Journals / Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2026 / Sayı: 47

Utums in the Jāhiliyyah and Islamic Periods

Cahiliye ve İslâmî Dönemde Utumlar

Mehmet Şimşek(MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI)0000-0002-5462-4949
Pages
1–30
Publication Date
2026-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Fortresses in other localities inhabited by Jews were also examined, with attention given to both their similarities to and differences from utums.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:In this study, utums, a type of building of Jewish origin found in the Hijaz and Yemen regions, are examined.
📊
Key Findings & Data:In the pre-Islamic and Islamic periods, the utum emerged as the predominant residential building type, particularly among Jewish communities.
💡
Conclusion & Impact:Fortresses in other localities inhabited by Jews were also examined, with attention given to both their similarities to and differences from utums.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Siyer · Yahudi · Medine

Abstract

In this study, utums, a type of building of Jewish origin found in the Hijaz and Yemen regions, are examined. In the pre-Islamic and Islamic periods, the utum emerged as the predominant residential building type, particularly among Jewish communities. Although various theories have been proposed regarding the emergence of utums, the view that these structures were first constructed by Jews has gained general acceptance. During the Talmudic period, Jews began constructing fortified dwellings (utums) as a means of protection against their enemies and subsequently introduced this architectural form into the new regions they settled. The instinct for protection against their enemies prompted them to construct such fortified dwellings. Although this architectural type became closely associated with them, utums were also constructed by Arab communities in Medina and its surrounding areas. There are varying accounts regarding the number of utums in Medina. Although it is difficult to determine an exact number, this study has been able to identify the approximate number of utums in Medina and the surrounding settlements. Although utums were particularly widespread in the Hijaz—especially in Medina—they also persisted in various other regions of the geography. Fortified structures built in Jewish settlements outside Medina were generally described as ḥiṣn (fortress). Although the fortresses in Khaybar, Fadak, Taymāʾ, and Wādī al-Qurā are referred to as ḥiṣn, utums were also present in these localities. A ḥiṣn is a single, consolidated structure fortified with the intention of serving as a residence, and in this respect it differs from utums. Utums were generally constructed of stone and typically featured a square architectural plan. They consisted of three storeys, each constructed to serve a distinct purpose. When built in close proximity, these dwellings formed a natural line of defense. These buildings possessed features that enabled them to withstand external attacks for extended periods. While some of these structures were used as residences, others were constructed solely for defensive purposes. These structures also contained wells, and provisions and valuable goods were stored within them; during an attack, defense was ensured by sealing the entrances. Utums played a decisive role in determining the outcomes of both intertribal conflicts among Arabs and power struggles with Jewish communities, particularly up to the advent of Islam. One of the manifestations of the tribal and political fragmentation experienced in Medina was the presence of utums. This contributed to the formation of divisions and alliances in Medina. Utums were given different names according to their construction materials, the neighborhoods or valleys in which they were located, or the of their owners. This practice represented a continuation of the naming traditions of both Jewish and Arab communities. Through this study on utums, an attempt has also been made to identify the underlying factors behind Jewish dominance in Medina. Fortresses in other localities inhabited by Jews were also examined, with attention given to both their similarities to and differences from utums.

Özet

Bu çalışmada Hicaz ve Yemen bölgelerindeki Yahudi kökenli bir bina çeşidi olan utumlar ele alınmıştır. İslâm öncesi ve İslâmî dönemde özellikle Yahudilerin mesken tipinin öne çıkan modeli utum olmuştur. Utumların ortaya çıkışına dair farklı tezler bulunsa da bu yapıların ilk Yahudiler tarafından inşa edildiği görüşü kabul görmüştür. Talmudik dönemde düşmanlarından korunmak amacıyla kale inşa etmeye başlayan Yahudiler, iskân ettikleri yeni bölgelere de bu mesken türünü taşımışlardır. Düşmanlarından korunma içgüdüsü onları bu tarz korunaklı meskenler inşa etmeye sevk etmiştir. Her ne kadar onlarla özdeşleşen bir yapı türü olsa da Medine ve çevresinde Araplar tarafından da utumlar yapılmıştır. Medine’deki utumların sayısına dair farklı bilgiler bulunmaktadır. Kesin bir sayı belirlemek zor olsa da çalışma neticesinde Medine ve etrafında bulunan yerleşim alanlarındaki utumların yaklaşık sayısını tespit edebildik. Utumlar, Hicaz’da özellikle Medine’de yaygın olmakla birlikte coğrafyanın farklı bölgelerinde de varlıklarını sürdürmüşlerdir. Medine haricindeki Yahudi yerleşim yerlerinde inşa edilen korunaklı yapılar ise genellikle hısn (hisar) olarak tanımlanmıştır. Hayber, Fedek, Teymâ ve Vâdi’l-Kurâ’daki kaleler, hisar olarak adlandırılsa da bu beldelerde ayrıca utumlar da bulunmaktadır. Hisar, bir mesken olması düşünülerek tahkim edilmiş tek bir kitle halindeki yapı olup bu yönüyle utumlardan ayrılmaktadır. Utumlar, genellikle dört köşe bir mimariye sahip olarak taştan yapılmıştır. Her bir katı farklı amaçla inşa edilmiş, toplam üç kattan oluşmaktaydılar. Yan yana inşa edilen bu konutlar doğal bir savunma hattı meydana getirmekteydi. Bu binalar, dışarıdan gerçekleştirilecek herhangi bir saldırıya uzun süre direnebilecek özelliklere sahipti. Bunlardan bazıları ev olarak kullanılırken bir kısmı ise sadece savunma amaçlı inşa edilmiştir. Bu yapılarda kuyular da bulunur, erzak ve değerli eşyalar depolanır; saldırı esnasında kapılar kapatılarak savunma sağlanırdı. Utumlar, özellikle İslâm’ın gelişine kadar gerek Arapların kendi aralarındaki savaşlarda gerekse de Yahudilerle yaşadıkları iktidar mücadelesinde sonucun belirlenmesinde etkili olmuşlardır. Medine’de yaşanan kabilevî ve siyasî bölünmenin yansımalarından biri de utumların varlığıydı. Bu Medine’de bölünmelerin ve ittifakların oluşmasında etkili olmuştur. Utumlar, inşa malzemelerine, bulundukları mahalleye, vadiye ya da ev sahibine göre farklı isimler almıştır. Bu gelenek, Yahudi ve Arapların eşyalara isim verme ananelerinin devamı niteliğinde olmuştur. Utumların ele alındığı bu çalışmayla Yahudilerin Medine’de egemen olmasının altında yatan sebepler de belirlenmeye çalışılmıştır. Yahudilerin ikamet ettiği diğer beldelerdeki kaleler de incelenerek utumlar ile benzer ve farklı yönleri üzerinde de durulmuştur.

🔖

Cite This Article

Şimşek, M. (2026). Utums in the Jāhiliyyah and Islamic Periods. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 47, 1–30. https://doi.org/10.35209/ksuifd.1853976

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (45)

  1. Arslantaş, Nuh. Hz. Muhammed Döneminde Yahudiler. İstanbul: KURAMER, 1. Basım, 2016.
  2. Belâzürî, Ebü’l-Hasen Ahmed b. Yahyâ. Fütûhu’l-Büldân. nşr. Ömer Enîs et-Tabbâʻ. Beyrut: Müessesetü’l-Meʻârif, 1987.
  3. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. Hüseyn. Delâilü’n-Nübüvve ve Maʻrifetü Ahvâli Sâhibi’ş-Şerîʻa. nşr. Abdülmu‘tî Kal‘acî. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye-Dâru’r-Reyyân, 1988.
  4. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Huseyn. es-Sünenü’l-Kübrâ. thk. Abdülkâdir Atâ. 11 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
  5. Bozkurt, Nebi. “Ev”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 11/502-507. İstanbul: TDV, 1995.
  6. Cevâd Ali, el-Mufassal fî Târîhi’l-ʻArab Kable’l-İslâm. 10 Cilt. Bağdad: Manşûrâtü eş-Şerîf er-Radî, 1993.
  7. Ebû Abdillah Himyerî, Muhammed b. Abdilmünʻim. er-Ravdü’l-Miʻtâr fî Haberi’l-Aktâr. thk. İhsân Abbâs. Beyrut: Mektebetü Lübnân, 1984.
  8. Ebû Ubeyd el-Bekrî, Abdullah b. Abdilazîz b. Muhammed el-Endelüsî. Muʿcemü Me’staʿcem min Esmâʾi’l-Bilâd ve’l-Mevâziʿ. 4 Cilt. Beyrut: Âlemü’l-Kutub, 1403/1983.
  9. Ebû Nasr Cevherî, İsmâîl b. Hammâd. es-Sıhâh. thk. Ahmed Abdülğafûr Attâr. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn, 1987.
  10. Eyice, Semavi. “Kale”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24/234-242. İstanbul: TDV, 2001.
  11. Ezrakî, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Abdillah. Ahbâru Mekke ve Mâ câe fîhâ Mine’l-Âsâr. thk. Rüşdî es-Sâlih Melhas. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Endelüs, 1983.
  12. Ferâhîdî, Ebû Abdirrahmân Halîl b. Ahmed. Kitâbü’l-ʻAyn. thk. Mehdî Mahzûmî-İbrâhim es-Sâmerrâî. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Mektebeti’l-Hilâl, 1988.
  13. Fîrûzâbâdî, Ebü’t-Tâhir Muhammed b. Ya‘kûb. el-Kâmûsü’l-Muhît. thk. Muhammed Nu‘aym el-Arkasûsî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2005.
  14. Hamidullah, Muhammad. İslâm Peygamberi (Hayatı ve Faaliyeti) çev. Salih Tuğ. 2 Cilt. Ankara: Yeni Şafak Yayıncılık, 2003.
  15. İbn Abbâd es-Sâhib, Ebü’l-Kâsım İsmâʻîl b. Abbâd. el-Muhît fi’l-Lüğa. thk. Muhammed Hasan Âl-i Yâsîn. 11 Cilt. Beyrut: Dâru Âlemi’l-Kütüb, 1994.
  16. İbn Asâkir, Ebü’l-Kâsım Ali b. el-Hasen. Târîhu Medîneti Dımaşk. thk. Muhibbüddîn Ebû Sa‘îd Ömer b. Garâme el-Amravî. 80 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1995-2000.
  17. İbn Fâris, Ebü’l-Huseyn Ahmed b. Fâris. Muʻcemü Mekâyîsi’l-Lüğa. thk. Abdüsselâm Muhammed Hârûn. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1979.
  18. İbn Habîb, Muhammed b. Habîb el-Bağdâdî. el-Münemmak fî Ahbâri Kureyş. thk. Hûrşîd Ahmed Fârûk. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 1985.
  19. İbn Hallikân, Ebü’l-Abbas Ahmed b. Muhammed. Vefeyâtü’l-Aʿyân ve Enbâʾü Ebnâʾi’z-Zamân. nşr. İhsan Abbas. 8 Cilt. Beyrut: Dar-u Sâdr, 1388-1392/1968-72.
  20. İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim. el-Me‘ârif. thk. Servet ‘Ukkâşe. Kahire: Dâru’l-Me‘ârif, ts.
  21. İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem b. Alî Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn el-Ensârî er-Rüveyfiî el- İfrîkî. Lisânü’l-ʿArab. 15 Cilt. Beyrut: Dârû’l-Sadr, 1414/1993-1994.
  22. İbn Sa‘d, Ebû Abdillâh Muhammed b. Sa‘d. et-Tabakâtü’l-Kebîr. thk. Ali Muhammed Ömer. 11 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 2001.
  23. İbn Sîde, Ebü’l-Hasen Ali b. İsmâîl. el-Muhkem ve’l-Muhîtü’l-Aʻzam. thk. Abdülhamîd el-Hindâvî. 11 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000.
  24. İbn Zebâle, Muhammed b. el-Hasen el-Kureşî el-Medenî el-Mahzûmî. Ahbâru’l-Medîne Medine Tarihi. çev. Fatih Mehmet Yılmaz. Ankara: Ankara Okulu, 2018.
  25. İbnü’l-Esîr, İzzüddîn Ali b. Muhammed el-Cezerî. el-Kâmil fi’t-Târîh. thk. Ebü’l-Fidâ Abdullah el-Kâdî-Muhammed Yûsuf ed-Dekkâk. 11 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1987-2003.
  26. İbnü’n-Neccâr. ed-Dürretü’s-Semîne fî Târîhi’l-Medîne. nşr. Muhammed Zeynühüm Muhammed Azb. Kahire: Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Dîniyye, 1995.
  27. Kalkaşendî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Alî. Subhu’l-A‘şâ fî Ṣınâ‘eti’l-İnşâ. thk. Muhammed Hüseyin Şemseddîn. 14 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütüb el-İlmiyye, 1987.
  28. Makdisî, Ebû Nasr el-Mutahhar b. Tâhir. Kitâbü’l-Bed’ ve’t-Târîh. 6 Cilt. Kahire: Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Dîniyye, ts.
  29. Mukâtil b. Süleymân. Tefsîru Mukâtil bin Süleymân. thk. Abdullah Mahmûd Şehhâte. 5 Cilt. Beyrut: Müessesetü’t-Târîhi’l-Arabî, 2002.
  30. Semhûdî, Alî b. Abdullâh b. Ahmed el-Hasenî eş-Şâfiî Nûrüddîn Ebü’l-Hasen. Vefâʾü’l-Vefâ bi-Ahbâri Dâri’l-Mustafâ. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutub İlmiyye, 1419/1998.
  31. Serahsî, Ebû Bekr Muhammed b. Ahmed. Şerhu’s-Siyeri’l-Kebîr. thk. Muhammed Hasen Muhammed Hasen eş-Şafiʻî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
  32. Sattar el-Othman, Muhammed Abd. “Âtâmu’l-Medîne”. Mevsûat Mekke el-Mükerreme ve’l-Medîne el-Münevvere. ed. Ahmed Zeki Yamani. 10 Cilt. Londra: Müessesetü’l-Furkân li’t-Türâsi’l-İslâmî, 2007-2024.
  33. Sıbt İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Muzaffer Yûsuf b. Kızoğlu. Mir’âtü’z-Zamân fî Târîhi’l-A‘yân. thk. Muhammed Berekât vd. 23 Cilt. Dımaşk: Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 2013.
  34. Süheylî, Ebü’l-Kâsım Abdurrahmân b. Abdillah. er-Ravzü’l-Ünüf fî Şerhi’s-Sîreti’n-Nebeviyye li’bni Hişâm. nşr. Abdurrahman el-Vekîl. 7 Cilt. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-İslâmiyye, 1967-1990.
  35. Süyûtî, Celâlüddîn b. Ebî Bekr. el-Hasâisü’l-Kübrâ. thk. Muhammed Halîl Herrâs. 3 Cilt. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-Hadîsiyye, ts.
  36. Şâfi‘î, Ebû Abdillah Muhammed b. İdris. Tertîbü Müsnedi’ş-Şâfî‘î. nşr. Muhammed Âbid es-Sindî. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1951.
  37. Şimşek, Ayşe. “İslamʼdan Önce Hayber’de Ticari Zirai ve Askeri Hayat”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 12/3 (Eylül 2023), 2078-2099.
  38. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr. Târîhu’t-Taberî. thk. Muhammed Ebü’l-Fadl İbrâhîm. 11 Cilt. Kahire: Dâru’l-Me‘ârif, ts.
  39. Tahâvî, Ebû Caʻfer Ahmed b. Muhammed. Şerhu Meʻâni’l-Âsâr. thk. Muhammed Zührî en-Neccâr-Muhammed Seyyid Câdelhak. 5 Cilt. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 1994.
  40. Vâkıdî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ömer. Kitâbü’l-Meğâzî. thk. Marsden Jones. 3 Cilt. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 1984.
  41. Welfenson, İsrail. Târîhu’l-Yehûd fî Bilâdi’l-Arab fî’l-Câhiliyye ve Sadri’l-İslâm. Mısır: 1950-1951.
  42. Yâkût el-Hamevî, Ebû Abdillâh Şihâbüddîn b. Abdillâh. Muʻcemü’l-Büldân. 5 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 1977.
  43. Zehebî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed. Siyeru A‘lâmi’n-Nübelâ. thk. Şu‘ayb el-Arnaût vd. 25 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1982-1988.
  44. Ziyâüddîn el-Makdisî, Ebû Abdillah Muhammed b. Abdilvâhid. el-Ehâdîsü’l-Muhtâre Mimmâ lem Yuhrichü’l-Buhârî ve Müslim fî Sahîhayhimâ. thk. Abdülmelik b. Abdillah b. Dehîş. 13 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Hadr, 2000.
  45. Sıbt İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Muzaffer Yûsuf b. Kızoğlu. Mir’âtü’z-Zamân fî Târîhi’l-A‘yân. thk. Muhammed Berekât vd. 23 Cilt. Dımaşk: Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 2013.