Journals / İHYA Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 12 Sayı: 2

The Bibliography of Academic Studies on Mevlânâ Jalâl al-Dîn Rûmî in the Arab World

Arap Dünyasında Mevlânâ Celâleddin Rûmî Üzerine Yapılan Akademik Çalışmaların Bibliyografyası

Ebrar Ayyıldız(AYDIN ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-4691-4601
Pages
729–753
Publication Date
2026-07-16
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Furthermore, the study underscores the bidirectional interaction between Rûmî and Arabic culture, providing a robust bibliographic and analytical foundation for future thematic, comparative, and critical research.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study aims to examine how the intellectual legacy of Mawlana Jalal al-Din Rumi has been addressed in academic studies produced in the Arab world.
📊
Key Findings & Data:Rumi’s Sufi approach, centered on humanity, love, knowledge, and morality, has also found significant resonance within the Arab intellectual tradition.
💡
Conclusion & Impact:Furthermore, the study underscores the bidirectional interaction between Rûmî and Arabic culture, providing a robust bibliographic and analytical foundation for future thematic, comparative, and critical research.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Arap Dili · Mevlânâ Celâleddîn Rûmî · Arap Dünyası

Abstract

This study aims to examine how the intellectual legacy of Mawlana Jalal al-Din Rumi has been addressed in academic studies produced in the Arab world. Rumi’s Sufi approach, centered on humanity, love, knowledge, and morality, has also found significant resonance within the Arab intellectual tradition. However, while research on Rumi has predominantly been conducted in Turkish, Persian, and Western languages, comprehensive bibliographic studies systematically examining the scholarship produced in the Arab world remain limited. Accordingly, this study seeks to reveal how Rumi is positioned within Arab academic literature and to identify the disciplines and themes through which his intellectual legacy has been interpreted. While Rûmî’s intellectual heritage has historically resonated across diverse geographies, cultures, and languages through themes of humanism, ethical maturity, the transformative power of knowledge, and spiritual depth, academic research has predominantly concentrated on Turkish, Persian, and Western languages, leaving a gap in holistic and systematic bibliographic analyses of his reception in Arabic scholarship. Consequently, this research addresses the necessity of determining Rûmî’s positioning within the Arab academic tradition, identifying the disciplines and themes through which he is interpreted, and highlighting the specific aspects of his thought prioritized by Arab researchers. Adopting a qualitative methodology, the study identifies, classifies, and thematically evaluates master’s and doctoral theses, books, and academic articles published in Arab countries using bibliographic classification, descriptive-analytical examination, and visual bibliometric analysis techniques. Data gathered from online databases, university archives, and digital libraries are categorized into three primary frameworks, with methodological rigor enhanced by utilizing VOSviewer for keyword-based co-occurrence networks and Voyant Tools for lexical pattern and frequency analysis of titles. Furthermore, the study underscores the bidirectional interaction between Rûmî and Arabic culture, providing a robust bibliographic and analytical foundation for future thematic, comparative, and critical research.

Özet

Bu çalışma, Mevlânâ Celâleddîn Rûmî’nin düşünsel mirasının Arap dünyasında üretilen akademik çalışmalar bağlamında nasıl ele alındığını incelemeyi amaçlamaktadır. Mevlânâ’nın insan, sevgi, bilgi ve ahlâk eksenli tasavvufî yaklaşımı, Arap düşünce geleneğinde de önemli bir karşılık bulmuştur. Ancak Mevlânâ üzerine yapılan araştırmalar ağırlıklı olarak Türkçe, Farsça ve Batı dillerinde yoğunlaşırken, Arap dünyasında gerçekleştirilen çalışmaları bütüncül biçimde değerlendiren bibliyografik incelemeler sınırlı kalmıştır. Bu nedenle çalışma, Mevlânâ’nın Arap akademik literatüründe nasıl konumlandırıldığını ve hangi disiplinler ile temalar çerçevesinde ele alındığını ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırmanın temel amacı, Arap ülkelerinde Mevlânâ Celâleddîn Rûmî üzerine kaleme alınmış yüksek lisans ve doktora tezlerini, kitapları ve akademik makaleleri tespit etmek, bunları sistematik biçimde sınıflandırmak ve tematik açıdan değerlendirmektir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; söz konusu akademik üretim bibliyografik tasnif, betimleyici-analitik inceleme ve görsel bibliyometrik analiz teknikleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Bu çerçevede çevrimiçi akademik veri tabanları, üniversite arşivleri, elektronik kütüphaneler ve dijital yayın platformları titizlikle taranmış; elde edilen veriler analiz edilerek tezler, kitaplar ve makaleler olmak üzere üç temel kategori altında düzenlenmiştir. Çalışmanın metodolojik boyutunu güçlendirmek amacıyla, VOSviewer programı kullanılarak anahtar kelimelere dayalı eş-oluşum ağları ve tematik kümelenmeleri gösteren görsel haritalar oluşturulmuş; ayrıca Voyant Tools aracılığıyla başlıklara dayalı kelime sıklığı ve leksikal örüntüler analiz edilmiştir. İnceleme sonucunda Arap dünyasında Mevlânâ üzerine yapılan akademik çalışmaların özellikle tasavvuf, mistik düşünce, edebiyat, felsefe, bilgi-ahlâk ilişkisi, insan sevgisi ve kültürel etkileşim temaları etrafında yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Ayrıca çalışma, Arap dili ve edebiyatının Mevlânâ’nın entelektüel dünyasındaki belirleyici rolüne dikkat çekerek onun Arap kültürüyle kurduğu çift yönlü etkileşimin Arap akademik literatürüne yansımalarını görünür kılmaktadır. Bu yönüyle araştırma, Arap dünyasında Mevlânâ üzerine yapılan akademik çalışmaların genel eğilimlerini ortaya koymakta ve gelecekte gerçekleştirilecek tematik, karşılaştırmalı ve eleştirel araştırmalar için sağlam bir bibliyografik ve analitik zemin sunmaktadır.

🔖

Cite This Article

Ayyıldız, E. (2026). The Bibliography of Academic Studies on Mevlânâ Jalâl al-Dîn Rûmî in the Arab World. İHYA Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, Cilt: 12 Sayı: 2, 729–753. https://doi.org/10.69576/ihya.1878302

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (40)

  1. Abduh, Halid Muhammed. Mevlânâ Celâleddîn er-Rûmî ve’l-Mevleviyye el-‘Arabiyye. Beyrut: Kanz Nâşirûn, 2017.
  2. el-Afgânî, İnâyetullah İblâğ. Celâleddîn er-Rûmî Beyne’s-Sûfiyye ve Ulemâi’l-Kelâm. Lübnan: ed-Dâru’l-Mısriyyetu’l-Lubnâniyye, 1987.
  3. Akreş, Zeynep. “Ẓâhiratü’l-İḳtibâsi’l-Ḳurʾânî fî Mesneviyyâti Mevlânâ Celâleddîn er-Rûmî”. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi 20 (Haziran 2025): 471‑496.
  4. Altın, Fatma Tuğba. Mevlana'nın Eserlerinde Dostluk ve Samimiyet Değerlerinin İşlenişi ve Eğitimi Açısından Tahlili. Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2010.
  5. Arpaguş, Sâfi. “Mevlâna Celâleddin Rûmî (1207-1273)”. İSTEM 10 (Aralık 2007), 91-111.
  6. Arpaguş, Safi. “Mevlâna Celâleddin Rûmî’nin Eserleri Üzerine Yapılan İngilizce Çalışmalar”. Tasavvuf İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi 6/14 (2005), 775–804.
  7. Arpaguş, Sâfi. Mevlânâ ve İslâm. İstanbul: Vefa Yayınları, 2008.
  8. Ayyıldız, Esat. “‘Kudüs’ Adlı İki Şiirin Mukayesesi: Nizâr Kabbânî’nin Kaleminden Arapça ‘El-Kuds’ Ve Else Lasker-Schüler’in Kaleminden Almanca ‘Jerusalem’”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi-/53 (Aralık 2022), 799-824. https://doi.org/10.17120/omuifd.1167935.
  9. Beşmî, İbrahim. “Zurâtu ğubâr fî dav’i’ş-şems: hikem ve ekvâlu ve emsâlu “Mevlânâ” Celâleddîn er-Rûmî”. Beyrut: Müessese el-İntişâr el-‘Arabî, 2017.
  10. Beşmî, İbrahim. Enta en-nâr ve enâ er-rîh: Gazeliyât Mevlânâ Celâleddîn er-Rûmî. Beyrut: Müessese el-İntişâr el-‘Arabî, 2017.
  11. Bolay, Süleyman Hayri. “Mevlâna’nın Akıl Anlayışı”. Selçuk Üniversitesi II. Millî Mevlâna Kongresi (Tebliğler) 165–170. Konya: Selçuk Üniversitesi Basımevi, 1987.
  12. Bu’l-Zeit, Râdiye; Lakhlef, Neval. Simiyâiyye el-Raksa fi’t-Tarîqa es-Sûfiyye el-Mevleviyye li-Celâleddin er-Rûmî. Yüksek Lisans Tezi, Jijel Üniversitesi, 2018.
  13. Celâleddîn, B. Çelebi. Hz. Mevlâna Okyanusundan, der. Esin Çelebi Bayru. Konya: T.C. Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Yayın No: 39, 3. baskı, 2006.
  14. Çelik, Celalettin. “Mevlana’nın Fikirlerinin Türklerin Dini Hayatına Etkileri”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1/12 (2002), 21–38.
  15. ed-Desûkī, Burhânüddîn İbrâhîm b. Ebi’l-Mecd Abdilazîz. Mesnevi Celaleddin-i Rumi. Kahire: el-Heye el-Amma lişun el-Matabı el-Emiriye, 1997.
  16. Eflâkî, Ahmet. Âriflerin Menkıbeleri, Trc. Tahsin Yazıcı. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 1989.
  17. Ersöz, Emine. “Günümüz Arap Dünyasından Mevlâna’ya Bakışlar”. Dünyada Mevlâna İzleri. Konya: Sümam Yayınları,2010.
  18. Furuzanfer, Bedîuzzaman, Mevlânâ Celâleddin. Trc. Feridun Nafiz Uzluk. İstanbul: Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, 1990.
  19. Galib, Mustafa. Celâleddîn er-Rûmî. Beyrut: İzzüddîn Matbaası ve Neşriyatı, 1982.
  20. Ghafârî, Ferzâne. “el-‘Arabiyyât fî Dîvân el-Mesnevî.” Mecelletü Cili’l-Dirasati’l-Edebiyye’ti ve’l-Fikriyye 9/2 (Haziran 2015): 107.
  21. Gölpınarlı, Abdülbaki. El-Mevleviyye Ba‘d Celâleddîn er-Rûmî. Trc. Abdullah Ahmed İbrahim. Kahire: El-Merkez el-Kavmî lil-Tercüme, 2003.
  22. Güleç, İsmail. “Mevlânâ'nın Mesnevî'sinin Tamamına Yapılan Türkçe Şerhler”. İlmî Araştırmalar: Dil, Edebiyat, Tarih İncelemeleri 22 (2014), 135–154.
  23. Güllüce, Hüseyin. Mevlâna ve Kuran Tefsiri Açısında Mesnevi. Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, 1998.
  24. Güzel, Ahmet. “Mevlâna’nın Çağına ve Çağımıza Tesirleri”. İSTEM 10 (Aralık 2007): 169-190.
  25. Horata, Osman. “Mevlana ve Divan Şairleri”. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 16 (1999): 43–56.
  26. İbrahim, Muhammed Abdâ. Rubâiyât Celâleddîn er-Rûmî. Kahire: Dâr Emîr Kebîr, 1998.
  27. İyâd, Hüseyin Muhammed ve Rimâ‘, Hüseyin Muhammed. “es-Suver er-Raks fî Remziyeti’l-Hareketi’r-Râkısa (Nemûzecen el-Mevleviyye)”. Mecelletu Merkez-i Babil li’d-Dirâsâti’l-İnsâniyye 4/3 (2013): 73.
  28. Kafâvî, Muhammed. Mesnevî Celâleddîn er-Rûmî. Beyrut: el-Mektebe el-Mısriyye, 1966.
  29. Kınavî, Ebu’l-Fazl Muhammed bin Abdullah. Ahbâr Celâleddin er-Rûmî: Vekfât ve Tarjimesi fî Kitâb Rical el-Fikr ve’d-Da‘ve fî’l-İslâm. Medine: 2000.
  30. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Mevlâna Bibliyografyası. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2007.
  31. Muhammed, Alma Süleyman. Athar el-Kur’ân el-Kerîm fî Sûr Mesnevî Celâleddîn er-Rûmî. Doktora Tezi, Şam Üniversitesi, Edebiyat ve İnsan Bilimleri Fakültesi, 2010.
  32. Mûsâ, Ahmed. Remziyye el-Raks ve’s-Semâ‘ fi’t-Tarîka el-Mevleviyye. Mudakhalaât fî’l-Mu’tamar el-Dawlî li’t-Tasawwuf. Fas: 2008.
  33. Sakâ Amînî, Maher. Basâiru min vahyi’l-kelimât Mevlânâ Celâleddîn er-Rûmî. Beyrut: Darü’n-Nefâis, 2005.
  34. Selvi, Ahmet Erkam. Arapça ve İngilizce Edilgen Yapıların Karşıtsal Çözümlemesi. Ankara: 2025.
  35. Şeref, İzzet – Karagöz, Beytullah. “Scopus Veri Tabanına Dayalı Bibliyometrik Değerlendirme: Mevlâna Celâleddin Rumî Üzerine Yapılan Araştırmalar”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 14 (2019): 298–313. https://doi.org/10.29000/rumelide.541024.
  36. Tekin, Mustafa. “Mevlâna Bibliyografyası”. İstem 10 (Aralık 2007): 345-398.
  37. Tîtûs, Şehle – Amiyyûr, Hadîce. et-Tecellî es-Sûfî fî “Kitâb fîhi mâ fîhi” li-Celâleddîn er-Rûmî. Yüksek Lisans Tezi, Jijel Üniversitesi, 2022.
  38. Ürün, Ahmet Kazım. “Mevlana’da Arap Dili ve Edebiyatının İzleri”. Nüsha 21, (2021): 155-186.
  39. Ürün, Ahmet Kazım. Konya’dan Dünyaya Mevlâna ve Mevlevîlik. “Günümüz Arap Dünyasında Mevlâna. Konya: 2002.
  40. Yavuzer, Yasemin – Dikici, Ayhan – Gündoğdu, Rezzan. “A Creative Drama Study in Turkey About Mevlana Philosophy”. Research in Drama Education 13/1 (2008): 87–94.