Journals / Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD) / 2026 / Cilt: 10 Sayı: 1

A study of folk riddles in Makaldar Cana Lakaptar: Proverbs and nickname

MAKALDAR CANA LAKAPTAR “ATASÖZLERİ VE LAKAPLAR” KİTABINDAKİ HALK BİLMECELERİNE BAKIŞ

Serpil Soydan(Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi)0000-0001-7180-8769
Pages
25–54
Publication Date
2026-06-20
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Reduplications are also frequently employed to enhance the expressive power of the riddles.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Riddles, which reflect human memory, sharp wit, traditions, and customs, are among the most important products of Turkic oral culture and folk literature.
📊
Key Findings & Data:This study focuses on riddles that are a product of Kyrgyz Turkic oral literature and have been transcribed into written form.
💡
Conclusion & Impact:Reduplications are also frequently employed to enhance the expressive power of the riddles.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Kırgız Türkçesi · bilmeceler · doğa olayları

Abstract

Riddles, which reflect human memory, sharp wit, traditions, and customs, are among the most important products of Turkic oral culture and folk literature. This study focuses on riddles that are a product of Kyrgyz Turkic oral literature and have been transcribed into written form. The study utilizes Anarhan Sadıkulova's work as its primary source. In this book, the author compiles proverbs, epithets, and folk riddles. Although the proverbs section is arranged alphabetically, the folk riddles section lacks alphabetical order and systematic classification. Furthermore, the riddles are not provided in Russian; instead, they are written in the Kyrgyz Turkic language using the Cyrillic alphabet. This section is featured under the title Eldik Tabışmaktar (Folk Riddles). The aim of this study is to introduce a selection of these riddles, which serve as crucial written records of oral literature shedding light on the cultural vocabulary of the Kyrgyz Turks. To narrow the scope of the article, riddles sharing common themes have been categorized and exemplified under specific headings. Additionally, the study examines whether certain words used in the riddles are attested in dictionaries. Employing document analysis, the examined riddles are grouped into two main categories: those related to nature, and those related to flora (trees, grasses/plants, flowers, vegetables, fruits, and grains/cereals). The riddles, predominantly composed in verse, exhibit sentence structures both with and without predicates. It was observed that they do not adhere to a strict meter or consistent rhyme scheme. Nevertheless, the use of antonyms and words with repetitive sound patterns is prevalent. Reduplications are also frequently employed to enhance the expressive power of the riddles.

Özet

Bilmeceler, insanoğlunun hafızasının, keskin zekâsının, gelenek ve göreneklerinin Türk sözlü kültürünün en önemli halk edebiyatı ürünlerinden biridir. Bu çalışmada da Kırgız Türklerinin sözlü edebiyat ürünlerinden olup yazıya aktarılmış olan bilmeceler ele alınmıştır. Çalışmada kaynak olarak Anarhan Sadıkulova’nın eseri kullanılmıştır. Bu eserde yazar, atasözleri, lakaplar ve halk bilmecelerine yer vermiştir. Eserin atasözleri bölümü alfabetik sıralamaya göre yazılmış olmasına rağmen halk bilmeceleri bölümünde alfabetik sıralama gözetilmemiş, tasnif yapılmamış, bilmeceler Rusça olarak yazılmamıştır. Kiril harfleriyle Kırgız Türkçesinde yazılmıştır. Eserde bu bölüm Eldik Tabışmaktar “Halk Bilmeceleri” başlığında yer verilmiştir. Çalışmanın amacı, Kırgız Türklerinin kültürel söz varlığına ışık tutan, yazıya aktarılmış önemli sözlü edebiyat ürünlerinden bilmecelerin bazılarını tanıtmaktır. Makaleyi sınırlandırmak adına bu bölümde ele alınan bilmecelerden konu bakımından ortak olan bilmeceler belirli tasnif başlıkları çerçevesinde örneklendirilmeye çalışılmıştır. Bilmecelerde yer alan bazı sözcüklerin sözlüklerde tanıklanıp tanıklanmadığı da incelenmiştir. Çalışmada doküman analizi çerçevesinde ele alınan bilmeceler, doğayla ilgili ve ağaç, ot/bitki, çiçek, sebze, meyve, hububatlar/tahıllarla ilgili bilmeceler olmak üzere iki genel başlıkta ele alınmıştır. Genellikle manzum olarak yazılmış olan bilmeceler içerisinde hem yüklemli hem de yüklemsiz cümle yapısında bilmecelere rastlanmıştır. Bilmecelerin kafiye ve ölçü bakımından belirli bir düzende ve ölçüde yazılmadığı görülmüştür. Aynı ses tekrarlarına sahip sözcükler ile zıt anlamlı sözcüklerin yer aldığı bilmecelere de rastlanmıştır. Anlatımı güçlendirmek için bilmecelerde ikilemelere de yer verilmiştir.

🔖

Cite This Article

Soydan, S. (2026). A study of folk riddles in Makaldar Cana Lakaptar: Proverbs and nickname. Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD), Cilt: 10 Sayı: 1, 25–54. https://doi.org/10.30563/turklad.1871510

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (15)

  1. Abdulla, M. (2021). Türkçe-Uygurca Sözlük. Haz. M. Tyulemıssov, Kazakistan: Almatı.
  2. Boratav, P. N. (1997). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. İstanbul: Gerçek Yay.
  3. Elçin, Ş. (1989). Türk Bilmeceleri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.
  4. Kuyma, E. (2021). Bilmecelerde Metaforik Dil Üzerine. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 23, s.607-621.
  5. Necip, Necipoviç E. (1995). Yeni Uygur Türkçesi Sözlüğü. çev. İklil Kurban, Ankara: TDK Yay.
  6. Necip, Necipoviç E. (2013). Yeni Uygur Türkçesi Sözlüğü. çev. İklil Kurban. Ankara: TDK Yay.
  7. Sadıkulova, A. (2020). Makaldar Cana Lakaptar. Kırgızistan-Bişkek.
  8. Toparlı, R., Vural, H., Karaatlı, R. (2007). Kıpçak Türkçesi Sözlüğü. Ankara: TDK Yay.
  9. Türkyılmaz, D. (2007). Türk Dünyasında Bilmece. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı ABD.
  10. Ünlü, S. (2013). Çağatay Türkçesi Sözlüğü. Konya: Eğitim Yayınevi.
  11. Üşenmez, E., Boltabayev S., Tuğlacı, G. (2016). Özbekçe Türkçe Sözlük, İstanbul: Türk Dünyası Vakfı.
  12. Yudahin, K. K. (2011). Kırgız Sözlüğü. çev. Abdullah Taymas. Ankara: TDK Yay.
  13. Yusupova, N. (2018). Türkçe- Özbekçe Sözlük. Ankara: TDK Yay.
  14. Kırgızca-Türkçe Sözlük, (2025, 15 Ağustos, saat: 22.43). Erişim adresi: https:// www.turkbitig.com/ sozluk/ kirgizca-hk.html.
  15. Kırgızca-Türkçe Sözlük, (2025, 27 Ağustos, saat: 18.55). Erişim adresi: http:// sozduk. manas. edu.kg/index.php.