Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightYahudilerin ikamet ettiği diğer beldelerdeki kaleler de incelenerek utumlar ile benzer ve farklı yönleri üzerinde de durulmuştur.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışmada Hicaz ve Yemen bölgelerindeki Yahudi kökenli bir bina çeşidi olan utumlar ele alınmıştır. İslâm öncesi ve İslâmî dönemde özellikle Yahudilerin mesken tipinin öne çıkan modeli utum olmuştur. Utumların ortaya çıkışına dair farklı tezler bulunsa da bu yapıların ilk Yahudiler tarafından inşa edildiği görüşü kabul görmüştür. Talmudik dönemde düşmanlarından korunmak amacıyla kale inşa etmeye başlayan Yahudiler, iskân ettikleri yeni bölgelere de bu mesken türünü taşımışlardır. Düşmanlarından korunma içgüdüsü onları bu tarz korunaklı meskenler inşa etmeye sevk etmiştir. Her ne kadar onlarla özdeşleşen bir yapı türü olsa da Medine ve çevresinde Araplar tarafından da utumlar yapılmıştır. Medine’deki utumların sayısına dair farklı bilgiler bulunmaktadır. Kesin bir sayı belirlemek zor olsa da çalışma neticesinde Medine ve etrafında bulunan yerleşim alanlarındaki utumların yaklaşık sayısını tespit edebildik. Utumlar, Hicaz’da özellikle Medine’de yaygın olmakla birlikte coğrafyanın farklı bölgelerinde de varlıklarını sürdürmüşlerdir. Medine haricindeki Yahudi yerleşim yerlerinde inşa edilen korunaklı yapılar ise genellikle hısn (hisar) olarak tanımlanmıştır. Hayber, Fedek, Teymâ ve Vâdi’l-Kurâ’daki kaleler, hisar olarak adlandırılsa da bu beldelerde ayrıca utumlar da bulunmaktadır. Hisar, bir mesken olması düşünülerek tahkim edilmiş tek bir kitle halindeki yapı olup bu yönüyle utumlardan ayrılmaktadır. Utumlar, genellikle dört köşe bir mimariye sahip olarak taştan yapılmıştır. Her bir katı farklı amaçla inşa edilmiş, toplam üç kattan oluşmaktaydılar. Yan yana inşa edilen bu konutlar doğal bir savunma hattı meydana getirmekteydi. Bu binalar, dışarıdan gerçekleştirilecek herhangi bir saldırıya uzun süre direnebilecek özelliklere sahipti. Bunlardan bazıları ev olarak kullanılırken bir kısmı ise sadece savunma amaçlı inşa edilmiştir. Bu yapılarda kuyular da bulunur, erzak ve değerli eşyalar depolanır; saldırı esnasında kapılar kapatılarak savunma sağlanırdı. Utumlar, özellikle İslâm’ın gelişine kadar gerek Arapların kendi aralarındaki savaşlarda gerekse de Yahudilerle yaşadıkları iktidar mücadelesinde sonucun belirlenmesinde etkili olmuşlardır. Medine’de yaşanan kabilevî ve siyasî bölünmenin yansımalarından biri de utumların varlığıydı. Bu Medine’de bölünmelerin ve ittifakların oluşmasında etkili olmuştur. Utumlar, inşa malzemelerine, bulundukları mahalleye, vadiye ya da ev sahibine göre farklı isimler almıştır. Bu gelenek, Yahudi ve Arapların eşyalara isim verme ananelerinin devamı niteliğinde olmuştur. Utumların ele alındığı bu çalışmayla Yahudilerin Medine’de egemen olmasının altında yatan sebepler de belirlenmeye çalışılmıştır. Yahudilerin ikamet ettiği diğer beldelerdeki kaleler de incelenerek utumlar ile benzer ve farklı yönleri üzerinde de durulmuştur.
Abstract
In this study, utums, a type of building of Jewish origin found in the Hijaz and Yemen regions, are examined. In the pre-Islamic and Islamic periods, the utum emerged as the predominant residential building type, particularly among Jewish communities. Although various theories have been proposed regarding the emergence of utums, the view that these structures were first constructed by Jews has gained general acceptance. During the Talmudic period, Jews began constructing fortified dwellings (utums) as a means of protection against their enemies and subsequently introduced this architectural form into the new regions they settled. The instinct for protection against their enemies prompted them to construct such fortified dwellings. Although this architectural type became closely associated with them, utums were also constructed by Arab communities in Medina and its surrounding areas. There are varying accounts regarding the number of utums in Medina. Although it is difficult to determine an exact number, this study has been able to identify the approximate number of utums in Medina and the surrounding settlements. Although utums were particularly widespread in the Hijaz—especially in Medina—they also persisted in various other regions of the geography. Fortified structures built in Jewish settlements outside Medina were generally described as ḥiṣn (fortress). Although the fortresses in Khaybar, Fadak, Taymāʾ, and Wādī al-Qurā are referred to as ḥiṣn, utums were also present in these localities. A ḥiṣn is a single, consolidated structure fortified with the intention of serving as a residence, and in this respect it differs from utums. Utums were generally constructed of stone and typically featured a square architectural plan. They consisted of three storeys, each constructed to serve a distinct purpose. When built in close proximity, these dwellings formed a natural line of defense. These buildings possessed features that enabled them to withstand external attacks for extended periods. While some of these structures were used as residences, others were constructed solely for defensive purposes. These structures also contained wells, and provisions and valuable goods were stored within them; during an attack, defense was ensured by sealing the entrances. Utums played a decisive role in determining the outcomes of both intertribal conflicts among Arabs and power struggles with Jewish communities, particularly up to the advent of Islam. One of the manifestations of the tribal and political fragmentation experienced in Medina was the presence of utums. This contributed to the formation of divisions and alliances in Medina. Utums were given different names according to their construction materials, the neighborhoods or valleys in which they were located, or the of their owners. This practice represented a continuation of the naming traditions of both Jewish and Arab communities. Through this study on utums, an attempt has also been made to identify the underlying factors behind Jewish dominance in Medina. Fortresses in other localities inhabited by Jews were also examined, with attention given to both their similarities to and differences from utums.