AI Summary & Key Takeaways
AI InsightIt concludes that the debate over aqall al-jamʿ is not merely a linguistic question but a fundamental issue that reflects both the formative development and the methodological diversity of early uṣūl al-fiqh.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
The methodology of Islamic jurisprudence (uṣūl al-fiqh) intersects with numerous disciplines through the wide range of issues it addresses. One such issue is the minimum numerical value denoted by a plural expression (aqall al-jamʿ). This question is shared by uṣūl al-fiqh, Arabic grammar, morphology, and lexicography, and is discussed within legal theory as part of the semantics of general (ʿāmm) expressions. Early Muslim legal theorists debated whether the minimum number denoted by a plural form is two or three. This article examines the debate on aqall al-jamʿ in early uṣūl thought, focusing on the approaches of two leading jurists of the fourth and fifth Islamic centuries, al-Jaṣṣāṣ (d. 370/981) and al-Shīrāzī (d. 476/1083). Rather than surveying the entire uṣūl literature of the period, the study analyses their methodological perspectives on whether the plural form denotes a minimum of two or three. Employing a qualitative research design based on classical legal texts, the article combines literature review with comparative and analytical methods. Drawing primarily on the works of al-Jaṣṣāṣ and al-Shīrāzī, it evaluates the competing positions through transmitted (naqlī), rational (ʿaqlī), and linguistic evidence.The study further investigates the methodological foundations of the two scholars, the ways in which they justify their arguments, and the principal differences between their approaches. Al-Shīrāzī, who maintains that the minimum value of the plural is three, criticises the evidence advanced by proponents of the view that it is two, interpreting the relevant Qurʾānic verses, prophetic traditions, and linguistic usages as figurative rather than literal. He further supports his position by referring to the inheritance verses and to the Companions’ disagreement concerning the case of “two brothers.” Al-Jaṣṣāṣ likewise argues that the minimum value of the plural is three; however, instead of rejecting the opposing evidence altogether, he interprets expressions denoting two within the framework of jamʿ al-mulḥaq (expressions treated as plurals by legal implication). The article also highlights the role of linguistic usage and juristic practice in the formulation of legal-theoretical principles. It concludes that the debate over aqall al-jamʿ is not merely a linguistic question but a fundamental issue that reflects both the formative development and the methodological diversity of early uṣūl al-fiqh.
Özet
Fıkıh usûlü ele aldığı meseleler bakımından pek çok ilimle kesişen bir niteliğe sahiptir. Bu meselelerden biri de çoğul lafzın asgarî sınırının ne olduğudur. Ekallü’l-cem‘ olarak ifade edilen bu mesele usûl ilminin nahiv, sarf, lugat gibi farklı branşlarla ortak konularındandır. “Çoğulun en azı” usûlde, umûm lafızlarının delâleti ile ilgili olarak tartışılan usûl problemlerinden birisidir. Bu mesele, özellikle erken dönem usûl bilginleri tarafından çoğulun asgarî miktarının “iki” mi yoksa “üç” mü olduğu çerçevesinde tartışılmıştır. Bu makale, fıkıh usûlü bilginleri arasında tartışılan ekallü'l-cem‘ meselesini erken dönem usûl düşüncesi üzerinden incelemekte olup ilgili dönemin usûl eserlerindeçoğul kipinin delalet ettiği en az sayının “iki” veya “üç” olması etrafında teşekkül eden tartışmaları ele almaktadır. Çalışma, dönemin bütün usûl literatürünü kapsamamakta, Hicrî IV. ve V. yüzyıllarda yaşamış önemli usûl âlimlerinden Cessâs (ö. 370/981) ve Şîrâzî’nin (ö. 476/1083) bu konuya yaklaşımlarını merkeze almaktadır. Konu, klasik metinler üzerinden yürütülen nitel araştırma yöntemi ile ele alınmakta olup bunun yanında literatür taraması ve ağırlıklı olarak karşılaştırmalı ve analitik bir yöntem de kullanılmaktadır. Makalede, birincil kaynak olarak Cessâs ve Şîrâzî’nin eserleri kullanılarak; naklî, aklî ve lugavî deliller bağlamında iki görüş mukayeseli ve analitik bir bakışla değerlendirilmektedir. Araştırmaya konu edilen iki büyük usûl âliminin ekallü’l-cem‘ konusundaki görüşleri ve usûlî arka planı, görüşlerini delillendirme biçimleri ve aralarındaki yaklaşım farkları bu makalede ortaya konulmaya çalışılmaktadır. Ekallü’l-cem‘in asgarî sayısının “üç” olduğunu savunan Şîrâzî, “iki” olduğunu savunanların delillerini (ayet, hadis ve lugavi ifadeler) kinâyeli kullanımlar olarak yorumlayarak eleştirmiştir. O, miras ayetleri ve “iki kardeş” meselesindeki sahabe ihtilaflarına da temas ederek kendi argümanlarını güçlendirme yoluna gitmiştir. Diğer usûlcü Cessâs da ekallü’l-cem‘in asgarî sayısını “üç” olarak kabul etmiş olup “iki” diyenlerin delillerini tamamıyla reddetmemiş, “iki” ifade eden kullanımları “cem‘-i mülhak” (hükmen çoğula dahil olan) kavramı çerçevesinde değerlendirmiştir. Makalede ayrıca, dilbilimsel ve fıkhî uygulama ve kabullerin usûl kaidelerinin belirlenmesindeki rolüne vurgu yapılmaktadır. Bu inceleme, “çoğulun en azı” meselesinin sadece teorik bir dil tartışması olmadığına, usûl düşüncesinin oluşum süreci ve metodik farklılıklarını yansıtan temel bir problem olduğuna dikkat çekmektedir.