Journals / Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi / 2026 / Sayı: 29

Practices of Criminal Justice in the Ottoman Court [16th to 18th Century]

Osmanlı Mahkemesinde Ceza Yargılamasının Pratikleri [16. Yüzyıldan 18. Yüzyıla]

Mustafa Demir(GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-1952-6235
Pages
88–111
Publication Date
2026-06-15
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This article examines the court process in Ottoman criminal justice, which remained largely unchanged from the 16th to the 18th century, in the context of confession, denial, testimony, oath, and slander.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:In an Ottoman criminal trial, the sequence of events following the plaintiff's appearance in court was determined by the defendant's response.
📊
Key Findings & Data:The defendant's confession resolved the case, prompting a quick qadi ruling; without it, proof-beyyine by the plaintiff was required.
💡
Conclusion & Impact:This article examines the court process in Ottoman criminal justice, which remained largely unchanged from the 16th to the 18th century, in the context of confession, denial, testimony, oath, and slander.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Ceza Hukuku · mahkeme · itiraf

Abstract

In an Ottoman criminal trial, the sequence of events following the plaintiff's appearance in court was determined by the defendant's response. The defendant's confession resolved the case, prompting a quick qadi ruling; without it, proof-beyyine by the plaintiff was required. Before delivering their testimony, witnesses were investigated by the qadi, and their credibility was verified before their statements were accepted. However, the plaintiff was unable to present evidence in every case. In these instances, the defendant was required to swear an oath that the accusation against him was false. The oath was sworn by calling on the name of Allah and placing one's hand on the Qur'an. Members of other religions did the same with their own holy books. Refusing to take the oath, the judge ruled in favour of the plaintiff and closed the case. The defendant's oath, however, opens the way for the procedure to be concluded in his favour. This could have led to the plaintiff being labelled a slanderer. The entire process was recorded in court records using standard phrases by clerks, and the whole story was written by shaping and summarising the narrators' words. This article examines the court process in Ottoman criminal justice, which remained largely unchanged from the 16th to the 18th century, in the context of confession, denial, testimony, oath, and slander.

Özet

Osmanlı ceza yargılamasında davacının mahkemeye gelmesinden sonraki süreçte olup bitenler davalının vereceği cevaba göre şekillenmektedir. Davalının itirafı ile dava çözülmekte ve çok kısa zaman diliminde kadı kararını vermektedir. Aksi durumda yani inkâr söz konusu ise, davacı iddiasını ispatlamak için beyyineye-şahitlere ihtiyaç duymaktadır. Şahitler mahkemede söz almadan önce kadı tarafından soruşturulmakta, dürüstlükleri teyit edildikten sonra sözleri kabul görmektedir. Ancak davacı her davada delil ortaya koyamamaktadır. Bu durumda davalının üzerine atılı töhmeti hak etmediğine dair yemini istenmektedir. Yemin eylemi Allah’ın ismini anarak ve Kur’an el koyarak gerçekleşmekte, her millet kendi inancına göre kendi kutsal kitabı üzerine elini koyarak yemin etmektedir. Yeminden çekinme kadının davacıyı haklı bulmasına ve davanın nihayetlenmesine sebeptir. Davalının yemini ise süreci kendisi lehine sonuçlandıracak bir yolu açmaktadır. Böyle bir sonuç davacının müfteri konumuna düşmesi anlamına gelebilmektedir. Tüm bu süreç mahkeme kayıtlarında katiplerin bazı standart kalıpları kullanarak kaydedilmekte, tüm hikâye anlatıcıların sözlerinin katiplerce şekillendirilmesi ve özetlenmesi ile yazılmaktadır. Bu makalede, 16. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar Osmanlı ceza yargılamasında ciddi bir değişim göstermeden devam eden mahkeme süreci itiraf, inkâr, şahitlik, yemin ve iftira olguları çerçevesinde ele alınmaktadır.

🔖

Cite This Article

Demir, M. (2026). Practices of Criminal Justice in the Ottoman Court [16th to 18th Century]. Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, Sayı: 29, 88–111. https://doi.org/10.21021/osmed.1773212

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (67)

  1. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  2. 7 Numaralı Mühimme Defteri (A. { DVNSMHM.d.7)
  3. 31 Numaralı Mühimme Defteri (A. { DVNSMHM.d.31)
  4. 35 Numaralı Mühimme Defteri (A. { DVNSMHM.d.35)
  5. 66 Numaralı Mühimme Defteri (A. { DVNSMHM.d.66)
  6. 74 Numaralı Mühimme Defteri (A. { DVNSMHM.d.74)
  7. 2 Numaralı Ayıntab Şer’iyye Sicili (AŞS 2)
  8. 25 Numaralı Ayıntab Şer’iyye Sicili (AŞS 25)
  9. 1510 Numaralı Rodoscuk (Tekirdağ) Şeriyye Sicili (RŞS 1510)
  10. İslami Araştırmalar Merkezi (İSAM) Kütüphanesi Arşivi (İKA)
  11. 2 Numaralı Beşiktaş Şeriyye Sicili (BEŞS 2)
  12. 5 Numaralı Rumeli Kazaskerliği ve Sadareti Şeriyye Sicili Defteri (RKŞS 5)
  13. 15 Numaralı Rumeli Kazaskerliği Şeriyye Sicili (RKŞS 15)
  14. 20 Numaralı Rumeli Kazaskerliği Şeriyye Sicili (RKŞS 20)
  15. 1 Numaralı Yeniköy Şeriyye Sicili (YŞS 1)
  16. Basılı Arşiv Malzemeleri ve Kaynak Eserler
  17. Ahmed el-Kudûrî. Muhtasar’ul Kudûrî. Çeviren Soner Duman ve Osman Güman. İstanbul: Beka Yayıncılık, 2015.
  18. Barkan, Ö.Lütfi. XV ve XVI. Asırlarda Osmanlı İmparatorluğunda Zirai Ekonominin Hukuki ve Mali Esasları. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türkiyat Enstitüsü Neşriyatı, 1943.
  19. Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukuku İslâmiye ve Istılahat-ı Fıkhiye Kamusu. C. 3. İstanbul: Enes Sarmaşık Yayınevi, t.y. Burhâneddin el-Mergīnânî. Hanefiler için İslam Fıkhı El-Hidaye Tercemesi. Çeviren Ahmed Meylânî. C. 2. İstanbul: Kahraman Yayınları, 2013.
  20. Dede Cöngi Efendi. Şer’i Siyaset (Es-siyasetü’ş-Şer’iyye). Çeviren Asım Cüneyd Köksal. İstanbul: İlke, 2019.
  21. Düzdağ, Ertuğrul. Kanuni Devri Şeyhülislamı Ebussuud Efendi Fetvaları. İstanbul: Kapı Yay., 2012.
  22. İbn Teymiyye. Yöneticinin ve Yönetilenin İyiye Yönlendirilmesine Dair Şer’i Siyaset. Çeviren Soner Duman. İstanbul: Timaş Yayınları, 2021.
  23. İbrahim-i Halebi. Mülteka’l-Ebhur. Çeviren Mustafa Uysal. İstanbul: Çelik Yayınevi, t.y.
  24. İpşirli, Mehmet. “XVI. Asrın İkinci Yarısında Kürek Cezası ile İlgili Hükümler”. İÜEFTED 12 (1982 1981): 203-48.
  25. Reinhold Lubenau. Reinhold Lubenau Seyahatnamesi Osmanlı Ülkesinde 1587-1589. Çeviren Türkis Noyan. İstanbul: Kitapyayınevi, 2012.
  26. Tulum, Mertol. Arapça ve Farsça’dan Osmanlı Türkçesi’ne Alıntılar Sözlüğü. C. 1. İstanbul: Ketebe, 2023.
  27. Yılmaz, Coşkun, ed. İstanbul Kadı Sicilleri İstanbul Mahkemesi 22 Numaralı Sicil (H. 1107-1108 / M. 1695-1697). Çeviren Ali Coşkun ve Mehmet Akman. C. 57. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş Yayınları, 2019.
  28. Yılmaz, Coşkun, ed. İstanbul Kadı Sicilleri Eyüb Mahkemesi (Havass-ı Refia) 74 Numaralı Sicil (H. 1072- 1073 / M. 1661- 1662). Çeviren Hüseyin Kılıç, Salih Kahriman, Fuat Recep, Sabri Atay, Rasim Erol, Yılmaz Karaca ve Mehmet Akman. İstanbul: İSAM, 2011.
  29. Yılmaz, Coşkun. İstanbul Kadı Sicilleri Rumeli Sadâreti Mahkemesi 106 Numaralı Sicil (H. 1067-1069 / M. 1656-1658). Çeviren Yılmaz Karaca, Mustafa Yılmaz ve Mehmet Akman. C. 50. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş Yayınları, 2019.
  30. Yılmaz, Coşkun, ed. İstanbul Kadı Sicilleri Üsküdar Mahkemesi 2 Numaralı Sicil (H. 924- 927 / M. 1518- 1521). Çeviren Rıfat Günalan, Vildan Kemal, Özlem Altıntop, Hatice Ayyıldız Bahadır. C. 2. İstanbul: İSAM, 2010.
  31. Yılmaz, Coşkun, ed. İstanbul Kadı Sicilleri Üsküdar Mahkemesi 5 Numaralı Sicil (H. 930- 936 / M. 1524- 1530). Çeviren Yasemin Dağdaş ve Zeynep Berktaş. C. 3. İstanbul: İSAM, 2010.
  32. Yılmaz, Coşkun, ed. İstanbul Kadı Sicilleri Üsküdar Mahkemesi 9 Numaralı Sicil (H. 940- 942 / M. 1534 – 1536). Çeviren Kenan Yıldız. C. 4. İstanbul: İSAM, 2010.
  33. Yılmaz, Coşkun, ed. İstanbul Kadı Sicilleri Üsküdar Mahkemesi 17 Numaralı Sicil (H. 956- 963 / M. 1549 – 1556). Çeviren Orhan Gültekin. C. 6. İstanbul: İSAM, 2010.
  34. Yılmaz, Coşkun, ed. İstanbul Kadı Sicilleri Üsküdar Mahkemesi 1 Numaralı Sicil (H.919-927 / M. 1513-1521). Çeviren Bilgin Aydın ve Ekrem Tak. C. 1. İstanbul: İSAM, 2008.
  35. Yılmaz, Coşkun ve Necdet Yılmaz, ed. Osmanlılarda Sağlık. C. 2. İstanbul: Biofarma, 2006.
  36. Araştırma İnceleme Eserler
  37. Açık, Turan. “Yeminin İki Yüzü: Vicdanı ve Toplumsal Kanaat Arasında Osmanlı Bireyi”. History Studies 5, sy 2 (2013): 1-18.
  38. Aslan, Mahsum, Mecelledeki Külli Kaideler ve Fıkıhtaki Örnekleri. Ankara: İlahiyat Yayınları, 2023.
  39. Bayındır, Abdulaziz. “Örneklerle Osmanlı’da Ceza Yargılaması”. İçinde Türkler, 10:69-82. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
  40. Bloch, Marc. Feodal Toplum. Çeviren Mehmet Ali Kılıçbay. Ankara: Gece Yayınları, 1995.
  41. Canbakal, Hülya. 17. Yüzyılda Ayntab, Osmanlı Kentinde Toplum ve Siyaset. 1. İstanbul: İletişim, 2009.
  42. Dal, Betül. “İslam Muhakeme Usulünde İşkence”. Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2021.
  43. Cici, Recep. “Osmanlı Klasik Dönemi Fıkıh Kitapları”. TALİD 3, sy 5 (2005): 215-48.
  44. Demir, Abdullah. Medeni Yargılama Hukuku; Osmanlı Mahkemesi. İstanbul: Yitik Hazine Yayınları, 2010.
  45. Demir, Mustafa. “16. Yüzyılda Osmanlı Devleti’nde Suç ve Suçlular; İstanbul Örneği”. Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2016.
  46. Ebu Zehra, Muhammed. İslam Hukukunda Suç ve Ceza. Çeviren İbrahim Tüfekçi. Istanbul: Kitabevi, 1994.
  47. Ergene, Boğaç. “Evidence in Ottoman Courts: Oral and Written Documentation in Early-Modern Courts of Islamic Law”. Journal of the American Oriental Society 124, sy 3 (Eylül 2004): 471-91.
  48. Erünsal, İsmail. “Osmanlı Mahkemelerinde Şâhitler: Şuhûdü’l-‘udûlden Şuhûdü’l-hâle Geçiş”. Osmanlı Araştırmaları 53, sy 53 (Aralık 2018): 53.
  49. Esen, Hüseyin. “Zina”. İçindeİslam Ansiklopedisi, c. 44. Türkiye Diyanet Vakfı, 2013, 440-44.
  50. Heyd, Uriel. Studies in Old Ottoman Criminal Law. Editör V.L.Ménage. Oxford: Clarendon Press, 1973.
  51. İnalcık, Halil. “Şikâyet Hakkı: ’Arz-ı Hâl ve ’Arz-ı Mahzar’lar”. Osmanlı Araştırmaları / The Journal of Ottoman Studies, sy 7-8 (1988):33-54.
  52. Jennings, Ronald C. “Limitations of the Judicial Powers of the Kadi in 17th C. Ottoman Kayseri”. Studia Islamica, sy 50 (1979): 151.
  53. Jennings, Ronald C. “Zimmis (Non-Muslims) in Early 17th Century Ottoman Judicial Records: The Sharia Court of Anatolian Kayseri”. Journal of the Economic and Social History of the Orient 21, sy 3 (Ekim 1978): 225.
  54. Karaman, Hayreddin, Mustafa Çağrıcı, İbrahim K. Dönmez ve Sadrettin Gümüş, çev. Kur’an Yolu Türkçe Meâl ve Tefsir. C. 5. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2014.
  55. Kavakli Kundakçi, Sibel. “Osmanlı Mahkemesi: Trabzon Örneğinde (1557-1558)”. Karadeniz İncelemeleri Dergisi 14, sy 27 (Ekim 2019): 43-72.
  56. Kermeli, Eugenia. “Sin and the Sinner: Folles Femes in Ottoman Crete”. Eurasian Studies I, sy 1 (2002): 85-96.
  57. Kermeli, Evgenia. “Osmanisches Reich”. İçinde Konfliktlösung in der Frühen Neuzeit, editör Wim Decock, 493-511. Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg, 2021.
  58. Koç, Yunus. “La fixation par écrit des lois ottomanes et le rôle des codes de lois. Etude accompagnée de l’édition du manuscrit de Munich: Tur 111 ( XV’é-XVI’é siecles)”. Doktora Tezi, Université de Paris I, Pantheon-Sorbonne, 1997.
  59. Montesquıeu. Kanunların Ruhu Üzerine. 8. bs. Çeviren Berna Günen. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2022.
  60. Othman, Aida. “‘And Amicable Settlement Is Best’: Ṣulḥ and Dispute Resolution in Islamic Law”. Arab Law Quarterly 21, sy 1 (2007): 64-90.
  61. Özafşar, Mehmet E., İsmail H. Ünal, Yavuz Ünal, Bünyamin Erul, Huriye Martı ve Mahmut Demir, ed. Hadislerle İslam. 3. bs. C. 1. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2015.
  62. Peirce, Leslie P. Ahlak oyunları: 1540-1541 Osmanlı’da Ayıntab Mahkemesi ve Toplumsal Cinsiyet. Çeviren Ülkün Tansel. İstanbul: Tarih Vakfı, 2005.
  63. Tak, Ekrem. XVI-XVII. yüzyıl Üsküdar Şer’iyye Sicilleri: Diplomatik Bilimi Bakımından bir İnceleme. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2019.
  64. Taş, Hülya. Ankara’nın bütüncül tarihine katkı: XVII. yüzyılda Ankara. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2014.
  65. Tuğluca, Murat. Osmanlı Devlet- Toplum İlişkisinde Şikâyet Mekanizması ve İşleyiş Biçimi. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2016.
  66. Yılmaz, Fikret. “Amasya’nın Bir Numaralı Şer`iyye Sicili”. Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1987.
  67. Koç, Yunus. “La fixation par écrit des lois ottomanes et le rôle des codes de lois. Etude accompagnée de l’édition du manuscrit de Munich: Tur 111 ( XV’é-XVI’é siecles)”. Doktora Tezi, Université de Paris I, Pantheon-Sorbonne, 1997.