SavedAdd your journal

Journals / Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) / 2025 / Sayı: 43

The Grammaticalization of the Verb Bayh in Mongolian

MOĞOLCADA GRAMERLEŞEN BİR FİİL ÖRNEĞİ OLARAK BAYH

Nilay Altunay(HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ, TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ, TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI ANABİLİM DALI)0000-0002-4094-9849
Pages
185–200
Publication Date
2025-11-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Additional data was sourced from dictionaries of the languages under study and internet-based corpora of contemporary Mongolian languages.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study examines the grammaticalisation processes of the verb bayh which has a high level of functionality and widespread usage in both historical and contemporary languages of Mongolian.
📊
Key Findings & Data:The study of grammaticalisation processes in a language is a very complex process that requires the consideration of semantic, morpho-logical and syntactic information.
💡
Conclusion & Impact:Additional data was sourced from dictionaries of the languages under study and internet-based corpora of contemporary Mongolian languages.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Moğolca · gramerleşme · bayh yardımcı fiil

Abstract

This study examines the grammaticalisation processes of the verb bayh which has a high level of functionality and widespread usage in both historical and contemporary languages of Mongolian. The study of grammaticalisation processes in a language is a very complex process that requires the consideration of semantic, morpho-logical and syntactic information. The parallel observation and evaluation of grammaticalisation processes in the formation of affixed verb unions in these two languages will provide a deeper understanding of the nature of language relations. While the verb has a wide usage area in Mongolian, with its frequency of use and various uses in the context of grammatical marker tasks, its grammaticalisation processes have not been described in detail. This paper taking into account how verbs in Turkish become auxiliary and other grammatical markers examines this grammaticalization process of the verb bayh. Moreover, the paper discusses the conceptual substructure of the verb, which is the source of the grammatical marker status of Mongolian from the historical written languages to the present. The data used presented was collected from various sources, including grammar books on classical and contemporary Mongolian written language, with a particular focus on The Secret History of the Mongols. Additional data was sourced from dictionaries of the languages under study and internet-based corpora of contemporary Mongolian languages.

Özet

Bu çalışmada, Moğolcanın tarihi ve çağdaş dönem dillerinde işlevselliği yüksek ve yaygın bir kullanım alanına sahip olan bayh fiilinin gramerleşme süreçleri incelenmiştir. bayh fiili, kullanım sıklığı ve dilbilgisel işaretleyici görevleri bağlamındaki çeşitli kullanımlarıyla Moğolca içerisinde geniş bir kullanım alanına sahipken gramerleşme süreçleri ayrıntılı olarak betimlenmemiştir. Bu noktada Türkçedeki fiillerin yardımcı fiilleşme ve diğer dilbilgisel işaretleyiciler hâline gelmesiyle koşutluk gösteren gramerleşme süreçleri, bu diller arasındaki dil ilişkilerinin niteliğini açıklayıcı bir unsur olarak değerlendirilmiştir. Dilde gramatikalleşme süreçlerinin incelenmesi; semantik, morfo-mantıksal ve sentaktik bilgilerin dikkate alınmasını gerektiren oldukça karmaşık bir süreçtir. Bu noktada ekleşik fiil birliklerinin kuruluşundaki gramerleşme süreçlerinin bu iki dil özelinde koşut bir biçimde izlenip değerlendirilmesi, dil ilişkilerinin niteliğinin anlaşılmasında daha derin bir kavrayış sağlayacaktır. Bununla birlikte fiilin, Moğolcanın tarihi yazı dillerinden bugüne gramerlik işaretleyici statüsüne kaynaklık eden kavramsal altyapısı da ortaya konulmuştur. Çalışmaya konu olan bayh fiilinin gramerleşme süreçlerinin izlenmesinde örnek verilerin toplandığı kaynaklar, başta Moğolların Gizli Tarihi olmak üzere klasik ve çağdaş Moğolca yazı diline dair gramer kitaplarının yanı sıra incelenen dillerin sözlüklerinden elde edilen veriler ile çağdaş Moğol dillerinin internet tabanlı korpuslarıdır. Çalışmanın nihai hedefi, gramerleşme süreçlerinden geçerek dilbilgisel ögeler ya da işaretleyiciler statüsüne geçen fiillerin davranışlarını her iki dilde karşılaştırmalı olarak izleyebilmeye kaynaklık etmektir.

🔖

Cite This Article

Altunay, N. (2025). The Grammaticalization of the Verb Bayh in Mongolian. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), Sayı: 43, 185–200. https://doi.org/10.20427/turkiyat.1604773

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (43)

  1. Bergs, A. ve Diewald, G. (Ed.). (2008). Constructions and Language Change. Berlin: Mouton de Gruyter.
  2. Bittigau, K. R. (2003). Mongolische Grammatik. Entwurf einer Funktionalen Grammatik (FG) des modernen, literarischen Chalchamongolischen. (Tunguso Sibirica, 11). Wiesbaden: Harrassowitz.
  3. Бямбасан, П (1987). Орчин цагийн монгол хэлний үгзүйн байгуулалт, Улаанбаатар, тал.84.
  4. Bybee, J. (2003). Mechanisms of Change in Grammaticization: The Role of Frequency. J. Brian ve R. Janda (Ed.), The Handbook of Historical Linguistics içinde (ss. 602-623). Oxford: Blackwell.
  5. Bybee, J. ve Torres Cacoullos, R. (2009). The Role of Prefabs in Grammaticization. R. Corrigan vd. (Ed.), Formulaic Language içinde (ss. 187-217). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.
  6. Činggeltei S. H. (1992). Odu üy-e-yin mongγul kelen-ü jüi, ÖMAKQ, Köke qota, tal-a.352.
  7. Сун Бёнгү. (2011). Орчин цагийн монгол хэлний туслах үйл үгийн судалгаа, Нэг сэдэвт зохиол, Улаанбаатар.
  8. de Rachewiltz, I. (2004). The Secret History of the Mongols: A Mongolian Epic Chronicle of the Thirteenth Century. Leiden and Boston: Brill.
  9. Enkhmaa, N. (2018). A Cognitive Approach to Event Structures in Middle Mongolian Based on the Corpus “The Secret History of the Mongols” (Doktora Tezi). Ludwig-Maximilians-Universität München.
  10. Ersoy, F. (2021). Moğol Dili Grameri. Ankara: TDK.
  11. Gökçe, F. (2013). Gramerleşme Teorisi ve Türkçede Fiil Birleşmeleri. Ankara: TKAE.
  12. Heine, B. (1993). Auxiliaries, Cognitive Forces, and Grammaticalization. New York: Oxford University Press.
  13. Heine, B. (2002). On the role of Context in Grammaticalization. I. Wischer ve G. Diewald (Eds.), New Reflections on Grammaticalization içinde (ss. 83-102). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.
  14. Himmelmann, N. (2004). Lexicalization and Grammaticalization: Opposite or Orthogonal? W. Bisang vd. (Ed.), What Makes Grammaticalization - A Look from its Fringes and Its Components içinde (ss. 19-40). Berlin: Mouton de Gruyter.
  15. Hopper, P. ve Traugott, E. (2003). Grammaticalization. Cambridge: Cambridge University Press (1993).
  16. Janhunen, J. (Ed.) (2005) The Mongolic Languages. London, New York: Routledge.
  17. Johanson, L. (2004). Türkçe Dil İlişkilerinde Yapısal Etkenler. Ankara: TDK.
  18. Kempf, B. (2009). Verb Formation in the Secret History of the Mongols (Doktora Tezi). Szegedi Tudományegyetem. Szeged.
  19. Kempf, B. (2013). Studies in Mongolic Historical Morphology. Verb Formation in the Secret History of the Mongols (Turcologica 95). Wiesbaden: Harrassowitz.
  20. Khabtagaeva, B. (2023). Remarks on Some Compound Verbs in Khalkha Mongolian. A. Robinson, K. Arık, E. Köchümkulova ve J. Washington (Ed.), Heritage and Identity in the Turkic World: Contemporary Scholarship in Memory of Ilse Laude-Cirtautas (1926-2019) içinde (ss. 267-282). Berlin, Boston: De Gruyter. https://doi.org/10.1515/9783110720228-016
  21. Krylov, S. (2018). Categorially and Semantically Structured Basic Mongolian Lexemes: Grammatical Classes of Word Forms (a Quantitative Perspective). Mongolian Studies, 10(1), 179-218. (In Russ.) https://doi.org/10.22162/2500-1523-2018-12-179-218.
  22. Kullmann, R. ve Tserenpil, D.Y. (2008). Mongolian Grammar. Ulaanbaatar.
  23. Kuteva, Т. (2001). Auxiliation. An Enquiry into the Nature of Grammaticalization. Oxford University Press: Oxford.
  24. Lehmann, C. (2015). Thoughts on Grammaticalization. 3rd edition (Classics in Linguistics 1). Berlin: Language Science Press.
  25. Lehmann, C. (2024). Ten Lectures on Grammaticalization. Leiden, Boston: BRILL.
  26. Lidzhieva, L. A., Shirnen, Ts. ve Badmatsyrenova, N. B. (2020). The Verb болох / болохо / болха / болх ‘Become, Make; Be’ in Mongolic Languages: Some Ways of Grammaticalization Revisited. Oriental Studies, 13(6), 1677- 1691. (In Russ.). DOI: 10.22162/2619-0990-2020-52-61677-1691.
  27. Namsrai, G. (2015). ОРЧИН ЦАГИЙН МОНГОЛ ТҮРЭГ ХЭЛНИЙ ҮЙЛ ҮГИЙН БАЙДЛЫН АЙН ХАРЬЦУУЛСАН СУДАЛГАА Хэл шинжлэлийн ухааны доктор(Ph.D)-ын зэрэг горилсон нэг сэдэвт зохиол Улаанбаатар.
  28. Пагва, Т. (2008). Орчин цагийн монгол утга зохиолын хэлний туслах ба дутмаг үйл үг, Вспомогательные, или служебные, глаголы в современном монгольском литературном языке, 1961, 2 дахь хэвлэл, Улаанбаатар.
  29. Rinçine, A.R. (1947). Kratkiy mongol’sko-russkiy slovar’. Mongol-oros tovç tol’biçig. Mongγol oros tobči / Краткий монгольско-русский словарь. Монгол-орос товч толь. Mongγol oros tobči toli. Moskva: Ogiz.
  30. Robbeets, M. ve Cuyckens, H. (Ed.). Shared Grammaticalization. Amsterdam and Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
  31. Rybatzkı, V. (2005). Middle Mongol, J. Janhunen (Ed.), The Mongolic Languages içinde (ss. 57-82). London, New York: Routledge.
  32. Sanjeev, G. D., Orlovskaya, M. N. ve Şevernina, Z. V. (2015). Etimologicheskiy slovar’ mongol’skih yazıkov (C. 1) (Этимологический словарь монгольских языков). Moskva: IOS RAS.
  33. Street, J. (2013). Street’s Text of the Secret History of the Mongols. SH-24UP.pdf.
  34. Тодаева, Б. Х. (1951). Грамматика современного монгольского языка, -Фонетика и морфология. Москва.
  35. Traugott, E. ve Dasher, R. (2002). Regularity in Semantic Change. Cambridge: Cambridge University Press.
  36. Trousdale, G. (2014). On the Relationship Between Grammaticalization and Constructionalization. Folia Linguistica, 48(2), 557-577.
  37. Tsevel, Ya. (1966). Mongol Helnii Tovç Tailbar Toli (Монгол Хэлний Товч Тайлбар Толь). Ulaanbaatar: Ulsın Hevleliin Hereg Erhleh Horoo.
  38. Wilkens, J. ve Nugteren, H. (2023). Grammaticalisation and lexicalisation of the Old Turkic verb ur-. Ö. Ayazlı, T. Karaayak ve U. Uzunkaya (Ed.), Doğumunun 60. Yılında Mehmet Ölmez Armağanı Bilge Biliglig Bahşı Bitigi içinde (ss. 643-663). Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları.
  39. Yamakoshi, Y. (2016). Predicative Non-past Participles in the Secret History of the Mongols. Altai Hakpo, 26. ss. 85-101. The Altaic Society of Korea.
  40. Çevrimiçi Kaynaklar
  41. Buryat National Corpus. Available at: http://webcorpora.net/BuryatCorpus
  42. Mongolian Corpus (web-corpora.net)
  43. National Corpus of the Kalmyk Language. Available at: http://kalmcorpora.ru