official narrative.

Özet

Anlatı ile gerçeklik arasında kesin sınırlar çizmek, ne tarih ne de edebiyat alanında mümkündür. Tarih söz konusu olduğunda, belgeler tarihçinin en temel araştırma malzemesidir. Ancak belgelerin güvenilirliği, postmodern tarih yaklaşımları ile tartışmaya açılmış, sonucunda her tür metnin aslında bir ölçüde kurmaca içerdiği savunulmuştur. Bu anlayışa göre, bilimsel ya da edebi hiçbir metin, herkes tarafından kabul edilebilecek net ve tek bir anlama sahip değildir. Çünkü dil, gerçekliği yansıtmak bir yana, onu yaratır. 20. yüzyılın en önemli düşünürlerinden Paul Ricoeur ise iki büyük söylem sınıfı olarak nitelediği kurmaca anlatı ile tarihsel anlatıyı, gerçekliğe gönderme biçimleri bakımından birbirinden ayırır. Ona göre, tarihin belgelere başvurması ve belgeler aracılığı ile geçmişi yorumlaması, kurmaca anlatı ile arasına kesin bir sınır çizer. Öte yandan, her iki alanın da anlatımlarında geçmiş zaman kullanması bu iki anlatıyı ortak noktada buluşturur. Bu çalışmanın konusu II. Mahmud döneminin (h. 1808-1839) önemli devlet adamlarından Mehmed Said Halet Efendi’yi (1760-1822) ana karakter olarak merkeze alan Halet Efendi adlı eserdir. Bu çalışmada ele alınan romanda; tarihi ve kurmaca karakterler ile olaylar aracılığıyla nasıl bir ulus kimliği kurgulandığı, metindeki tarihi kişilerle olayların birincil ve ikincil kaynaklarla ne ölçüde örtüştüğü ya da ayrıştığı, bu uyum ve ayrışmaların resmî anlatı tarafından oluşturulan ideolojiye hangi boyutlarda hizmet ettiği, romanın Atina’da ve İstanbul’da yayımlanan baskılarının karşılaştırmalı bir incelemesiyle sorgulanmaktadır.

🔖

Cite This Article

Çete, A., Erdinçli, İ. (2026). HISTORICAL and IDEOLOGICAL THEMES IN THE NOVEL HALET EFENDİ BY KONSTANTINOS RAMFOS. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, Cilt: 66 Sayı: 1, 238–267. https://doi.org/10.33171/dtcfdergisi.1736463

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (90)

  1. Ahmed Cevdet Paşa, Tarih-i Cevdet, XI, [Tarih Yok].
  2. Alonso, A. M. (2006). The Effects of Truth: Re-Presentations of the Past and the Imagining of Community. Journal ofHistorical Sociology, 1(1), 33-57. Doi.org/10.1111/j.1467-6443.1988.tb00003.x
  3. Argunşah, H. (2016). Tarih ve Roman. İstanbul: Kesit Yayınları.
  4. Aslan, İ. (2014). Edebiyat ve Tarih İlişkisi: Edebi Metinleri Yeni Tarihselcilik Odağında Okumak. Tarih ve Uygarlık İstanbul Dergisi, 6, 255-264.
  5. Aynacı, F. (2022). Tarih, Tarihî Roman ve Toplumsal-Kültürel Bellek İlişkisi Temelinde Tarihî Romanların İşlevsel Özellikleri. SEFAD, 48, 21-38.
  6. Aysan, F. N. (2013). II. Mahmud Döneminde Dersaadette Bir Ailenin Muhallefatı: Düzoğulları. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  7. Baldick, C. (2001). historical novel. The Concise Oxford Dictionary of Literary Terms (s. 114). Oxford: Oxford University Press.
  8. Baydargil, S. (1973). Tarihimizde Hâlet Efendi. Hayat Tarih Mecmuası, 12, 64-67.
  9. Berkes, Ν. (2014). Türkiye’de Çağdaşlaşma, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  10. Bora, T. (2017). Cereyanlar: Türkiye’de Siyasi İdeolojiler. İstanbul: İletişim Yayınları.
  11. Bostan, İ. (2017). Osmanlı Akdenizi. İstanbul: Küre Yayınları.
  12. Carr, E. H. (2022). Tarih Nedir? (M. G. Gürtürk, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
  13. Carmont, P. (2012). The Amiras: The Lords of Ottoman Armenia. London: Taderon Press.
  14. Ceran, İ. (2014). XVI. Yüzyılın İlk Yarısında Türk-Fransız İlişkileri, Kanuni Sultan Süleyman-I. François İttifakı. Turkish Studies, 9(2), 391-427.
  15. Clogg, R. (1997). Modern Yunanistan Tarihi. (D. Şendil, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
  16. Cudden, J. A. (1999). historical novel. The Penguin Dictionary of Literary Terms and Literary Theory (s. 383). London: Penguin Books.
  17. Childs P. ve Fowler R. (2006). historical novel. The Routledge Dictionary of Literary Terms (s. 107). London: Routledge.
  18. Çelik, Y. (2022). Râmi Kışlası II. Mahmud Devrinde Aydın Despotik Modernleşmenin Karargâhı. İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları.
  19. Çete, A. (2020). Yunan Hikâyelerinde Kadın ve Ulusçu Kimliğin Üretimi. İstanbul: Urzeni Yayınları.
  20. Çırakman, A. (2001). From Tyranny to Despotism: The Enlightenment’s Unenlightened Image of the Turks. International Journal Middle East Studies, 33, 49-68.
  21. De Kay, J. E. (2009). 1831-1832 Türkiye’sinden Görünümler. (S. Atamaz Hazar, Çev.). Ankara: ODTÜ Yayıncılık.
  22. Dindar, B. (2001). Bedreddin Simâvî. İslâm Ansiklopedisi (C. 23, s. 331-334). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  23. Eagleton, T. (2022). Edebiyat Kuramı: Giriş. (T. Birkan, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
  24. Erman, A. (2019). Erken Dönem Osmanlı Devleti-Yunanistan Krallığı İlişkileri: Problemler, Çatışan Faktörler ve Uzlaşma. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  25. Ersanlı, B. (2013). İktidar ve Tarih: Türkiye’de “Resmî Tarih” Tezinin Oluşumu (1929-1937). İstanbul: İletişim Yayınları.
  26. Figes, O. (2012). Kırım: Son Haçlı Seferi. (N. Elhüseyni). İstanbul: 2012.
  27. Fleischer, C. H. (1996). Tarihçi Mustafa Âli Bir Osmanlı Aydın ve Bürokratı. (A. Ortaç, Çev.). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  28. Foucault, M. (2021). Özne ve İktidar. (I. Ergüden ve O. Akınhay, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
  29. Georgiadou, Z. (2021). The Mysteries of Constantinople. Greek “social fiction” in the Ottoman Empire. A discourse about a Constantinopolitan Greek collective identity in the late nineteenth century? Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hamburg: Hamburg Üniversitesi.
  30. Heraclides, A. (2010). The Greek-Turkish Conflict in the Aegea Imagined Enemies. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
  31. Holbrook, V. (1998). Batının Tahayyülünde Yunanlılar ve Türkiyeliler. Defter, 32, 55-63.
  32. İnalcık, H. (2016). Devlet-i ‘Aliyye Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar IV. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  33. İnce, Y. (2019). Klasik Dönem Osmanlı Tarih Yazımında Oto Sansür ve Çarpıtma: Beş Olay Bir Sonuç. CBÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 17(1), 341-368.
  34. Jenkins, K. (1997). Tarihi Yeniden Düşünmek. (B. S. Şener, Çev.). Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
  35. Jusdanis, G. (2015). Gecikmiş Modernlik ve Estetik Kültür: Milli Edebiyatın İcat Edilişi. (T. Birkan, Çev.). İstanbul: Metis.
  36. Karataş, T. (2019). Tarihî Roman. Ansiklopedik Edebiyat Terimleri Sözlüğü (s. 318-319). İstanbul: İz Yayıncılık.
  37. Karateke, H. T. (2017). Padişahım Çok Yaşa! Osmanlı Devletinin Son Yüzyılında Merasimler. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  38. Köprülü, O. F. (1996). Gâlib Paşa, Mehmed Said. İslam Ansiklopedisi (C. 13, s. 329-331). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  39. Kula, O. (2012). Dil Felsefesi ve Edebiyat Kuramı II. İstanbul: İş Bankası Yayınları.
  40. Kula, O. (2011). Batı Edebiyatında Oryantalizm - I. İstanbul: İş Bankası Yayınları.
  41. Kütükoğlu, B. (2002). Vekayi’nüvis. Türkler (C. XI, s. 393-408). Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
  42. Lenotre, G. (1976). II. Mahmud’un Annesi Nakşıdil Valide Sultan Hakikaten Fransız mıydı? (Â. Canman, Çev.). Hayat Tarih Mecmuası, 10, 11-17.
  43. Lewis, B. (2017). İslam ve Batı. (Ç. Sümer, Çev.). Ankara: Akılçelen Kitaplar.
  44. Lotman, Y. (2012). Düşünen Dünyaların İçinde İnsan-Metin-Semiyosfer-Tarih (S. Gürses, Çev.). Ankara: BilgeSu.
  45. Macar, E. (2003). Cumhuriyet Döneminde İstanbul Rum Patrikhanesi. İstanbul: İletişim Yayınları.
  46. MacFarlane, C. (1828). Constantinople in 1828 (II. cilt). London (second edition).
  47. Maza, S. (2011). Tarihi Düşünmek: Geçmişin Değişen Eşkâli. (Ç. Sümer, Çev.). Ankara: Fol.
  48. Millas, H. (2024). Yunanistan’da Milli Mitoslar. İstanbul: İletişim Yayınları.
  49. Millas, H. (2004). Geçmişten Bugüne Yunanlılar Dil, Din ve Kimlikleri. İstanbul: İletişim Yayınları.
  50. Millas, H. (1999). Yunan Ulusunun Doğuşu. İstanbul: İletişim.
  51. Moiras, L. (2006). 1909 Gudi Darbesinin Türk ve Yunan Kamuoyuna Yansıması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  52. Moltke, H. V. (1969). Türkiye Mektupları. (H. Örs, Çev.). İstanbul: Remzi Kitabevi.
  53. Moran, B. (1999). Edebiyat Kuramları ve Eleştiri. İstanbul: İletişim Yayınları.
  54. Munslow, A. (2021). Tarihin Yapısökümü. (A. Yılmaz, Çev.). İstanbul: Albaraka Yayınları.
  55. Özcan, N. (2001). İsmâil Dede Efendi, Hamâmîzâde. İslam Ansiklopedisi (C. 23, s. 93-95). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  56. Öztuna, Y. (2006). II. Sultan Mahmud. İstanbul: Babıali Kültür Yayıncılık.
  57. Palmer, A. (2008). Bir Çöküşün Yeni Tarihi: Osmanlı İmparatorluğu’nun Son 300 Yılı. (B. Çorakçı Dişbudak, Çev.). İstanbul: Turkuvaz Kitap.
  58. Pardoe, M. J. (1997). 18. Yüzyılda İstanbul. (Bedriye Şanda, Çev.) İstanbul: İnkilap Kitabevi.
  59. Parla, J. (2015). Efendilik, Şarkiyatçılık, Kölelik. İstanbul: İletişim Yayınları.
  60. Philliou, C. M. (2022). Bir İmparatorluk Biyografisi: İhtilaller Çağında Osmanlı Yönetimi ve Fenerliler. (R. Akman, Çev.). İstanbul: İş Bankası Yayınları.
  61. Ricoeur, P. (2016a). Zaman ve Anlatı 1: zaman, olayörgüsü, üçlü mimesis. (M. Rifat ve S. Rifat, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  62. Ricoeur, P. (2016b). Zaman ve Anlatı 4: anlatılan [öykülenen] zaman. (U. Öksüzan ve A. Altınörs, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  63. Sarıcaoğlu, F. (2001). Nakşıdil Valide Sultan. Türklük Araştırmaları Dergisi, 9, 97-109.
  64. Şânî-zâde Târîhi (1223-1237/1808-1821) (2008) (I. ve II. cilt). Z. Yılmazer (Yay. haz.). İstanbul: Çamlıca.
  65. Scott, J. C. (2018). Tahakküm ve Direniş Sanatları Gizli Senaryolar, (A. Türker, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
  66. Shaw, S. J. (2002). “Osmanlı İmparatorluğu’nda Geleneksel Reformdan Modern Reforma Geçiş: Sultan III. Selim ve Sultan II. Mahmud Dönemleri”, (F. Çakır, Çev.) Türkler, XII, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 609-628.
  67. Şirin, İ. (2000). Osmanlı’da Tarihin Anlam Arayışı. OTAM, 11, 555-574.
  68. Todorova, M. (2003). Balkanlar’ı Tahayyül Etmek. (D. Şendil, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
  69. Tonnet, H. (1996). Κωνσταντίνος Ράμφος. Η παλιότερη πεζογραφία μας (Τ. Δ΄, s. 282-304). Αθήνα: Σοκόλης. [Konstantinos Ramfos. İ palioteri pezografia mas (C. D, s. 282-304). Atina: Sokolis].
  70. Tokmak, A. (2019). Mehmed Said Galib Efendi’nin Diplomasi Kariyeri (1802-1812). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Edirne: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  71. Trouillot, M. R. (2015). Geçmişi Susturmak Tarihin Üretilmesi ve İktidar. (S. O. Zeybek, Çev.). İstanbul: İthaki Yayınları.
  72. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Yönetişim. Türk Dil Kurumu Sözlükleri içinde. Erişim tarihi: 2 Nisan, 2025, https://sozluk.gov.tr/
  73. Uzunçarşılıoğlu, İ. H. (1937). Âmedî Galip Efendinin Murahhaslığı ve Paris’ten Gönderdiği Şifreli Mektuplar, Belleten, 1(II), 357-410.
  74. Wellek, R. ve Warren, A. (1949). Theory of Literature. New York: Harcourt, Brace & Co.
  75. White, H. (1978). Tropics of discourse: essays in cultural criticism. Baltimore: Johns Hopkins University Press. Yenidünya-Gürgen, S. (2018). Devletin Kahyası, Sultanın Efendisi: Mehmed Said Hâlet Efendi. İstanbul: Dergâh Yayınları.
  76. Yenidünya, S. (2017, 19-21 Mayıs). Avrupalı Müelliflerin Kaleminden 1821 Rum İsyanı’nın İstanbul’daki Toplumsal Yapı Üzerindeki Etkileri [Sempozyum bildirisi]. Uluslararası Osmanlı İstanbulu Sempozyumu-V. https://openaccess.29mayis.edu.tr/xmlui/handle/20.500.12723/1844?show=full
  77. Yeşil, F. (2011). Aydınlanma Çağında Bir Osmanlı Kâtibi Ebubekir Râtib Efendi (1750-1799). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  78. Yıldız, G. (2009). Neferin Adı Yok: Zorunlu Askerliğe Geçiş Sürecinde Osmanlı Devleti’nde Siyaset, Ordu ve Toplum (1826-1839), İstanbul: Kitabevi.
  79. Βλάχος, Α. (1867, Δεκεμβρίου 1). Ο Χαλέτ Εφέντης υπό Κ. Ράμφου. (Φυλλάδ. Α΄-Ζ΄). Πανδώρα. [Vlahos, A. (1867, Aralık 1). O Halet Efendis ipo K. Ramfu. (Fillad. A-Z). Pandora].
  80. Βυζάντιος, Αλ. Σ. (1863, Ιανουαρίου 15). Αι τελευταίαι ημέραι του Αλή Πασά υπό Κ. Ράμφου. Χρυσαλλίς. [Vizandios, Al. S. (1863, Ocak 15). E teleftee imere tu Ali Pasa ipo K. Ramfu. Hrisallis].
  81. Κορδάτος, Γ. (1974). Ρήγας Φεραίος και Βαλκανική Ομοσπονδία. Αθήνα: Επικαιρότητα. [Kordatos, G. Rigas Fereos ke Valkaniki Omospondia. Atina: Epikerotita.
  82. Κουμαριανού, Α. (2014). Κωνσταντίνος Ράμφος: Άγνωστος άνθρωπος-αγνοήμενος συγρραφέας. Νάσος Βαγένας (Ed.), Myths and Nationhood, içinde (s. 245-256). New York: Routledge. [Kumarianu, A. Konstantinos Ramfos: Agnostos anthropos-agnoimenos singrafeas. Nasos Vagenas…].
  83. Πολίτη, Τ. (2004). Δοκίμια για το ιστορικό μυθιστόρημα. Σταθμοί στην εξέλιξη του είδους. Αθήνα: Άγρα. [Politi, T. Dokimia gia to istoriko mithistorima. Stathmi stin ekseliksi tu idus. Atina: Agra].
  84. Πολίτης, Α. (2017). Η ρομαντική λογοτεχνία στο εθνικό κράτος (1830-1880). Ηράκλειο: Πανεπιστιμιακές εκδόσεις Κρήτης. [Politis, A. İ romantiki logotehnia sto ethniko kratos. İraklio: Panepistimiakes ekdosis Kritis].
  85. Ράμφος, Κ. (1909). Ο Χαλέτ Εφέντης. Κωνσταντινούπολις: Βιβλιοπολείον Γ. Παπαντωνίου. [Ramfos, K. O Halet Efendis. Konstantinupoli: Bibliografion G. Papantoniu].
  86. Ράμφος, Κ. (1867-1869). Ο Χαλέτ Εφέντης (1ος, 2ος, 3ος τόμος). Αθήνα: Τύποις Α. Κτενά και Π. Σούτσα. [Ramfos, K. O Halet Efendis (1., 2., 3. cilt). Atina: Tipis A. Ktena ke P. Sutsa].
  87. Σβορώνος, Ν. Γ. (1999). Επισκόπηση της Νεοελληνικής Ιστορίας. Αθήνα: Θεμέλιο. [Svoronos, N. G. Episkopisi tis Neoellinikis İstorias. Atina: Themelio].
  88. Σκοπετέα. Ε. (1988). Το «Πρότυπο Βασιλείο» και η Μεγάλη Ιδέα. Όψεις του εθνικού προβλήματος στην Ελλάδα (1830-1880). Αθήνα: Πολύτυπο. [Skopetea. E. To “Protip Basilio” ke i Megali İdea. Opsis tu ethniku provlimatos sthn Ellada. Atina: Politipo].
  89. Σταματόπουλος, Δ. (2024). Η Ελληνική επανάσταση και το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Το πρόβλημα της Βαλκάνιας νεοτερικής εθνογένεσης. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση. [Stamatopulos, D. İ Elliniki epanastasi ke to Patriarhio Konstantinupoleos. To provlima tis Valkanikis neoterikis ethnogenesis. Atina: Ekdosis Papazisi].
  90. Τσαπανίδου, Α. (1998). Όψεις της νεοελληνικής λογοτεχνίας των μέσων του 19ου αιώνα: Η πολιτική ιδεολογία του Κωνσταντίνου Ράμφου. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. [Tsapanidu, A. Opsis tis neoellinikis logotehnias ton meson tu 19u eona: İ politiki ideologia tu Konstantinu Ramfu. Thessaloniki: Aristotelio Panepistimio Thessalonikis].