AI Summary & Key Takeaways
AI InsightIt concludes that al-Qaradawi’s jurisprudence of zakat reflects a maqasid-oriented Islamic economic model that seeks to harmonize the classical juristic heritage with contemporary economic realities and is founded upon justice, social solidarity, and the preservation of human dignity.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
Islamic jurisprudence has historically been characterized by the diversity of its legal schools and its broad capacity for ijtihad. In the modern period, this heritage has required a balanced renewal capable of reconciling contemporary realities with the authority of revealed texts. Within this framework, Yusuf al-Qaradawi (1926–2022) developed an approach that sought to connect tradition and modernity. His methodology was grounded in moderation, rejecting both extremism and rigidity as well as laxity toward established religious principles. While placing the higher objectives of Islamic law at the center of legal reasoning, he remained committed to scriptural evidence and consensually established rulings. He also emphasized collective ijtihad, institutional scholarship, and fiqh al-waqiʿ, linking legal rulings to economic, social, and political realities. This study examines al-Qaradawi’s legal thought and maqasid-based economic vision through his contributions to the jurisprudence of zakat, with particular reference to his work Fiqh al-Zakah. It analyzes his views on zakat on paper currency, salaries and wages, professional income, income-generating fixed assets, corporate shares, and other contemporary forms of wealth. The study finds that growth, financial capacity, protection of the rights of the poor, and justice among zakat payers constitute central criteria in his juristic preferences. It further demonstrates that al-Qaradawi regarded zakat not merely as an individual financial obligation, but as an integrated mechanism for the circulation of wealth, the promotion of social justice, poverty alleviation, and institutionalized solidarity. The study also addresses the role he assigned to the state and zakat institutions in identifying zakatable assets, collecting and distributing zakat, and economically empowering those in need. It concludes that al-Qaradawi’s jurisprudence of zakat reflects a maqasid-oriented Islamic economic model that seeks to harmonize the classical juristic heritage with contemporary economic realities and is founded upon justice, social solidarity, and the preservation of human dignity.
Özet
İslâm fıkhı, tarih boyunca mezhepler arası çeşitliliği ve geniş içtihadî imkânıyla öne çıkmıştır. Modern dönemde ise çağın gerçekliği ile nass ekseni arasında dengeli bir yenilenme ihtiyacı doğmuştur. Bu bağlamda Yusuf el-Karadâvî (1926–2022), gelenek ile moderniteyi buluşturan özgün bir yaklaşım sergilemiştir. Onun yöntemi vasatlık ve itidal üzerine kuruludur. Aşırılığı ve daralmayı reddettiği gibi sabitelere yönelik gevşeklik ve tefrîti de kabul etmemiştir. Şeriatın maksatlarını merkeze alarak nasların ve icmâ edilen hükümlerin korunmasını esas almış, mezhepler karşısında ise taassuba düşmeden, delile dayalı görüş tercihine yönelmiştir. Karadâvî ayrıca kolektif içtihada ve kurumsal çalışmalara özel önem vermiş, çağın karmaşık meselelerini bireysel fıkhın kuşatamayacağını vurgulamış ve fıkıh akademilerinin gelişimine katkı sağlamıştır. “Vâkıa fıkhı” anlayışıyla fetvayı ekonomik, sosyal ve siyasî verilerle irtibatlandırmıştır. Neticede onun metodolojisi, sabite ile değişkeni mezcederek hem çağa temas eden hem de özünü koruyan dinamik bir fıkıh inşasını hedeflemiştir. Bu çalışma, Karadâvî’nin zekât fıkhı alanında ortaya koyduğu çabaları merkeze alarak onun fıkıh anlayışını ve makâsıd temelli iktisat tasavvurunu incelemektedir. Araştırmada özellikle Fıkhu’z-Zekât adlı eser esas alınarak, Karadâvî’nin zekât anlayışının servetin dolaşımını sağlayan, sosyal adaleti güçlendiren, yoksulluğu azaltan ve toplumsal dayanışmayı kurumsallaştıran bütüncül bir sistem olarak değerlendirdiği ortaya konulmuştur. Bu çerçevede onun kâğıt para, maaş ve ücretler, serbest meslek kazançları, sabit gelir getiren mallar, şirket hisseleri ve diğer çağdaş malî değerlerin zekâtına ilişkin görüşleri analiz edilmiştir. Çalışmada, Karadâvî’nin bu meselelerde nemâ, mali güç, fakirlerin hakkının korunması ve mükellefler arasında adaletin sağlanması ilkelerini öne çıkardığı tespit edilmiştir. Ayrıca onun devletin ve zekât kurumlarının zekâta tâbi malların tespiti, zekâtın toplanması, dağıtılması ve ihtiyaç sahiplerinin ekonomik bakımdan güçlendirilmesi hususlarındaki rolüne verdiği önem değerlendirilmiştir. Karadâvî’nin zekât fıkhı, klasik fıkıh birikimi ile çağdaş ekonomik gerçekliği uzlaştırmayı amaçlayan, adalet, tekâfül ve insan onurunun korunması esaslarına dayalı makâsıd merkezli bir İslâm iktisadı modelinin temel unsurlarını yansıtmaktadır.