SavedAdd your journal

Journals / Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) / 2026 / Sayı: 44

Etymological Approaches in Mahmud al-Kashgari’s Dīwān Lughāt al-Turk

KÂŞGARLI MAHMUD’UN DÎVÂNU LÜGÂTİ’T TÜRK’TEKİ ETİMOLOJİ YAKLAŞIMLARI

Emine Gürbüz(Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi)0000-0003-1766-3209
Pages
211–238
Publication Date
2026-05-28
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In conclusion, it seems that 36 lexical entries are compatible with modern etymological dictionaries, 13 lexical entries are evaluated differently, and 7 lexical entries remain uncertain in terms of origin.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This paper discusses Kâşgarlı Mahmud’s etymological approach based on 56 lexical entries whose origins are given in his Dīwān Lughāt al-Turk (=DLT), a work acclaimed as the earliest etymological source on the Turkish language.
📊
Key Findings & Data:Then, we identified the words in DLT for which information about the origin was provided and discussed literature on etymology which directly or indirectly deal with the etymology of the vocabulary of the Turkish language in the 11th century.
💡
Conclusion & Impact:In conclusion, it seems that 36 lexical entries are compatible with modern etymological dictionaries, 13 lexical entries are evaluated differently, and 7 lexical entries remain uncertain in terms of origin.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Etimoloji · Kâşgarlı Mahmud · Dîvânu Lügati’t-Türk

Abstract

This paper discusses Kâşgarlı Mahmud’s etymological approach based on 56 lexical entries whose origins are given in his Dīwān Lughāt al-Turk (=DLT), a work acclaimed as the earliest etymological source on the Turkish language. Primarily, the paper identified the characteristics required to determine the accuracy and validity of an etymological explanation and provided a general evaluation. Then, we identified the words in DLT for which information about the origin was provided and discussed literature on etymology which directly or indirectly deal with the etymology of the vocabulary of the Turkish language in the 11th century. Using Clauson’s etymological dictionary as basis, we occasionally supplemented it with studies prepared by Röhrborn, Erdal, Doerfer and Eren. Moreover, while determining the followed methodological approach used, further information about the word origin in the work was given. In conclusion, it seems that 36 lexical entries are compatible with modern etymological dictionaries, 13 lexical entries are evaluated differently, and 7 lexical entries remain uncertain in terms of origin.

Özet

Çalışmada, Türk diline ait ilk etimolojik verilerin yer aldığı Dîvânu Lügati’t-Türk (=DLT)’de kökeni ile ilgili bilgi verilen 56 madde başı kelime, eserin yazarı Kâşgarlı Mahmud’un etimolojik yaklaşımları açısından incelenmiştir. Bu doğrultuda, öncelikle bir etimolojik açıklamanın doğruluğunun ve geçerliliğinin belirlenebilmesi için gereken özelliklerin neler olduğu ortaya konulmaya çalışılmış ve bunlarla ilgili genel bir değerlendirme yapılmıştır. Belirlenen bu özelliklerden hareketle DLT’deki kökeni ile ilgili bilgi verilen kelimeler tespit edilmiştir. Söz konusu bu kelimelerin Türk dilinin 11. yüzyıldaki söz varlığının etimolojisini doğrudan veya dolaylı olarak konu alan etimolojik çalışmalarda nasıl ele alındığı incelenmiştir. Bu noktada, Clauson tarafından hazırlanan etimolojik sözlük çalışması birincil kaynak eser olarak belirlenmiştir. Gerekli görüldüğü durumlarda, Röhrborn, Erdal, Doerfer ve Eren tarafından hazırlanan çalışmalardan da faydalanılmıştır. Ayrıca eserde, kelime kökeni ile ilgili bilgi verilirken nasıl bir yöntem izlendiği belirlenmeye çalışılmıştır. Elde edilen verilerden hareketle 36 madde başı kelimenin söz konusu etimolojik sözlüklerle uyuştuğu, 13 madde başı kelimenin farklı şekilde değerlendirildiği, 7 madde başı kelimenin ise köken açısından belirsiz kaldığı tespit edilmiştir.

🔖

Cite This Article

Gürbüz, E. (2026). Etymological Approaches in Mahmud al-Kashgari’s Dīwān Lughāt al-Turk. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), Sayı: 44, 211–238. https://doi.org/10.20427/turkiyat.1651148

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (32)

  1. Abaev, V. I. (1977). Die Prinzipien etymologischer Forschung. R. Schmitt Ed., Etymologie içinde (ss. 177-199). Wissenschaftliche Buchgesellschaft.
  2. Argunşah, M. ve Güner, G. (2008). Divanü Lügati't-Türk’te Geçen baδram ~ bayram Kelimesinin Etimolojisi Üzerine. Uluslararası Doğumunun 1000. Yıldönümünde Kâşgarlı Mahmud ve Divanü Lugati’t-Türk Bilgi Şöleni, 24-27 Kasım 2008 içinde (ss. 1-9).
  3. Atalay, B. (1985-1986). Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi I-IV, Ankara: TDK Yayınları.
  4. Bello, D. (2007). Forgotten Paths: Etymology and the Allegorical Mindset. The Catholic University of America Press.
  5. Blum, A. (2007). Etymologische Erklärungen in alfonsinischen Texten. Max Niemeyer Verlag.
  6. Bussmann, H. (2008). Lexikon der Sprachwissenschaft. Alfred Kröner Verlag.
  7. Canpolat, M. (1999). Kâşgarlı Mahmut ve Etimoloji. Dîvânü Lûgati’t-Türk Bilgi Şöleni Bildirileri, 7-8 Mayıs 1999 içinde (ss. 19-29). Türk Dil Kurumu-TÜRKSOY.
  8. Clauson, S. G. (1972). An Etimological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish. Oxford: Oxford Press.
  9. Dankoff, R. ve Kelly, J. (1982-1985). Conpendium of the Turkic Dialects (Dīwān Luγāt al-Turk Maḥmūd al- Kāšgarī). Harvard University Printing Office.
  10. Doerfer, G. (1963-1975). Türkische und Mongolische Elemente im Neupersischen. Band I-IV. Franz Steiner.
  11. Egewbay, A. K. (1997-1998). Mahmut Kaşkariy - Türik Sözdigi I-III.
  12. Ercilasun, A B. ve Akkoyunlu, Z. (2014). Kâşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti’t-Türk Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin.
  13. Erdal, M. (1991). Old Turkic Word Formation I-II. Harrassowitz.
  14. Eren, H. (1999). Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü. Bizim Büro Basım Evi.
  15. Karahan, A. (2009). İlk Türk Lehçeleri Sözlüğü: Dīvânu Lügâti’t-Türk’te Lehçelerin Söz Varlığına Bir Bakış. International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 4(4), 650-691.
  16. Kaya, C. (2020). Köktürkçe İsi/İşi ∼ Kisi/Kişi Üzerine. Belgü, 5, 19-26.
  17. Killi, G. (2008). Türk Diyalektoloji Araştırmalarının Eşsiz Kaynağı: Dîvânu Lugâti’t-Türk. F. S. Barutçu Özönder (Ed.), Kâşgarlı Mahmûd Kitabı içinde (ss. 375-406).
  18. Mahmûd el-Kâşgarî. (2019). Dîvânu Lügâti’t-Türk (M. S. Kaçalin, Çev.; M. Ölmez, Haz.). Kabalcı Yayınları.
  19. Röhrborn, K. (1977). Uigurisches Wörterbuch. Sprachmaterial der vorislamischen türkischen Texte aus Zentralasien, Lieferung 1: a-agrıg. Franz Steiner Verlag.
  20. Röhrborn, K. (2010). Uigurisches Wörterbuch. Sprachmaterial der vorislamischen türkischen Texte aus Zentralasien -Neubearbeitung- 1. Verben. Band 1: ab-äzüglä-. Franz Steiner Verlag.
  21. Röhrborn, K. (2015). Uigurisches Wörterbuch. Sprachmaterial der vorislamischen türkischen Texte aus Zentralasien-Neubearbeitung-II. Nomina-Pronomina-Partikeln Band 1: a-asvık. Franz Steiner Verlag.
  22. Röhrborn, K. (2017). Uigurisches Wörterbuch. Sprachmaterial der vorislamischen türkischen Texte aus Zentralasien. II. Nomina-Pronomina-Partikeln. Band 2: aş-äzük (Neubearbeitung). Franz Steiner Verlag.
  23. Röhrborn, K. (2019). Tekrar Eski Türkçe bäg Eşi. G. Aris (Çev.), International Journal of Old Uyghur Studies, 1(1), 89-94.
  24. Röhrborn, K. (2023). Uigurisches Wörterbuch. Sprachmaterial der vorislamischen türkischen Texte aus Zentralasien-I. Verben Band 3: odgur-üzüš-. Franz Steiner Verlag.
  25. Röhrborn, K. ve Özertural, Z. (2020). Uigurisches Wörterbuch. Sprachmaterial der vorislamischen türkischen Texte aus Zentralasien I. Verben Band 2: edäd- - izte-. Franz Steiner Verlag.
  26. Sanders, W. (1977). Grundzüge und Wandlungen der Etymologie. R. Schmitt (Ed.), Etymologie içinde (ss. 7- 49). Wissenschaftliche Buchgesellschaft.
  27. Schmitt, R. (1977). Einleitung. R. Schmitt (Ed.), Etymologie içinde (ss. 1-6). Wissenschaftliche Buchgesellschaft.
  28. Stachowski, M. (2011). Etimoloji. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
  29. Şen, S. (2015). Divanü Lûgati’t-Türk’te Halk Etimolojisi Örnekleri. A. Buran, E. Alkaya, F. Özek ve S. K. Yalçın (Ed.), 7. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu Bildirileri II. Cilt içinde (ss. 41-52). Elazığ.
  30. Wartburg, W. (1977). Grundfragen der etymologischen Forschung. R. Schmitt (Ed.), Etymologie içinde (ss. 135- 155). Wissenschaftliche Buchgesellschaft.
  31. Wilkens, J. (2021). Handwörterbuch Des Altuigurischen: Altuigurisch - Deutsch -Türkisch. Universitätsverlag Göttingen.
  32. Wilkens, J. (2023). Uigurisches Wörterbuch. Sprachmaterial der vorislamischen türkischen Texte aus Zentralasien-III. Fremdelemente band 2: bodivan-čigžin. Franz Steiner Verlag.