SavedAdd your journal

Journals / Ardahan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 8 Sayı: 1

The role of tourism sector in Türkiye's economic growth

Türkiye’nin ekonomik büyümesinde turizm sektörünün rolü

Süleyman Emre Üzümcü(MANİSA CELÂL BAYAR ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-6086-1388
Cemal Erdem Hepaktan(MANİSA CELÂL BAYAR ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-3522-1941
Pages
135–155
Publication Date
2026-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The NARDL results showed that the relationship is asymmetric, indicating that increases and decreases in revenues create different impacts on growth.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Tourism is an important sector that has a multifaceted and positive impact on economic growth.
📊
Key Findings & Data:It reduces unemployment rates by providing a wide range of employment opportunities and creates direct employment, especially in areas such as accommodation, food and beverage, transportation and guiding.
💡
Conclusion & Impact:The NARDL results showed that the relationship is asymmetric, indicating that increases and decreases in revenues create different impacts on growth.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:2003 Verileri
⚙️Variables:Turizm · Ekonomik Büyüme · Granger Nedensellik Analizi

Abstract

Tourism is an important sector that has a multifaceted and positive impact on economic growth. It reduces unemployment rates by providing a wide range of employment opportunities and creates direct employment, especially in areas such as accommodation, food and beverage, transportation and guiding. This leads to economic revitalization at local and national level. In this study, the relationship between tourism revenues and economic growth in Turkey is analyzed by Granger Causality Analysis for the period from the first quarter of 2003 to the last quarter of 2022. The results of the analysis reveal that tourism revenues have a positive impact on economic growth. However, Nonlinear ARDL (NARDL) analysis was also conducted to see whether this effect is symmetric, meaning whether positive and negative changes in tourism revenues affect growth in the same way. The NARDL results showed that the relationship is asymmetric, indicating that increases and decreases in revenues create different impacts on growth. This finding suggests that Turkey should consider tourism not only as a sector that supports economic growth, but also as an area that should be at the center of long-term development strategies. Moreover, the results of the analysis suggest that policy recommendations should be developed to manage the tourism sector more effectively.

Özet

Turizm sektörü, ekonomik büyüme üzerinde çok yönlü ve olumlu etkilere sahip önemli bir sektördür. Geniş istihdam olanakları sunarak işsizlik oranlarını düşürürken, özellikle konaklama, yeme içme, ulaşım ve rehberlik gibi alanlarda doğrudan istihdam yaratmaktadır. Bu durum, yerel ve ulusal düzeyde ekonomik canlanmaya yol açmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye’nin turizm gelirleri ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki, 2003 yılının ilk çeyreğinden 2022 yılının son çeyreğine kadar olan dönemde Granger Nedensellik Analizi ile incelenmiştir. Analiz sonuçları, turizm gelirinin ekonomik büyüme üzerinde pozitif bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak bu etkinin simetrik olup olmadığını, yani turizm gelirlerindeki pozitif ve negatif değişimlerin büyümeyi aynı şekilde etkileyip etkilemediğini görmek amacıyla Doğrusal Olmayan ARDL (NARDL) analizi de yapılmıştır. NARDL sonuçları, ilişkinin asimetrik olduğunu, gelirlerdeki artış ve azalışların büyüme üzerinde farklı etkiler yarattığını göstermiştir. Bu bulgu, Türkiye’nin turizmi yalnızca ekonomik büyümeyi destekleyen bir sektör olarak değil, aynı zamanda uzun vadeli kalkınma stratejilerinin merkezinde yer alması gereken bir alan olarak görmesi gerektiğini göstermektedir. Ayrıca, analiz sonuçları, turizm sektörünün daha etkin bir şekilde yönetilmesine yönelik politika önerilerinin geliştirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.

🔖

Cite This Article

Üzümcü, S. E., Hepaktan, C. E. (2026). The role of tourism sector in Türkiye's economic growth. Ardahan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt: 8 Sayı: 1, 135–155. https://doi.org/10.58588/aru-jfeas.1587066

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (86)

  1. Akan, Y., & Işık, C. (2009). Yabancı Ziyaretçi Harcamalarının Ekonomik Büyümeye Etkisi (1970 - 2007). Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 20(2), 197-203.
  2. Akoğlu, T. (1967). Bilimsel Turizm veya Turizm Ekonomisi. Eskişehir İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Dergisi, 3(2), 19-27.
  3. Alhowaish, A. K. (2016). Is Tourism Development a Sustainable Economic Growth Strategy in the Long Run? Evidence from GCC Countries. Sustainability, 8(7), 605-615.
  4. Altıner, A. (2019). Turizm ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği (1969-2018). Anadolu İktisat ve İşletme Dergisi, 3(2), 114-133.
  5. Altıntaş, A., & Kurnaz, Ş. F. (2007). Reşit Saffet Atabinen (1884-1965) ve Türk Turizmine Katkıları. Tarih Araştırmaları Dergisi, 26(42), 9-36.
  6. Amir, M., Siddique, M., Ali, K., Bukhari, A. A., & Kausar, N. (2022). Asymmetric relationship of environmental degradation and economic growth with tourism demand in Pakistan: evidence from non-linear ARDL and causality estimationn Pakistan: evidence from non-linear ARDL and causality estimation. Environmental Science and Pollution Research, 29(4), 5891-5901. https://doi.org/10.1007/s11356-021-15971-3
  7. Arslantürk, Y., & Atan, S. (2012). Dynamic Relation Between Economic Growth, Foreign Exchange and Tourism Incomes: An Econometric Perspective on Turkey. Journal of Business Economics and Finance, 1(1), 30-37.
  8. Bahar, O., & Bozkurt, K. (2010). Gelişmekte Olan Ülkelerde Turizm-Ekonomik Büyüme İlişkisi: Dinamik Panel Veri Analizi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 21(2), 255-265.
  9. Balaguer, J., & Cantavella-Jordá, M. (2002). Tourism as a Long-Run Economic Growth Factor: The Spanish Case. Applied Economics, 34(7), 877-884. https://doi.org/10.1080/00036840110058923
  10. Bento, J. P., & Santos, M. (2012). Tourism As A Long-Run Economic Growth Factor In Portugal: Evidence From Causality Analysis. Revista Turismo & Desenvolvimento, 3(17-18), 1759-1765.
  11. Bozkurt, E., & Topçuoğlu, Ö. (2013). Türkiye'de Ekonomik Büyüme ve Turizm İlişkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi, 4(7), 91-105.
  12. Brida, J. G., Carrera, E. J., & Risso, W. A. (2008). Tourism's Impact on Long-Run Mexican Economic Growth. Economics Bulletin, 3(21), 1-8.
  13. Britannica. (2022). Gastronomy - Description, History, & Cuisine. Kasım 14, 2024 tarihinde Britannica: https://www.britannica.com/topic/gastronomy adresinden alındı
  14. Buluç, G. (1995). Kervansarayların Türk Turizmine Zincir Konaklama İşletmeleri Olarak Kazandırılması. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(1), 38-45.
  15. Bulut, E. (2000). Türk Turizminin Dünyadaki Yeri ve Dış Ödemeler Bilançosuna Etkisi. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(3), 71-86.
  16. Ceylan, M. A., & Yakut, M. E. (2021). Türkiye'de Turistik Konaklama Türlerine ve Dağılışına Coğrafi Bir Bakış (A Geographic view on the Touristic). Turkish Academic Research Review, 6(2), 697-724.
  17. Chen, Q. (2023). The Impact Of Economic and Environmental Factors and Tourism Policies On The Sustainability Of Tourism Growth In China: Evidence Using Novel NARDL Model. Environmental Science and Pollution Research, 30(7), 19326-19341. https://doi.org/10.1007/s11356-022-22925-w
  18. Cohen, E. (1978). The Impact of Tourism on The Physical Environment. Annals of Tourism Research, 5(2), 215-237.
  19. Corrie, K., Stoeckl, N., & Chaiechi, T. (2013). Tourism and Economic Growth in Australia: An Empirical Investigation of Causal Links. Tourism Economics, 19(6), 1317-1344.
  20. Çil Yavuz, N. (2006). Türkiye’de Turizm Gelirlerinin Ekonomik Büyümeye Etkisinin Testi: Yapısal Kırılma ve Nedensellik Analizi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 7(2), 162-171.
  21. Çözeli, F. E., Bal, K., Tümen, N., Yaşar, İ., & Aydemir, B. (2016). Uluslararası Turizm Anlaşmalarının Dayandığı Uluslararası Temel Belgeler (Sözleşmeler). 15. Geleneksel Turizm Sempozyumu (s. 563-583). Detay Yayıncılık.
  22. Davras, G., & Aktel, M. (2018). 2015-2016 Krizinin Türkiye Turizmine Yansımaları. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi Cilt:9 Sayı:21, s. 27.
  23. Delmonte, A. (2023). Tourism and Travel. https://www.academia.edu/10582286/Travel_and_Tourism_Sector adresinden alındı
  24. Demirtaş, F., Şeker, Ö., Bardakçi, E., & Bitirgiç, M. (2023). Türkiye’de Ekonomik Büyüme ve Turizm Gelirleri İlişkisine Dair Bir Araştırma Bir Zaman Serisi Analizi (1963-2020). Econharran Harran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(1), 23-33.
  25. Denk, E. (2022). Genel Turizm. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Turizm ve Otel İşlet. Prog.
  26. Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (1989). Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı (1990-1994). Ankara.
  27. Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (1995). Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı 1996 – 2000. Ankara.
  28. Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (2000). Uzun Vadeli Strateji ve Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı 2001 - 2005. Ankara.
  29. Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (2006). Dokuzuncu Kalkınma Planı (2007 – 2013). Ankara.
  30. Dilber, İ., & Kılıç, J. (2018). Türkiye'de Turizm Gelirleri İle Ekonomik Büyüme İlişkisi: Engel Granger Eşbütünleşme Testi ve VAR Model. TESAM Akademi Dergisi, 5(2), 95-118.
  31. Dilek, S. E., & Dilek, N. K. (2017). Dünyada ve Türkiye’de Yaşanan Olayların Turizme Yansımaları: 1960'tan Günümüze Tarihsel Bir Değerlendirme. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(2), 1083-1108. https://dx.doi.org/10.17218/hititsosbil.340417
  32. Dinçer, M., & Dinçer, F. (1989). Türkiye'de Konaklama Sektörünün Gelişimi ve Başlıca Sorunları Üzerine Bir Araştırma. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 47(1-4).
  33. Durgu, Ü. (2010). Türkiye Turing ve Otomobil Kurumunun Türk İmajı İle Batılılaşmaya Verdiği Destek ve Türkiye'ye Kazandırdıkları (1923-1942). Yeditepe Üniversitesi. İstanbul: Atatürk İlkeleri ve inkılâp Tarihi Enstitüsü.
  34. Ekanayake, E. M., & Long, A. E. (2012). Tourism Development And Economic Growth In Developing Countriıes. The International Journal of Business and Finance Research, 6(1), 51-63.
  35. Eralp, Z. (1983). Genel Turizm. Ankara Üniversitesi Basın-Yayın Yüksek Okulu Yayınları: 3.
  36. Erdil Şahin, B. (2018). Türkiye’de Turizm Gelirleri ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki (1980-2016). Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 16(3), 239-253. http://dx.doi.org/10.11611/yead.449497
  37. Erkmen, A. (2019). Uluslararası Turizmin Tarihi Gelişim Süreci. A. Akın içinde, Uluslararası Turizm Uygulamaları (s. 3-34). Ankara: Iksad Publications.
  38. Eugenio-Martín, J. L., Morales, N. M., & Scarpa, R. (2004). Tourism and Economic Growth in Latin American Countries: A Panel Data Approach. FEEM Working Paper No. 26.2004. https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.504482
  39. Gibson, H. J. (1998). Sport Tourism: A Critical Analysis of Research. Sport Management Review, 1(1), 45-76. https://doi.org/10.1016/S1441-3523(98)70099-3
  40. Goeldner, C. R., & Ritchie, B. J. (2003). Tourism: Principles, Practices, Philosophies (9th edition b.). New Jersey, Hoboken: John Wiley & Sons.
  41. Güleryüz, U. (2020). Thomas Cook Şirketi'nin Tarihçesi ve Batışı. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(3), 1433-1445.
  42. Gyr, U. (2010). The History of Tourism: Structures on the Path to Modernity. Kasım 11, 2024 tarihinde European History Online (EGO): http://ieg-ego.eu/en/threads/europe-on-the-road/the-history-of-tourism adresinden alındı
  43. Holloway, J. C., & Humphreys, C. (2016). The Business of Tourism (10th b.). Harlow, United Kingdom: Pearson Education Limited.
  44. Ibrosheva, Z. A. (2022). Kitle ve Kış Turizmi Destinasyonlarında Yerel Halkın Algıları, Topluluk Katılımı ve Turizm Gelişimine Yönelik Desteğin Karşılaştırılmalı Analizi. Akdeniz Üniversitesi. Antalya: Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  45. Jafari, J. (1987). Tourism Models: The Sociocultural Aspects. Tourism Management, 8(2), 151-159.
  46. Kaba, İ. C. (2016). Türkiye'de Ticari Rekreasyon Faaliyeti Olarak Macera Turizminin Gelişim Potansiyeli Hakkında Sektör Yöneticilerinin Algılarının Değerlendirilmesi. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
  47. Kanca, O. C. (2015). Turizm Gelirleri ve Ekonomik Büyüme: Türkiye Örneği (1980-2013). Marmara Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8, 1-14.
  48. Karamelikli, H., & Erkus, S. (2016). Turizm Sektörünün Türkiye'nin Büyüme Oranı Üzerindeki Asimetrik Etkisi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 12(29), 1-15. http://dx.doi.org/10.17130/ijmeb.20162922020
  49. Katırcıoğlu, S. T. (2009). Revisiting The Tourism-Led-Growth Hypothesis For Turkey Using The Bounds Test And Johansen Approach For Cointegration. Tourism Management, 30(1), 17-20.
  50. Khan, A. M., Amin, S. B., Ahmed, A., & Sultana, T. (2021). Tourism Development and Economic Growth in Bangladesh: New Evidence from Nonlinear Autoregressive Distributed Lag. International Journal of Economics and Financial Issues, 11(2), 100-107. https://doi.org/10.32479/ijefi.11040
  51. Kivela, J., & Crotts, J. C. (2005). Gastronomy Tourism. Journal of Culinary Science & Technology, 4(2-3), 39-55. http://dx.doi.org/10.1300/J385v04n02_03
  52. Kozak, N. (2012). Genel Turizm Bilgisi (1. b.). (M. Akoğlan Kozak, Dü.) Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayını.
  53. Löschburg, W. (1998). Seyahatin Kültür Tarihi. (J. Traup, Çev.) Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
  54. Mengü, C. (2013). Turizm Endüstrisinde Havacılık Gelişim - Sistemler - Uygulamalar (1. b.). İstanbul: Yayın Yayıncılık.
  55. Milne, S., & Ateljevic, I. (2001). Tourism, Economic Development and The Global-Local Nexus Theory Embracing Complexity. Tourism Geographies, 3(4), 369-393. https://doi.org/10.1080/146166800110070478
  56. Onhan, M. E., Yıldız, Z., & Güneş, İ. (2018). Turizm Sektörünün Gelişimi Üzerine Bir Değerlendirme: İlk Çağdan 19. Yüzyıla. O. Köse içinde, İlkçağlardan Modern Döneme Tarihten İzler (s. 263-280). Ankara: Berikan Yayınevi.
  57. Özkurt, İ. C., & Bilgir, B. (2022). Türkiye’de Turizm Gelirleri ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: ARDL Yaklaşımı. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 18(1), 277-303.
  58. Öztürk Sözen, M. (2007). 1982 Sonrasında Türkiye'de Uygulanan Turizm Politikalarının Çanakkale Turizmine Etkileri. Sosyoekonomi, 6(6).
  59. Perapalace.com. (2024). Pera Palace Hotel: https://perapalace.com/hakkimizda/ adresinden alındı
  60. Pizam, A., & Milman, A. (1986). The Social Impacts of Tourism. Tourism Recreation Research, 11(1), 29-33. https://doi.org/10.1080/02508281.1986.11014414
  61. Polat, E., & Günay, S. (2012). Türkiye’de Turizm ve İhracat Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisinin Testi: Eşbütünleşme ve Nedensellik Analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 16(2), 204-211.
  62. Rajapakse, R. C. (2016). The Relationship between Foreign Direct Investment and Tourism Development: Evidence from Sri Lanka. International Journal of Research in Economics and Social Sciences, 6(5), 183-193.
  63. Rasool, H., Maqbool, S., & Tarique, M. (2021). The Relationship Between Tourism and Economic Growth Among BRICS Countries: A Panel Cointegration Analysis. Future Business Journal, 7(1), 1-11. https://doi.org/10.1186/s43093-020-00048-3
  64. Richards, G. (1996). Cultural Tourism in Europe. USA: Oxford University Press.
  65. Sarı Çallı, D. (2015). Uluslararası Seyahatlerin Tarihi Gelişimi ve Son Seyahat Trendleri Doğrultusunda Türkiye’nin Konumu. Turar Turizm ve Araştırma Dergisi, 4(1), 4-28.
  66. Shodiyev, K. (2022). Scientific and Practical Aspects of Sustainable Development of Tourism in An Innovative Economy. Miasto Przyszłości, 24, 307-311.
  67. Šušić, V., & Mojić, J. (2014). Congress Tourism As A Market Niche of Business Tourism. Economic Themes, 52(4), 513-530. http://dx.doi.org/10.1515/ethemes-2014-0031
  68. Şahin, D., Durmuş, S., & Beşcanlar, S. (2021). Türkiye’de Ekonomik Büyüme ve Turizm Gelirleri İlişkisi; Yapısal Kırılmalı Test Analizi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (ICOMEP Özel Sayısı), 36-56.
  69. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2019). On Birinci Kalkınma Planı (2019-2023).
  70. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028).
  71. T.C. Kalkınma Bakanlığı. (2013). Onuncu Kalkınma Planı 2014-2018. Ankara.
  72. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2012). Sağlık Turizmi El Kitabı. Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü (Sağlık Turizmi Daire Başkanlığı).
  73. Tavares, R. V. (2023). Exploring the linear and non-linear effects of tourism on economic growth in the Cabo Verde Islands: evidence from the ARDL and NARDL models. Universidade Nova de Lisboa, Instituto Superior de Estatística e Gestão de Informação. NOVA Information Management School.
  74. The International Ecotourism Society. (2019). What Is Ecotourism? Kasım 14, 2024 tarihinde The International Ecotourism Society: https://ecotourism.org/what-is-ecotourism/ adresinden alındı
  75. Timothy, D. J., & Nyaupane, G. P. (2009). Cultural Heritage and Tourism in the Developing World: A Regional Perspective (1. b.). New York: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203877753
  76. Turan Koyuncu, F. (2014). Turizm Sektörünün Türkiye'nin Makroekonomik Performansına Katkısı: Ekonometrik Bir Çözümleme. International Conference in Economics. Czech: In EconWorld2014@ Prague.
  77. TÜİK. (2024). Türkiye İstatistik Kurumu. Kasım 14, 2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=İşgücü-İstatistikleri-2023-53521 adresinden alındı
  78. TÜİK. (2024). Türkiye İstatistik Kurumu. Kasım 14, 2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turizm-Istatistikleri-IV.-Ceyrek:-Ekim---Aralik,-2023-53661 adresinden alındı
  79. UNWTO. (2010). International Recommendations for Tourism Statistics 2008.
  80. Uysal, D., Erdoğan, S., & Mucuk, M. (2004). Türkiye'de Turizm Gelirleri İle Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki (1992-2003). Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 4(8), 162-170.
  81. Ünlüönen, K., & Tayfun, A. (2003). Turistlerin Yerli Halkın Tüketim Davranışlarına Etkileri Üzerine Ampirik Bir Araştırma. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10, 146-165.
  82. Vanhove, N. (2011). Economic Characteristics of the Tourism Sector. The Economics of Tourism Destinations, 1-22.
  83. Yamak, N., Tanrıöver, B., & Güneysu, F. (2012). Turizm - Ekonomik Büyüme İlişkisi: Sektör Bazında Bir İnceleme. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26(2), 205-220.
  84. Yenisu, E. (2018). Türkiye’de Turizm Gelirleri ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: VAR Analizi. Ünye İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(1), 16-37.
  85. Zaei, M. E., & Zaei, M. E. (2013). The Impacts Of Tourism Industry On Host Community. European Journal of Tourism Hospitality and Research, 1(2), 12-21.
  86. Rajapakse, R. C. (2016). The Relationship between Foreign Direct Investment and Tourism Development: Evidence from Sri Lanka. International Journal of Research in Economics and Social Sciences, 6(5), 183-193.