AI Summary & Key Takeaways
AI InsightAccordingly, the study concludes that social tafsīr may be regarded as a form of interpretation characterized by a “vernacularizing taʾwīl.”
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This study aims to subject the interpretive approach that emerged in the modern period and is referred to in the literature as social tafsīr to a critical examination within the framework of its epistemic and axiomatic foundations. Throughout its historical development, Qur’anic exegesis has generated diverse methods and orientations shaped by varying social, cultural, and intellectual contexts; this diversity has continually given rise to debates concerning the nature, limits, and criteria of legitimacy of tafsīr. In the modern period, social tafsīr has become more pronounced by approaching the Qur’an not merely as a text confined to the sphere of individual belief, but as a functional and normative reference endowed with the potential to transform social structures. In this respect, social tafsīr is evaluated as a reformative and functional mode of interpretation. The central problem of the study is to identify the epistemic framework upon which social tafsīr is constructed and to determine the axiomatic assumptions through which this framework is structured. Accordingly, the research first analyzes the epistemic ground of social tafsīr, discussing how the source, legitimacy, and limits of knowledge are defined in the process of deriving meaning from the Qur’an. Particular attention is paid to the role played by historical context, social needs, and practical orientations in the production of knowledge. Subsequently, the axiomatic structure built upon this epistemic framework is examined, focusing on how aims such as “social reform,” “social transformation,” and “the construction of moral consciousness” are rendered intrinsic to the exegetical activity through specific conceptual and methodological pathways. From this perspective, social tafsīr is addressed as an interpretive approach closely connected to explicit normative objectives. Methodologically, the study adopts a qualitative and comparative approach, evaluating classical tafsīr literature alongside examples of social tafsīr produced in the modern period. By centering on the understanding of social tafsīr formed around Muḥammad ʿAbduh and the Manār school, the study analyzes points of continuity and rupture between this approach and the classical conception of tafsīr. In addition, through modern exegetical works produced in different geographical contexts, the relationship between social tafsīr and local language, culture, and social reality is examined within the framework of the concept of vernacularization. In this sense, social tafsīr emerges not only as an academic endeavor but also as a form of interpretation that seeks engagement with broader segments of society. The findings of the study indicate that, on the epistemic level, social tafsīr relates the production of meaning to historical and social priorities, while on the axiomatic level it structures exegetical activity in direct connection with the goal of social reform. While this expands the interpretive possibilities of tafsīr, it also necessitates a careful redefinition of the relationship between tafsīr and hidāya. In this context, it is argued that the possibilities and limits of social tafsīr can only be assessed soundly when its epistemic and axiomatic foundations are made explicit. Accordingly, the study concludes that social tafsīr may be regarded as a form of interpretation characterized by a “vernacularizing taʾwīl.”
Özet
Bu çalışma, modern dönemde ortaya çıkan ve literatürde “içtimai tefsir” olarak adlandırılan yorum yaklaşımını, epistemik ve aksiyomatik temelleri çerçevesinde eleştirel bir incelemeye tâbi tutmayı amaçlamaktadır. Kur’an tefsiri, tarihsel süreç boyunca farklı toplumsal, kültürel ve entelektüel bağlamların etkisiyle çeşitlenen yöntem ve yönelimler üretmiş; bu çeşitlilik, tefsirin mahiyeti, sınırları ve meşruiyet ölçütleri etrafında süreklilik arz eden tartışmaları beraberinde getirmiştir. Modern dönemde belirginlik kazanan içtimai tefsir ise Kur’an’ı, bireysel inanç alanıyla sınırlı bir metin olmaktan ziyade toplumsal yapıyı dönüştürme potansiyeline sahip işlevsel ve normatif bir referans kaynağı olarak ele alması bakımından klasik tefsir anlayışından farklılaşan bir yorum paradigması ortaya koymaktadır. Bu yönüyle içtimai tefsir, reformatif ve fonksiyonel bir yorum biçimi olarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel problemi, içtimai tefsirin hangi epistemik anlayış üzerine inşa edildiğini ve bu anlayışın hangi aksiyomatik kabullerle yapılandırıldığını ortaya koymaktır. Bu çerçevede araştırma, öncelikle içtimai tefsirin epistemik zeminini tahlil etmekte; Kur’an’dan anlam üretme sürecinde bilginin kaynağı, meşruiyeti ve sınırlarının nasıl belirlendiğini tartışmaktadır. Özellikle tarihsel bağlam, toplumsal ihtiyaçlar ve pratik yönelimlerin bilgi üretim sürecinde üstlendiği rol üzerinde durulmaktadır. Ardından bu epistemik çerçeve üzerinde yükselen aksiyomatik yapı ele alınmakta; “cemiyetin ıslahı”, “toplumsal dönüşüm” ve “ahlaki bilinç inşası” gibi hedeflerin tefsir faaliyetine hangi kavramsal ve yöntemsel yollarla içkin kılındığı incelenmektedir. Bu yönüyle içtimai tefsir, belirli normatif amaçlarla irtibatlı bir yorum anlayışı olarak ele alınmaktadır. Araştırmada nitel ve karşılaştırmalı bir yöntem benimsenmiş; klasik tefsir literatürü ile modern dönemde kaleme alınmış içtimai tefsir örnekleri birlikte değerlendirilmiştir. Özellikle Muhammed Abduh ve Menâr ekolü etrafında teşekkül eden içtimai tefsir anlayışı merkeze alınarak, bu yaklaşımın klasik tefsir telakkisiyle süreklilik ve kırılma noktaları analiz edilmiştir. Bunun yanı sıra farklı coğrafyalarda kaleme alınmış modern tefsir örnekleri üzerinden, içtimai tefsirin yerel dil, kültür ve toplumsal gerçeklikle kurduğu ilişki “vernakülirasyon” kavramı çerçevesinde ele alınmıştır. Bu bağlamda içtimai tefsirin yalnızca akademik bir faaliyet olarak değil, aynı zamanda geniş halk kesimleriyle temas kurmayı hedefleyen bir yorum biçimi olarak temayüz ettiği görülmektedir. Çalışmanın tespitlerine göre içtimai tefsirin epistemik düzlemde anlam üretimini tarihsel ve toplumsal önceliklerle ilişkilendirdiğini; aksiyomatik düzlemde ise tefsir faaliyetini doğrudan toplumsal ıslah hedefiyle bağlantılı bir biçimde yapılandırdığını göstermektedir. Bu durum, içtimai tefsirin yorum imkânlarını genişletmekle birlikte, tefsir ile hidayet arasındaki ilişkinin dikkatle tanımlanmasını gerekli kılmaktadır. Bu çerçevede içtimai tefsirin imkân ve sınırlarının, ancak epistemik ve aksiyomatik temelleri açık biçimde ortaya konulduğunda sağlıklı bir biçimde değerlendirilebileceği ileri sürülmektedir. Bu doğrultuda içtimai tefsirin, “vernaküler/yerelleştirici tevil” niteliği taşıyan bir yorum biçimi olarak ele alınabileceği sonucuna ulaşılmaktadır.