SavedAdd your journal

Journals / Istanbul Journal of Arabic Studies / 2026 / Cilt: 9 Sayı: 1

The Impact of the Prophetic Hadith on the Noun of Instrument: A Corpus-Based and Analytical Study

Hadis-i Şerifin İsim-i Âlet Üzerindeki Etkisi: Derleme ve İnceleme

Hüseyin Yusuf(İSTANBUL 29 MAYIS ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-0663-0754
Pages
85–115
Publication Date
2026-06-03
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Findings reveal that terms like mīḍa'ah (an ablution vessel) and mi‘rāj (a vehicle for ascension) were direct products of Islamic rituals and events, lacking any pre-Islamic precedent.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This academic study explores the profound linguistic impact of the Prophetic Hadith on instrumental nouns (Ism al-Āla) within the Arabic language.
📊
Key Findings & Data:It rigorously demonstrates that the Hadith served as a primary catalyst for introducing specialized terminology that was entirely absent during the pre-Islamic era (Jahiliyyah).
💡
Conclusion & Impact:Findings reveal that terms like mīḍa'ah (an ablution vessel) and mi‘rāj (a vehicle for ascension) were direct products of Islamic rituals and events, lacking any pre-Islamic precedent.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Arap Dili · Anlam ve yapı · Tarihî Sözlük

Abstract

This academic study explores the profound linguistic impact of the Prophetic Hadith on instrumental nouns (Ism al-Āla) within the Arabic language. It rigorously demonstrates that the Hadith served as a primary catalyst for introducing specialized terminology that was entirely absent during the pre-Islamic era (Jahiliyyah). Through an exhaustive analysis, the research identifies eighteen specific instrumental nouns that were either newly coined or strategically revived by the Hadith. These terms are notably absent from extant pre-Islamic literature, including both classical poetry and prose. Utilizing descriptive and historical methodologies, the study meticulously traces the etymological origins of these nouns, their subsequent adoption into the lexicon, and any related derivatives emerging from the same linguistic roots. The motivation for this research stems from a significant void in prior linguistic scholarship and a desire to clarify the Hadith’s role in shaping Arabic morphology. The inquiry focuses on several key questions: How did the Hadith transform instrumental noun structures? Which specific terms emerged? Was this influence restricted to morphological form, or did it extend to semantic shifts? Findings reveal that terms like mīḍa'ah (an ablution vessel) and mi‘rāj (a vehicle for ascension) were direct products of Islamic rituals and events, lacking any pre-Islamic precedent. Ultimately, the study concludes that the Hadith’s influence was twofold, altering either the morphological structure alone or both form and meaning simultaneously.

Özet

Bu çalışma, Hadis-i Şeriflerin Arap dilindeki "ism-i âlet" (alet ismi) kategorisi üzerindeki köklü etkisini incelemekte ve hadislerin Cahiliye döneminde hiç kullanılmayan yeni kelime kalıpları türettiğini kanıtlamaktadır. Araştırma kapsamında, hadislerin bizzat literatüre kazandırdığı veya kullanımını ihyâ ederek yaygınlaştırdığı on sekiz farklı alet ismi tespit edilmiştir. Zira bu isimlere, Cahiliye döneminden günümüze ulaşan şiir veya nesir türündeki zengin kültürel miras içerisinde hiçbir şekilde rastlanmamaktadır. Metodolojik olarak betimsel ve tarihsel yöntemlerin kullanıldığı çalışmada, her bir ismin tarihsel ortaya çıkışı ve kullanım süreçleri analiz edilmiş; aynı kökten türeyen diğer kelimelere de dilsel gelişim açısından değinilmiştir. Bu konunun seçilmesindeki temel motivasyon, alanında özgün (bakir) bir çalışma olması ve Arap dilinin teknik yönü üzerindeki Nebevi etkiyi bilimsel bir zeminde ortaya koyma arzusudur. Araştırmanın temel soruları şunlardır: Hadis-i Şerifler ism-i âlet yapısını nasıl etkilemiştir? Bu süreçte ortaya çıkan yeni isimler nelerdir? Bu etki lafızda mı, anlamda mı, yoksa her ikisinde mi gerçekleşmiştir? Çalışmanın ulaştığı temel bulgular, bu etkinin çok boyutlu olduğunu göstermektedir. Örneğin; abdest aracı anlamına gelen "mîda'e" ismi, tamamen İslami bir ibadetle bağlantılı olarak sünnetle doğmuştur. Göğe yükselme vasıtası olan "mi'râc" ise Arapların daha önce benzerini bilmediği bir kavram olarak literatüre dahil edilmiştir. Sonuç olarak, hadislerin ism-i âlet üzerindeki etkisinin bazı kelimelerde sadece yapısal (mebnâ), bazılarında ise hem yapısal hem de anlamsal olduğu tespit edilmiştir.

🔖

Cite This Article

Yusuf, H. (2026). The Impact of the Prophetic Hadith on the Noun of Instrument: A Corpus-Based and Analytical Study. Istanbul Journal of Arabic Studies, Cilt: 9 Sayı: 1, 85–115. https://doi.org/10.51802/istanbuljas.1865219

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (63)

  1. Abbâs, Hasan. en-Nahvu’l-Vâfî. 15. Basım. Mısır: Dâru-l Mearif, 1977.
  2. ‘Accâc, Abdullāh b. Rü’be. Divânu’l-‘Accâc. Akt. Abdulmelik b. Kureyb el-Esma‘î. Tahkik Abdulhafiz es-Satlî. Dımaşk: Mektebetu Atlas, 1971.
  3. ‘Acem, Ziyâd. Dîvânu Ziyâd el-‘Acem. Tahkik Yusuf Hüseyin Bekkâr. Beyrut: Dâru-l Mesîre, 1983.
  4. Âmîdî, el-Hasan b. Bişr. el-Muvazene beyne şi‘ri Ebi Temâm ve’l-Buhturî. Tahkik Ahmed Sakr. 4. Basım. Kahire: Dâru-l Mearif, 1992.
  5. Asbahî, Mâlik b. Enes. el-Müdevvenetü’l-kübrâ. Akt. Sahnûn b. Said et-Tenûhî. Mısır: Matba‘atu’s-Sa‘âde, 1905.
  6. Bağdâdî, Muhammed b. Sa‘d. Kitâbü’t-Tabakâti’l-kebîr. Tahkik Ali Muhammed Ömer. 1. Basım. Kâhire: Mektebetü’l-Hâncî, 2001.
  7. Belâzurî, Ahmed b. Yahya. Fütûhü’l-Büldân. Tahkik Abdullah Enis et-Tabbâ‘ – Ömer Enis et-Tabbâ‘. Beyrut: Müessesetu’l-Me‘ârif, 1987.
  8. Beyhakî, Ahmed b. el-Hüseyin. Şu‘abü’l-Îmân. Tahkik Muhammed Said Bisyûnî Zeğlûl. 1. Basım. Beyrut: Dâru-l Kütübi’l-‘İlmiyye, 2000.
  9. Birmâvî, Muhammed b. Abdiddâim. el-Lâmi‘u’s-sabîh bi-şerhi’l-Câmi‘i’s-sahîh. Tahkik Heyet. 1. Basım. Suriye: Dârü’n-Nevâdir, 2012.
  10. Bolelli, Nusrettin. “Nahivde Hadisle İstişhâd Meselesi.” Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, no. 5-6 (1987): 165–175.
  11. Buhârî, Muhammed b. İsmâîl. el-Câmiu’s-Sahih. Tahkik Muhibiddin el-Hatib. 1. Basım. Kâhire: Dâru-s Selefiyye, 1979.
  12. Cevherî, İsmail b. Hammâd. es-Sıhâh. Tahkik Ahmed ‘Abdulğafur Attâr. 4. Basım. Beyrut: Dâru’l-‘ilim li’l-melâyin, 1987.
  13. Cürcânî, Abdullah b. ‘Adiyy. el-Kâmil fî du‘afâi’r-ricâl. Tahkik Mâzin es-Sersâvî. Riyad: Mektebetu’r-Rüşd Nâşirun, ts.
  14. Curhumî, Ubeyd b. Şeriyye. Ehbâru Ubeyd b. Şeriyye el-Curhumî fî ehbâri’l-Yemen ve eş‘ârihâ ve ensâbihâ. San‘â: Merkezu’d-Dirâsât ve’l-Ebhâsi’l-Yemeniyye, 1928.
  15. Dabbî, el-Mufaddal. el-Mufaddaliyât. Tahkik Ahmed Muhammed Şakir- Abdusselam Hârun. 6. Basım. Mısır: Dâru-l Mearif, ts.
  16. Elbânî, Muhammed Nâsiruddin. Muhtasaru Sahîhi’l-Îmâmi’l-Buhârî. 1. Basım. Riyad: Mektebetu’l-Me‘ârif li’n-Neşr ve’t-Tevzî‘, 2002.
  17. Es-Süyûtî, Celâlüddîn. el-İktirâh fî usûli’n-nahv. Tahkik Abdülhakîm Atıyye. Dımaşk: Dâru’l-Beyrûtî, 2006.
  18. Ezherî, Muhammed b. Ahmed. Tehzîbü’l-luga. Tahkik Muhammed ‘İvad Mur‘ib. 1. Basım. Beyrut: Dâru-l İhyâit-Turâsil-Arabi, 2001.
  19. Fahl, ‘Alkame. Dîvânü ‘Alkamete’l-Fahl bi-şerhi’ş-Şentemerî. Tahkik Lutfi es-Sakkâl – Duriyye el-Hatîb. 1. Basım. Haleb: Dâru’l-Kitâbil-ʿArabî, 1969.
  20. Fâkihî, Muhammed b. İshâk. Ehbâru Mekke fî kadîmid-dehr ve hadîsih. Tahkik Abdulmelik b. Abdullah b. Dehîş. 2. Basım. Beyrut: Dâru Hıdır, 1993.
  21. Fehmî, Teabbate Şerran. Dîvânü Teabbate Şerran. Tahkik Ali Zülfikar Şakir. 1. Basım. Beyrut: Dâru-l-Ğarbil-İslâmî, 1984.
  22. Ferâhîdî, el-Halîl b. Ahmed. Kitâbü’l-ʿAyn. Tahkik Mehdi el-Mahzûmî - İbrahim es-Sâmerrâî. Kâhire: Dâru ve Mektebetu’l-Hilal, ts.
  23. Hattâbî, Hamd b. Muhammed. Ğarübu’l-Hadîs. Tahkik Abdülkerim İbrahim el-‘Azbâvî. 2. Basım. Mekke: Cami‘atü Ümmi’l-Kurâ, 2001.
  24. Herevî, Ahmed b. Muhammed el-Fâşânî. el-Ğarîbeyn fi’l-Ḳurʾân ve’l-hadîs. Tahkik Ahmed Ferîd el-Mezîdî. Mekke: Mektebetu Nizâr Mustafa el-Bâz, 1999.
  25. Herevî, Ahmed b. Muhammed el-Müeddib. Ğarîbu’l-ḥadîs. Tahkik Hüseyin Muhammed Şeref. Kahire: el-Heyetu’l-‘Amme li Şuûni’l-maâbi ‘i’l-Emiriyye, 1999.
  26. Heysemî, Ali b. Süleyman. Buğyetu’l-bâhis ‘an zevâdi müsnedi’l-Hâris. Tahkik Hüseyin Ahmed Salih el-Bâkurî. Medine: Merkezu Hidmati’s-Sünne ve’s-Sireti’n-Nebeviyye, ts.
  27. İbn Âsım, el-Mufaddal b. Seleme. el-Fâhir. Tahkik Abdulalim et-Tahâvî. Kahire: el-Heyetu’l-Mısriyye’l-‘Amme li’l-Kitab, 1974.
  28. İbn Aşur, Muhammed Tâhir. et-Tahrîr ve’t-tenvîr. Tunus: Dâru’t-Tunusiyye li’n-Neşr, 1984.
  29. İbn Dirhem, Abdurrahman. Nüzhetü’l-ebsâr bi tarâifi’l-ehbâr ve’l-eş‘âr Dımaşk: Menşurâtu’l-Mektebi’l-İslâmî, 1942.
  30. İbn Düreyd, Muhammed b. el-Hasan. Cemheretu’l-luğa. Tahkik Remzi Münir Ba‘lebekkî. 1. Basım. Beyrut: Dâru’l-‘İlm li’l-Melâyin, 1987.
  31. İbn Ebi’l-Hadîd, İzzuddin Abdulhamid b. Hibetillâh. Şerhu Nehcu’l-belâğe. Tahkik Muhammed Ebu’l-Fadl İbrahim. 2. Basım. Kahire: Dâru İhyâi’l-Kütübil-ʿArabiyye, 1967.
  32. İbn Fâris, Ahmed el-Kazvînî. Mekâyîsi’l-luğa. Tahkik Abdüsselâm Hârûn. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1979.
  33. İbn Hanbel, Ahmed b. Muhammed. el-Müsned. Tahkik Şuayb el-Arnavût vd. 1. Basım. Beyrut: Müessesetu’r-Risâle, 2001.
  34. İbn Hibbân, Muhammed el-Bûstî. Sahihu İbn Hibbân. Tahkik Muhammed Ali Sönmez- Halis Aydemir. 1. Basım. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 2012.
  35. İbn Mâce, Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. es-Sünen. Tahkik Muhammed Fuâd Abdülbâkî. Beyrut: Dâru İhyâi’l-Kütübil-ʿArabiyye, ts.
  36. İbn Meymûn, Muhammed b. Mübârek. Müntehe’t-taleb. Tahkik Muhammed Mustafa Zehrân. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 2008.
  37. İbn Sîde, Ali b. İsmâîl. el-Muhaṣṣaṣ. Tahkik Halîl İbrâhîm Ceffâl. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1996.
  38. İbnü’l-Cevzî, Abdirrahmân b. Alî. Keşfü’l-müşkil min hadîsi’s-Sahîhayn. Tahkik Ali Hüseyin el-Bevvâb. Riyad: Dārü’l-Vatan, 1997.
  39. İbnü’l-Hâcib, Cemâlüddîn. eş-Şâfiye fî ‘ilmeyi’t-tasrîf ve’l-hatt. Tahkik Sâlih Abdülazîm eş-Şâir. 1. Basım. Kahire: Mektebetü’l-Âdâb, 2010.
  40. İsfahânî, Ali b. el-Hüseyin. el-Eğânî. Tahkik İhsan Abbâs vd. 3. Basım. Beyrut: Dâru Sadır, 2008.
  41. Kelbî, Züheyr b. Cenâb. Dîvânu Züheyr b. Cenâb el-Kelbî. Tahkik Muhammed Şefîk el-Bitâr. 1. Basım. Beyrut: Dâru Sâdır, 1999.
  42. Kindî, İmruülkays b. Hucr. Dîvânü İmruülkays. Tahkik Muhammed Ebû-l Fadl İbrahim. 5. Basım. Kahire: Dâru-l Mearif, 1990.
  43. Kur'an-ı Kerim: Âsım'dan Hafs Rivayeti.
  44. Merzübânî, Muhammed b. İmrân. Mu‘cemu’ş-Şu‘arâ. Tahkik Abbas Hânî el-Cerrâh. Beyrut: Dâru-l Kütübi’l-‘İlmiyye, 2010.
  45. Merzûkî, Ahmed b. Muhammed b. el-Hasen. Şerhu Dîvâni’l-Hamâse. Tahkik Ahmed Emin – Abdusselam Hârun. Beyrut: Dâru-l Cîl, 1991.
  46. Mu‘cemu’d-Davha’t-Târihî li’l-Luğati’l-ʿArabiyye. Erişim 1 Ocak 2026. https://www.dohadictionary.org/
  47. Mu‘înî, Abdulhamîd. Şi‘ru Beni Temîm fi’l-‘asri’l-cahilî. er-Riyâḍ: Menşurâtu Nâdi’l-Kesîmi’l-Edebî, 1982.
  48. Müsakkib el-Abdi, Âiz b. Muhsin. Dîvânu şi‘ri’l-müsakkib el-Abdi. Tahkik Hasan Kâmil es-Sayrafi. Kahire: Ma‘hedu Mahtutâti’l-‘Arabiyye, 1971.
  49. Nasîbî, Muhammed b. Havkel. Kitâbu Sureti’l-Ard. Beyrut: Menşuratu Dâru Mektebeti’l-Hayat, 1992.
  50. Nebevî, Abdulazîz. Divânu Beni Bekr fi’l-cahiliyye. Kahire: Dâru’z-Zehrâ, 1989.
  51. Sanevberî, Ahmed b. el-Hasen. Dîvânu’s-Sanevberî. Tahkik İhsan Abbâs. 2. Basım. Beyrut: Dâru Sadır, 1998.
  52. Se‘âlibî, Abdülmelik b. Muhammed. Yetîmetu’d-dehr fî mehâsini ehli’l-‘asr. Tahkik Mufîd Muhammed Kamhiyye. 1. Basım. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1983.
  53. Şenferâ, Sâbit b. Mâlik. Şi‘ru Şenferâ el-Ezdî. Tahkik Ahmed Muhammed Ubeyd. Ebu Zaby: el-Mecme‘u’s-Sekâfî, 2000.
  54. Sîbeveyhi, Amr b. Osmân b. Kanber. el-Kitâb. Tahkik Abdüsselâm Hârûn. 3. Basım. Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, 1988.
  55. Sicistânî, Süleymân b. Eş‘as. es-Sünen. Tahkik Muhammed Nâsiruddin el-Elbânî. 2. Basım. Riyad: Mektebetu’l-Me‘ârif, 2003.
  56. Sükkerî, el-Hasen b. el-Hüseyin. Şerhu Eş‘âri’l-Hüzeliyyîn. Tahkik Abdussettâr Ahmed Ferrâc. Kahire: Mektebetu Dâru’l-‘Arube, 1965.
  57. Süveydî, Selame Abdullah. Şi‘ru kabileti Zübyân fi’l-Câhiliyye. Doha: Matba‘atu Câmiati Katar, 1987.
  58. Tağlibî, Mühelhil b. Rebîʿa. Dîvânü Mühelhil b. Rebîʿa. Tahkik Antuvan Muhsin el-Kavvâl. 1. Basım. Dâru’l-Cîl, 1995.
  59. Tebrizî, Yahya b. Ali. Şerhu Dîvâni ‘Antere. Tahkik Mecîd Turâd. 1. Basım. Beyrut: Dâru-l Kitâbi’l-‘Arabi, 1992.
  60. Tîbî, el-Hüseyin b. Abdillâh. el-Kâşif ‘an ḥâkâiki’s-sünen. Tahkik Abdulhamid Hindâvî. 1. Basım. Mekke: Mektebetu Nizâr Mustafa el-Bâz, 1997.
  61. Tirmizî, Muhammed b. Îsâ. Sünenü’t-Tirmizî. Tahkik Ahmed Muhammed Şâkir vd. 2. Basım. Mısır: Matba‘atu’l-bâbi el-halêbî, 1975.
  62. ‘Ubeyd, Ahmed Muhammed. Şu‘arâu ‘Ummân fi’l-cahiliyyeti ve sadri’l-İslam. Ebu Zaby: el-Mecme‘u’s-Sekâfî, 2000.
  63. Zeyn, Ahmed vd. Dîvânu’l-Hüzeliyyîn. 2. Basım. Kahire: Matba‘atu Dâru’l-Kütübi’l-Mısriyye, 1995.