Journals / History Studies / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 4

The Resettlement of the Abdal Tribe in the Sanjak of Bozok: Settled Villages and Population Characteristics

Abdal Aşiretinin Bozok Sancağına İskânı: İskân Edildikleri Köyler ve Nüfusun Özellikleri

Davut Şahbaz(SELÇUK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-5303-3493
Pages
911–931
Publication Date
2026-10-19
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Accordingly, analyzing the settlement dynamics in the Sanjak of Bozok throughout the 17th and 18th centuries from a micro to a macro perspective is crucial for understanding the broader settlement trends in the region.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Traced back rooted to the Abdālān-i Rūm as a Sufi group and historically linked to the Hephthalite state as a tribal lineage, the Abdals dispersed across various regions of Anatolia.
📊
Key Findings & Data:In the 16th century, the Dulkadirli and Yeni İl Turkmen tribes were encountered, and in the 17th century, tribes recorded under the name Abdallu were found within the İfraz-ı Zülkadriyye tax district.
💡
Conclusion & Impact:Accordingly, analyzing the settlement dynamics in the Sanjak of Bozok throughout the 17th and 18th centuries from a micro to a macro perspective is crucial for understanding the broader settlement trends in the region.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Abdal · Bozok · İskân

Abstract

Traced back rooted to the Abdālān-i Rūm as a Sufi group and historically linked to the Hephthalite state as a tribal lineage, the Abdals dispersed across various regions of Anatolia. In the 16th century, the Dulkadirli and Yeni İl Turkmen tribes were encountered, and in the 17th century, tribes recorded under the name Abdallu were found within the İfraz-ı Zülkadriyye tax district. Tribes under the İfraz-ı Zülkadriyye tax district were targeted for settlement in the districts of Ayas, Berende, and Kınık along the Ceyhan River. However, some Abdal tribes, refusing sedentary settlement in these regions, merged with the Pehlivanlu and Mamalu Turkmen tribes, subsequently migrating to the Sanjak of Bozok where they were settled in several villages. In this region, they engaged in various occupations such as farming, musicianship, dancing, male circumcision, and sieve-making, while notably maintaining their distinct minstrel traditions. They also preserved a secret argot among themselves known as Teber language. Based on primary archival documents, this study examines the migration and settlement processes of the Abdal community in the Sanjak of Bozok, where they settled in 18 villages, with particular emphasis on their administrative classification as belonging in part to the Adana imperial domains (hāṣ) and in part to the Şarkpāre administrative revenues. Accordingly, analyzing the settlement dynamics in the Sanjak of Bozok throughout the 17th and 18th centuries from a micro to a macro perspective is crucial for understanding the broader settlement trends in the region.

Özet

Kökleri, tasavvufi bir zümre olarak Abdalân-ı Rum’a, boy olarak Ak-Hun/Eftalit devletine uzanan Abdallar, Anadolu’nun farklı bölgelerine dağılmışlardır. 16. yüzyılda Dulkadirli ve Yeni İl Türkmenleri, 17. yüzyılda ise İfraz-ı Zülkadriyye mukataası içerisinde Abdallu adıyla kaydedilen oymaklara tesadüf edilmiştir. İfraz-ı Zülkadriyye mukataası içerisine dahil olan Abdallu cemaatleri, Ceyhan nehri üzerindeki Ayas, Berende ve Kınık yörelerine iskân edilmek istenmiştir. Ancak yerleşmeyi kabul etmeyen Abdallu oymakları Pehlivanlu ve Mamalu Türkmenlerinin içine karışarak Bozok sancağına gelmişler ve bazı köylere iskân edilmişlerdir. Burada kendilerine has âşıklık gelenekleri başta olmak üzere, çiftçilik, çalgıcılık, köçeklik, sünnetçilik, kalburculuk gibi meslekleri yapmışlardır. Kendi aralarında Teberce dedikleri gizli bir dil de kullanmaktadırlar. Arşiv vesikaları temel alınarak hazırlanan bu çalışmada Bozok sancağında 18 köye yerleşip ve bazılarının Adana haslarından, bazılarının Şarkpare aklamından oldukları özellikle vurgulanan Abdal taifesinin bölgeye geliş ve iskân süreçleri ele alınmaktadır.

🔖

Cite This Article

Şahbaz, D. (2026). The Resettlement of the Abdal Tribe in the Sanjak of Bozok: Settled Villages and Population Characteristics. History Studies, Cilt: 18 Sayı: 4, 911–931. https://doi.org/10.9737/historystudies.1946557

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (41)

  1. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), İstanbul. İrade Meclis-i Vâlâ (İ.MVL) 112/2645. Maliyeden Müdevver Defterler (MAD.d) 4874. Meşihat Şeriye Sicil Defterleri (MŞH.ŞSC.d) 3. Nüfus Defterleri (NFS.d) 251, 252, 253.
  2. Kuyûd-ı Kadîme Arşivi (KKA), Ankara. Tapu Tahrir Defterleri (TT.d) 30, 31.
  3. Andrews, Peter Alford. Türkiye’de Etnik Gruplar. İstanbul: ANT Yayınları, 1992.
  4. Arsunar, Ferruh. Gaziantep Folkloru. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1962.
  5. Barkan, Ömer Lütfi. “Osmanlı İmparatorluğunda Bir İskân ve Kolonizasyon Metodu Olarak Vakıflar ve Temlikler I: İstila Devrinin Kolonizatör Türk Dervişleri ve Zaviyeler.” Vakıflar Dergisi, no. 2 (1942): 279-386.
  6. Bülbül, Sevil. “Kalkandelen Harabâtî Baba – Sersem Ali Baba Bektâşî Külliyesi.” Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, no. 76 (2015): 205-228.
  7. Can, Döndü. “Mersin Abdalları Halkbilimi Araştırması.” Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi, 2020.
  8. Çakılcı, Diren. “Osmanlı Devleti’nde ‘Öteki’ Olmak: 19. Yüzyılda Antalya Abdalları.” Antalya Kitabı 2 içinde, ed. Bedia Koçakoğlu, Behset Karslı ve Diren Çakılcı, [sayfa aralığı]. Konya: Palet Yayınları, 2019.
  9. Demir, Erdi. “Abdallar Üzerine Etnografik Bir Alan Araştırması: Antalya Abdalları, Kültür, Kimlik ve Toplumsal Değişme.” Doktora tezi, Akdeniz Üniversitesi, 2023.
  10. Demir, Erdi. “Kimliğin İnşası: Dil, İnanç ve Toplumsal Tarih Temelinde Abdal ve Çingeneler.” Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, no. 40 (2024): 83-96. https://doi.org/10.20427/turkiyat.1356869.
  11. Grenard, F. Le Turkestan et le Tibet. Paris: Ernest Leroux, 1898.
  12. Gülçiçek, Ali Duran. “Abdallar.” Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, no. 25 (2003): 83-98.
  13. Gülten, Sadullah. Bozok Türkmenleri. İstanbul: Pervane Yayınları, 2015.
  14. Gülten, Sadullah. Bozok’tan Yozgat’a Köy ve Köylüler. Erzurum: Fenomen Yayınları, 2023.
  15. Gülten, Sadullah. “Osmanlı Anadolu’sunda Bir İskân Hikâyesi: Bozok Sancağı’nda Aşiretler, Köylüler ve Celâlîler (16-19. Yüzyıllar).” History Studies 11, no. 1 (2019): 129-154. 10.9737/hist.2019.711.
  16. Gürsoy, Şahin. “Sosyal ve Dini Yaşam Açısından Orta Anadolu Abdalları-Kırşehir Örneği.” Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, 2006.
  17. Güzelbey, Cahit. “Abdallar.” Folklor, no. 25 (1972): 21-25.
  18. İnan, Abdülkadir. Makaleler ve İncelemeler I. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2020.
  19. Katırancı, Ümit. “Osmanlı Devleti’nde 1691 Yılı İskân Siyaseti: Çukurova Örneği.” Tarih Boyunca Göç ve Göçmenlik içinde, ed. Selami Fedakâr, Arife Karadağ ve Ahu Selin Erkuş Yağcı, 95-108. İzmir: Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 2020.
  20. Katırancı, Ümit. “XVIII. Yüzyılda İfrâz-ı Zu’l-Kadriyye’nin İskânı Sorunu.” Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi, 2015.
  21. Köprülü, Mehmet Fuat. “Abdal.” Edebiyat Araştırmaları 2 içinde, 362-417. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 1989.
  22. Köprülü, Mehmet Fuat. Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1980.
  23. Le Coq, August Albert van. “Die Abdal.” Çeviren Ali Serinkoz. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, no. 103 (2022): 413-426.
  24. Ocak, Ahmet Yaşar. “Türk Folklorunda Rum Abdalları.” Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi Bildirileri II. Cilt içinde, 271-275. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1992.
  25. Orhonlu, Cengiz. Osmanlı’da Aşiretlerin İskanı. İstanbul: Eren Yayıncılık, 1987.
  26. Sarı, Arif. XVI. Yüzyılda Dulkadirli Türkmenleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2018.
  27. Selvi, Dilaver. “Sûfîlerin Ricâlü’l-Gayb Tanımı, Taksimi ve Buna Dayanak Yaptıkları Hadisler.” Tasavvuf İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, no. 32 (2013): 111-137.
  28. Şahbaz, Davut. Göçerlikten Yerleşikliğe Mamalı Türkmenleri (16-19 Yüzyıl). Erzurum: Fenomen Yayınları, 2024.
  29. Şahin, İlhan. “Yeni İl Kazası ve Yeni İl Türkmenleri (1548-1653).” Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, 1980.
  30. Tatar, Özcan. “XVIII. Yüzyılın İlk Yarısında Çukurova’da Aşiretlerin Eşkıyalık Olayları ve Aşiret İskanı (1691-1750).” Yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi, 2005.
  31. Togan, Zeki Velidi. Umumi Türk Tarihine Giriş. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2019.
  32. Tokel, Bayram Bilge. Neşet Ertaş Kitabı. İstanbul: Kapı Yayınları, 2021.
  33. Uludağ, Süleyman ve Orhan F. Köprülü. “Abdal.” TDV İslâm Ansiklopedisi içinde, 1:59-62. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1988.
  34. Ülkütaşır, M. Şakir. “Abdallar.” Türk Kültürü Dergisi, no. 64 (1968): 251-255.
  35. Yalgın, Ali Rıza. Cenupta Türkmen Oymakları I. Hazırlayan Sabahat Emir. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1977.
  36. Yazıcı, Havva. “Bozok Sancağı’nda Aşiretlerin İskânı: Pehlivanlı Aşireti Örneği (18-19. Yüzyıllar).” Doktora tezi, Ordu Üniversitesi, 2024.
  37. Akın, Bülent. “Sersem Ali Baba, Dedebaba.” Ahmet Yesevi Üniversitesi Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Erişim 15 Mayıs 2026. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/sersem-ali-baba-dedebaba.
  38. Türk Dil Kurumu Sözlükleri. Erişim 16 Ocak 2026. https://sozluk.gov.tr/.
  39. TRT Nota Arşivi. Erişim 16 Ocak 2026. https://nota.trt.net.tr/NotaArsiviKutuphanesi.
  40. Yeni Dünya Gündemi. “Yozgat Yöresi Halk İnanmalarında Mitolojik Bulgular.” Erişim 15 Temmuz 2026. https://yenidunyagundemi.com/haber/yozgat-yoresi-halk-inanmalarinda-mitolojik-bulgular-3-4982.
  41. Demir, Erdi. “Kimliğin İnşası: Dil, İnanç ve Toplumsal Tarih Temelinde Abdal ve Çingeneler.” Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, no. 40 (2024): 83-96. https://doi.org/10.20427/turkiyat.1356869.