Journals / KÜLTÜRK / 2026 / Sayı: 13

THE MOTHER IN TURKISH PROVERBS: SOCIAL, CULTURAL AND SPIRITUAL DIMENSIONS

TÜRK ATASÖZLERİNDE ANNE: TOPLUMSAL, KÜLTÜREL VE MANEVİ BOYUTLAR

Gülşah Halıcı(Yozgat Bozok Üniversitesi)0000-0003-0315-0488
Journal
KÜLTÜRK
Pages
115–127
Publication Date
2026-06-08
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The findings show that motherhood, far from being merely a familial role, continues to hold strong cultural significance as one of the fundamental components of Turkish folk culture, both in the past and today.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:In Turkish culture, the mother has held one of the strongest and most enduring positions within the social structure for centuries.
📊
Key Findings & Data:The analysis reveals that motherhood is addressed within five main thematic categories: 1.
💡
Conclusion & Impact:The findings show that motherhood, far from being merely a familial role, continues to hold strong cultural significance as one of the fundamental components of Turkish folk culture, both in the past and today.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:anne · atasözleri · sözlü kültür

Abstract

In Turkish culture, the mother has held one of the strongest and most enduring positions within the social structure for centuries. This study offers a comprehensive and thematic analysis of how the concept of “mother” is represented in Turkish proverbs. As one of the oldest forms of oral culture, proverbs convey a society’s historical experience, accumulated knowledge, values, and worldview through concise and impactful expression. In this study, proverbs were compiled from Ömer Asım Aksoy’s Dictionary of Proverbs and Idioms. Only proverbs containing the words “ana/anne” (mother) were examined, thereby ensuring a focused and concrete analysis of expressions directly linked to motherhood. The mother figure, which forms the main focus of this research, appears in proverbs not only as a biological entity but also as a multilayered symbol representing the cultural, moral, spiritual, and social structure of society. The analysis reveals that motherhood is addressed within five main thematic categories: 1. Nurturance and protection; 2. Mother–daughter relationships and social roles; 3. Moral and spiritual values; 4. Parental mastery and experience; and 5. Social wisdom and cultural transmission. These themes demonstrate the central role of the mother in shaping both individual and collective identity within Turkish society. The study aims to explain the symbolic power of the mother figure in Turkish culture through proverbs and to evaluate the place, functions, and cultural reflections of motherhood within the social value system. The findings show that motherhood, far from being merely a familial role, continues to hold strong cultural significance as one of the fundamental components of Turkish folk culture, both in the past and today.

Özet

Türk kültüründe anne toplumsal yapının en güçlü ve en süreklilik arz eden unsurlarından biri olarak asırlardır önemli bir konuma sahiptir. Bu çalışma, Türkiye Türkçesi atasözlerinde “anne” olgusunun nasıl temsil edildiğini kapsamlı ve tematik bir çözümlemeyle ele almaktadır. Atasözleri, sözlü kültürün en eski formlarından biri olarak toplumun tarihsel birikimini, deneyimlerini, değerlerini ve dünyayı algılama biçimlerini kısa, özlü ve yoğun bir anlatımla ifade eder. Bu çalışma kapsamında Ömer Asım Aksoy’un Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü’nden derlenen atasözleri analiz edilmiştir. Çalışmada yalnızca içinde “ana/anne” kelimesi geçen atasözleri değerlendirilmiş, böylece doğrudan annelikle ilişkilendirilen sözlü kültür örnekleri sınırlı ve somut bir çerçevede ele alınmıştır. Araştırmanın temel odağını oluşturan anne kavramı, atasözlerinde yalnızca biyolojik bir rol ile değil, toplumun kültürel, ahlaki, manevi ve sosyal yapısını temsil eden çok katmanlı bir sembol olarak ortaya çıkmaktadır. Analizler sonucunda anneliğin atasözlerinde beş ana tema çerçevesinde ele alındığı görülmüştür: 1. Besleyicilik ve koruyuculuk; 2. Anne–kız ilişkisi ve toplumsal rol; 3. Manevi ve ahlaki değerler; 4. Ebeveynlik ustalığı ve deneyimi; 5. Toplumsal bilgelik ve kültürel aktarım. Bu temalar, Türk toplumunda anneliğin hem bireysel hem de kolektif kimlik oluşumunda belirleyici bir konuma sahip olduğunu göstermektedir. Çalışma, atasözleri aracılığıyla anne kavramının Türk kültüründeki sembolik gücünü açıklamayı; anneliğin toplumsal değer sistemi içerisindeki yerini, işlevlerini ve kültürel yansımalarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Elde edilen bulgular, anneliğin yalnızca bir aile içi rol olarak değil, Türk halk kültürünün temel yapı taşlarından biri olarak hem geçmişte hem de günümüzde güçlü bir kültürel anlam taşımaya devam ettiğini göstermektedir.

🔖

Cite This Article

Halıcı, G. (2026). THE MOTHER IN TURKISH PROVERBS: SOCIAL, CULTURAL AND SPIRITUAL DIMENSIONS. KÜLTÜRK, Sayı: 13, 115–127. https://doi.org/10.70911/kulturk.1878291

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (20)

  1. Aksoy, Ömer Asım (1995). Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü 1. İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
  2. Ava, Uğur (2017). Türk Halk Hikâyelerinde Arketipsel Sembolizm. Yüksek Lisans Tezi. Bingöl: Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  3. Bars, Mehmet Emin (2014). “Türk Kültüründe Anne ve Âşık Garip Hikâyesinde Görünüşü”. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi. C. 2. S. 6. s. 82-94.
  4. Başgöz, İlhan (2006). “Atasözleri Hakkında Atasözleri ya da Atasözlerinin Toplumsal Anlamı”. (çev.: Nurdan Tuhfe Toçoğlu). Millî Folklor. C. 9. S. 70. s. 85-91.
  5. Büyükokutan Töret, Aslı (2013). “Kadının Toplumsal Cinsiyet Rollerinin Türk Halk Ninnilerine Yansımaları”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi. S. 66. s. 137-154.
  6. Boratav, Pertev Naili (1978). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. İstanbul: Gerçek Yayınevi.
  7. Elçin, Şükrü (2001). Halk Edebiyatına Giriş. Ankara: Akçağ Yayınları.
  8. Ergin, Muharrem (2009). Dede Korkut Kitabı (42. Baskı). İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
  9. Eyüboğlu, Dursun Can (2022). Dede Korkut’taki Bamsı Beyrek. Asya Studies. C. 6. S. 21. s. 163-182.
  10. Fedakâr, Pınar (2014). “Besleyen mi, Öldüren mi: Türk Mitik Tasavvurunda Anne Arketipinin Antropomorfik Görünümleri”. Millî Folklor. C. 26. S. 103. s. 5-19.
  11. Genç, Hanife Nalan (2018). “Atasözlerinde Toplumsal Cinsiyet Algısı Olarak Kadın”. Folklor/Edebiyat. C. 24. S. 94. s. 13-34.
  12. Golden, Peter Benjamin (1992). An Introduction to the History of the Turkic Peoples: Ethnogenesis and State-Formation in Medieval and Early Modern Eurasia and the Middle East. Wiesbaden: Otto Harrassowitz.
  13. Günay, Umay (2000). “İslâmî Dönemde Türk Toplumunda Kadının Yeri ve Önemi”. Millî Folklor. S. 46. s. 4-9.
  14. Jung, Carl Gustav (2021). Dört Arketip. (çev. Zehra Aksu Yılmazer). İstanbul: Metis Yayınları.
  15. Kafesoğlu, İbrahim (2014). Türk Millî Kültürü (40. baskı). İstanbul: Ötüken Yayınları.
  16. Küçük, Mehmet Alparslan (2020). “İşlevsellik Bağlamında Türk Mitlerinde “Annelik Olgusu””. Millî Folklor. C. 16. S. 126. s. 27-39.
  17. Ocak, Ahmet Yaşar (2013). Türkler, Türkiye ve İslam (13. baskı). İstanbul: İletişim Yayınları.
  18. Tellioğlu, İbrahim (2016). “İslam Öncesi Türk Toplumunda Kadının Konumu Üzerine”. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi. S. 55. s. 209-224.
  19. Türk Dil Kurumu (2011). Türkçe Sözlük (11. baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  20. Yıldız, Naciye (1995). Manas Destanı (W. Radloff) ve Kırgız Kültürü ile İlgili Tespit ve Tahliller. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.