Journals / KÜLTÜRK / 2026 / Sayı: 13

AN ANALYSIS ON THE ORAL CULTURAL EXAMPLES OF THE KIYAFATNAMA TRADITION IN THE RIZE PROVINCE

KIYAFETNAME GELENEĞİNİN RİZE YÖRESİNDEKİ SÖZLÜ KÜLTÜR ÖRNEKLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Zeynep Kürkçü(RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ)0009-0009-7678-5741
Edanur Şenol(RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ)0009-0002-7035-3162
Damlanur Küçükyıldız Gözelce(RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-2205-1218
Journal
KÜLTÜRK
Pages
151–182
Publication Date
2026-06-08
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Based on the compilations and observations, it was found that there are similarities and differences between local interpretations of the kıyafatnama tradition in the Rize region and kıyafatnama texts in written culture.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:A person's appearance as a means of communication prior to verbal interaction, creating a first impression during the process of meeting others.
📊
Key Findings & Data:Especially since ancient times, when technology was limited, tradition has transcended the boundaries of oral culture in Eastern and Western civilizations, occupying a significant place in written cultures and becoming a literary form.
💡
Conclusion & Impact:Based on the compilations and observations, it was found that there are similarities and differences between local interpretations of the kıyafatnama tradition in the Rize region and kıyafatnama texts in written culture.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Halk Bilimi · Rize · Kıyafetname

Abstract

A person's appearance as a means of communication prior to verbal interaction, creating a first impression during the process of meeting others. Physical appearance provides initial information about a person's behaviors, habits, and personal and social characteristics toward themselves and their environment. Physical appearance, which provides the first clues to identifying and introducing a person, serves to inform a person's character traits. Especially since ancient times, when technology was limited, tradition has transcended the boundaries of oral culture in Eastern and Western civilizations, occupying a significant place in written cultures and becoming a literary form. In our literature, works which focus on character analysis and are represented by rich literature are called ‘kıyafatnama’. The tradition of ‘kıyafatnama’ has been passed down to the present day not only through written culture but also through oral culture. This study aims to reveal the degree of correspondence between data collected from the oral tradition and kıyafatnama texts within written culture, as well as to examine the current state of this tradition in Rize. In this context, the folk-produced examples of the kıyafatnama tradition in Rize have been examined and the beliefs collected were compared with kıyafatnama texts in written culture. Based on fieldwork, the study employed interview and observation techniques. Interviews were conducted with a total of 56 participants, 37 women and 19 men. The fieldwork site was limited to Rize (city centre). Based on the compilations and observations, it was found that there are similarities and differences between local interpretations of the kıyafatnama tradition in the Rize region and kıyafatnama texts in written culture.

Özet

İnsanın dış görünüş özellikleri, kişinin çevresi ile tanışma sürecinde ön fikir yaratması bakımından sözlü etkileşim öncesi bir iletişim aracıdır. Dış görünüş, kişinin kendisine ve çevresine yönelik olan davranışları, alışkanlıkları, kişisel ve sosyal özellikleri hakkında ilk bilgileri sunar. İnsanı tanıma ve tanıtmaya yönelik ilk verileri sunan dış görünüş kişinin karakter özelliklerine yönelik fikir yürütme amacı güder. Özellikle teknolojinin sınırlı olduğu eski dönemlerden bu yana gelenek, Doğu ve Batı medeniyetlerinde sözlü kültürün sınırlarını aşarak yazılı kültürlerde de geniş bir yer tutmuş, edebî bir form özelliği kazanmıştır. Edebiyatımızda zengin bir literatürle yer alan ve karakter analizi yapmaya yönelik kaleme alınmış eserlere kıyafetname denilmiştir. Kıyafetname geleneği sadece yazılı kültür üzerinden değil sözlü kültür yoluyla da günümüze aktarılmıştır. Bu çalışma, sözlü gelenekten derlenen verilerin yazılı kültürdeki kıyafetname metinleriyle örtüşme düzeyini ve geleneğin Rize’deki durumunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda Rize’de kıyafetname geleneğinin halk arasındaki üretimleri incelenmiş; derlenen inanışlar yazılı kıyafetname metinleriyle karşılaştırılmıştır. Sahada derleme yöntemine dayanan çalışmada görüşme ve gözlem teknikleri kullanılmıştır. Görüşmeler, 37’si kadın ve 19'u erkek olmak üzere toplam 56 kişiyle gerçekleştirilmiştir. Derleme sahası Rize/Merkez ile sınırlandırılmıştır. Yapılan derlemeler ve gözlemler sonucunda, Rize yöresindeki kıyafetname geleneğine ilişkin yorumlar ile yazılı kültürdeki kıyafetname metinleri arasında benzerlik ve farklılıklar olduğu ortaya konulmuştur.

🔖

Cite This Article

Kürkçü, Z., Şenol, E., Gözelce, D. K. (2026). AN ANALYSIS ON THE ORAL CULTURAL EXAMPLES OF THE KIYAFATNAMA TRADITION IN THE RIZE PROVINCE. KÜLTÜRK, Sayı: 13, 151–182. https://doi.org/10.70911/kulturk.1868811

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (48)

  1. Aça, Mehmet (2008). “Mitten Destana Beden”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi. S. 2. s. 39-58.
  2. Aça, Mehmet (2018). “Geleneksel Türk Dünya Görüşünde Suret/Sima Algısı”. Doğu Batı Konferansı III. International Conference; West of The East, The East of The West. Ohrid-Makedonya. s. 17-21.
  3. Aça, Mustafa-Buse Asena Demir (2020). “Kültürel ve Sosyal Davranışların Anlam ve İşlev Dünyasına Bir Yolculuk: Davranış Folkloru”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi. S. 32. s. 1253-1277.
  4. Akkoyun, Tuğba (2023). “Beden Folkloru Açısından Gagavuz Mânilerinde Kadınlar”. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. S. 1. s. 290-309.
  5. Akman, Eyüp (2018). “Kastamonu’da İnsan Uzuvlarıyla İlgili İnançlar”. Erciyes. S. 481. s. 19-22.
  6. Alkan Ataman, Hanife (2022). “Hamdullah Hamdî’nin Kıyâfetnâme’sinin Bir Nüshası Üzerine”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten. S. 74. s. 193-222.
  7. Aydın, Şenol (2022). Seyyid Salih'in Terceme-i Kıyâfet-nâme'si İnceleme-Metin-Dizin. Yüksek Lisans Tezi. Kırşehir: Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  8. Aydoğan, Hatice Aycan (2019). Türk Halk İnanış ve Uygulamalarında El Sembolü. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  9. Aytekin, Şeyda (2023). Karaman Halk İnanışları ve Uygulamaları. Yüksek Lisans Tezi. Karaman: Karamanoğlu Mehmet Bey Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  10. Belen, Maksut (2024). “Bir Kıyafetname Nümûne”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi. S. 42. s. 192-210.
  11. Bozkurt, Kenan (2008). Kıyâfet İlmi, Türk Edebiyatında Kıyâfet-Nâmeler ve Şa'bân-I Sivrihisârî'nin Kıyâfet-Nâmesi (Transkripsiyonlu Metin İnceleme). Yüksek Lisans Tezi. Dicle: Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  12. Büyükokutan, Aslı (2007). “Dalaman Muğla Yöresi Kadınlarının Bedensel Özelliklerle İlgili Yorumları”. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. S. 18. s. 168-193.
  13. Çavuşoğlu, Ali (2009). “Kıyafet İlmi ve Kutadgu Bilig’de Kıyafet İlmi/Fizyonomi İzleri”. Bilimname: Düşünce Platformu. S. 17. s. 293-302.
  14. Çelebioğlu, Âmil (1979). “Kıyâfe(t) İlmi ve Akşemseddinzâde Hamdullah Hamdî ile Erzurumlu İbrâhim Hakkı’nın Kıyâfet-Nâmeleri”. Edebiyat Fakültesi Araştırma Dergisi. S. 10. s. 225-262.
  15. Çıblak, Nilgün (2004). “Halk Kültüründe Nazar, Nazarlık İnancı ve Bunlara Bağlı Uygulamalar”. Türklük Bilimi Araştırmaları (TÜBAR). S. 15. s. 103-125.
  16. Çulhaoğlu, Gülşen (2021). “Kıyâfetü’l-İnsâniyye Fî Şemâ’ili’l-Osmâniyye’yi Siyaseten Okumak”. Gazi Türkiyat. S. 28. s. 75-90.
  17. Demir, Buse Asena (2020). Trabzon ve Çevresi Davranış Folkloru Üzerine Bir Araştırma. Yüksek Lisans Tezi. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  18. Ekici, Metin (2018). Halk Bilgisi (Folklor) Derleme ve İnceleme Yöntemleri. Ankara: Geleneksel Yayıncılık.
  19. Elbir, Bilal (2017). “Yazarı Bilinmeyen Bir Kıyafetnâme Üzerine”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi. S. 19. s. 37-58.
  20. Erkal, Abdulkadir (2010). “Kıyafetnâmeler Üzerine”. Journal of Turkish Research Institute. S. 13. s. 217-225.
  21. Erzurumlu İbrâhim Hakkı Hazretleri (t.y.). Marifetnâme (sad. F. Başar). İstanbul: Âlem Yayıncılık.
  22. Fedakâr, Pınar-Nükte Sevim Derdiçok (2016). “Meslek Folkloru Bağlamında Kıyı Ege Kadın Balıkçı Folkloru”. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. S. 36. s. 95-106.
  23. Gültekin, Mustafa (2014). “Yerelleşme, Performans ve Beden Folkloru Bağlamında Balıkesirli Masal Anlatıcısı Kezban Karakoç”. Milli Folklor. S. 104. s. 46-59.
  24. Gürçayır, Selcan (2007). Çağdaş Kentte Beden Folkloru. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  25. Gürsoy-Naskali, Emine-Aylin Koç (2009). Beden Kitabı. İstanbul: Kitabevi.
  26. Kaderli, Zehra (2018). “Kültürel Söylemlerin Biçimlendirme Yerlemi Olarak Beden ve Çağdaş Beden Modifikasyonlarının Fenomenolojik Boyutları”. Folklor/Edebiyat. S. 94. s. 161-182.
  27. Karakaya, Handan (2018). “Toplumsal Cinsiyet Algısı, Din ve Kadın”. Journal of Analytic Divinity. S. 2. s. 36-62.
  28. Kaya, Muharrem (2009). “Destandan Halk Hikâyesine Değişen Beden Tasvirleri”. Beden Kitabı. Editör: Emine Gürsoy Naskali vd. İstanbul: Kitabevi Yayınları. s. 201-213.
  29. Keleş, Yılmaz (2023). Müellifi Bilinmeyen Bir Kıyafet-nâme (Metin-inceleme). Yüksek Lisans Tezi. Gümüşhane: Gümüşhane Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
  30. Kırbıyık, Mehmet (2010). “Kıyâfet-Nâme-i Cedîde Hakkında”. Journal of Turkish Research Institute. S. 39. s. 793-813.
  31. Köse, Ali-Ali Ayten (2009). “Bâtıl İnanç ve Davranışlar Üzerine Psikososyolojik Bir Analiz”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi. S. 2. s. 45-70.
  32. Maden, Sedat (2017). “Türk Edebiyatında Kıyafet İlmi ve Kıyafetnameler”. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi. S. 1. s. 11-22.
  33. Mengi, Mine (1977). “Kıyafetnameler Üzerine”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten. S. 25. s. 299-309.
  34. Mengi, Mine (2022). “Kıyafetname”. TDV İslâm Ansiklopedisi. C. 25. İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları. s. 512-513.
  35. Otyakmaz Aydın, Hilal (2024). Türk Halk Kültüründe Baş ve Baştaki Uzuvlar: Siirt ve İlçeleri Örneği. Doktora Tezi. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  36. Örnek, Sedat Veyis (1966). Sivas ve Çevresinde Hayatın Çeşitli Safhalarıyla İlgili Bâtıl İnançların ve Büyüsel İşlemlerin Etnolojik Tetkiki. Ankara: Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları.
  37. Örnek, Sedat Veyis (1979). Geleneksel Kültürümüzde Çocuk. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  38. Patarkalashvili, Ana (2019). Kitāb-ı Ķıyāfet-nāme. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  39. Saltaş Korkmaz, Elvan (2024). Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi Halk İnanışları (Kars, Ardahan, Artvin). Doktora Tezi. Ardahan: Ardahan Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
  40. Sezer, Ayşe (2023). Bedenin Anlamlarına Türk Mitleri ve Destanları Odaklı Kültürel Bir Yaklaşım. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.
  41. Taş, Emine (2025). “Beden Folkloru Bağlamında Giyim-Kuşam ve Süslenmeye Yönelik Tutum ve Davranışların Analizi”. Folklor Akademi Dergisi. S. 4. s. 981-997.
  42. Tayşi, Mehmed Serhan (1979). “Kıyâfet İlmi ve Seyyid Lokman Çelebi’nin Kıyâfet Nâmesi”. İslam Medeniyeti Dergisi. S. 38. s. 91-112.
  43. Türk, Gökhan (2007). Anadolu Sahasına Ait Bir Kıyafet-Nâme Örneği Üzerine İnceleme. Yüksek Lisans Tezi. Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  44. Türkdoğan, Melike Gökcan (2014). “İlm-i Kıyâfet ve Firâset Bağlamında Mustafa Bin Evrenos’un “Hâzâ Kitab-ı Firâsetnâme ve Kıyâfetnâme”si”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. S. 34. s. 172-195.
  45. Türkmen, Nilgün (2020). “Beden Folklorunun Viral Reklamlarda Kullanımı ve Bir Örnek: “Anne Niçin Baktın Bana Öyle? Kılavuzu” Adlı Viral Reklam”. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi. S. 1. s. 235-254.
  46. Yılmaz, Aktan Müge (2019). “Beden Folkloru Bağlamında Kutsal Ziyaret Geleneği”. International Journal of Language Academy. S. 2. s. 582-594.
  47. Yılmaz, Ayşe (2012). “Kıyafet İlmiyle Oluşturulan Eserler ve Bu Eserlerden Seçilmiş Örnekler”. CBU Sosyal Bilimler Dergisi Doç. Dr. Mustafa Aksoy Armağan Sayısı. S. 1. s. 129-139.
  48. Kaya, Muharrem (2009). “Destandan Halk Hikâyesine Değişen Beden Tasvirleri”. Beden Kitabı. Editör: Emine Gürsoy Naskali vd. İstanbul: Kitabevi Yayınları. s. 201-213.