Journals / History Studies / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 4

Excursion Trains in the Early Republican Period and Their Impact on Regional Tourism: The Haydarpaşa-Sapanca-Adapazarı Line (1934–1940)

Erken Cumhuriyet Dönemi'nde Tenezzüh Trenleri ve Bölgesel Turizme Etkileri: Haydarpaşa-Sapanca-Adapazarı Hattı (1934-1940)

Resül Narin(Sakarya Büyükşehir Belediyesi)0000-0003-3702-6880
Pages
1065–1085
Publication Date
2026-10-20
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Excursion trains thus represent a distinctive example reflecting the social and economic dimensions of transportation policies in the Early Republican Period.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study aims to examine excursion trains introduced in Türkiye during the Early Republican Period and their effects on regional tourism and the local economy.
📊
Key Findings & Data:Particular emphasis is placed on the services operated on the Haydarpaşa-Sapanca-Adapazarı line between 1934 and 1940.
💡
Conclusion & Impact:Excursion trains thus represent a distinctive example reflecting the social and economic dimensions of transportation policies in the Early Republican Period.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Tenezzüh Trenleri · İç Turizm · Adapazarı

Abstract

This study aims to examine excursion trains introduced in Türkiye during the Early Republican Period and their effects on regional tourism and the local economy. Particular emphasis is placed on the services operated on the Haydarpaşa-Sapanca-Adapazarı line between 1934 and 1940. The study analyzes data obtained from archival documents, contemporary periodicals, and the relevant scholarly literature. The sources indicate that the low-fare policy of excursion trains encouraged broad segments of the population to travel and thereby significantly increased regional mobility. In settlements such as Sapanca and Adapazarı, the concentration of day trips on weekends contributed to the revitalization of the local economy. These trains also enabled urban residents to become acquainted with different parts of Anatolia, thereby contributing to the development of an early awareness of domestic tourism. Excursion trains were also an economically viable practice from the perspective of railway operations. Increased passenger numbers raised railway revenues and enabled more efficient use of idle capacity. Excursion trains thus represent a distinctive example reflecting the social and economic dimensions of transportation policies in the Early Republican Period.

Özet

Bu çalışma, Erken Cumhuriyet Dönemi’nde Türkiye’de uygulanmaya başlanan tenezzüh trenlerini ve bu trenlerin bölgesel turizm ile yerel ekonomi üzerindeki etkilerini incelemeyi hedeflemiştir. Özellikle 1934-1940 yılları arasında Haydarpaşa-Sapanca-Adapazarı hattında düzenlenen seferler esas alınmıştır. Bu makalede, arşiv belgeleri, dönemin süreli yayınları ve ilgili literatürden yararlanılarak elde edilen veriler analiz edilmiştir. Kaynaklar, tenezzüh trenlerinin düşük ücret politikaları sayesinde geniş halk kitlelerini seyahate teşvik ettiğini ve bu sayede bölgesel hareketliliği önemli ölçüde artırdığını göstermektedir. Özellikle Sapanca ve Adapazarı gibi yerleşimlerde, hafta sonları yoğunlaşan günübirlik ziyaretler yerel ekonominin canlanmasına katkı sağlamıştır. Söz konusu trenler, şehirli nüfusun Anadolu’nun farklı bölgelerini tanımasına imkân sağlayarak erken dönem iç turizm bilincinin oluşmasına zemin hazırlamıştır. Tenezzüh trenleri demiryolu işletmeciliği açısından da ekonomik bir uygulamadır. Artan yolcu sayısı sayesinde demiryolu gelirlerini arttırmış ve atıl kapasitenin etkin kullanımını sağlamıştır. Tenezzüh trenleri, Erken Cumhuriyet Dönemi’nde ulaşım politikalarının sosyal ve ekonomik boyutlarını yansıtan özgün bir örnektir.

🔖

Cite This Article

Narin, R. (2026). Excursion Trains in the Early Republican Period and Their Impact on Regional Tourism: The Haydarpaşa-Sapanca-Adapazarı Line (1934–1940). History Studies, Cilt: 18 Sayı: 4, 1065–1085. https://doi.org/10.9737/historystudies.1998470

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (86)

  1. Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA), Ankara. Kararlar Daire Başkanlığı Muamelat Genel Müdürlüğü
  2. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), İstanbul. İrade Hususi (İ.HUS)
  3. Akşam. “Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum İdaresi İlanları.” 7 Haziran 1936.
  4. Akşam. “H.paşa- Adapazarı Tenezzüh Trenleri.” 15 Mayıs 1938.
  5. Akşam. “İzmir’de Tenezzüh Trenleri.” 25 Mayıs 1932.
  6. Akşam. “Memleket Haberleri.” 9 Ağustos 1934.
  7. Akşam. “Tenezzüh Trenleri.” 2 Ağustos 1929.
  8. Anadolu. “Devlet Demiryollarından.” 3 Mayıs 1940.
  9. Cumhuriyet. “Adapazarı’na da Tenezzüh Trenleri İşletilecek.” 21 Haziran 1934.
  10. Cumhuriyet. “Bu Sene de Tenezzüh Trenleri İşletilecek.” 29 Mart 1935.
  11. Cumhuriyet. “Devlet Demiryollarının Tenezzüh Trenleri.” 5 Haziran 1938.
  12. Cumhuriyet. “H.paşa- Adapazarı Tenezzüh Trenleri.” 14 Mayıs 1938.
  13. Cumhuriyet. “Sapanca, Bir Gezme ve Dinlenme Yeri Oluyor.” 24 Mayıs 1935.
  14. Cumhuriyet. “Sapanca Trenleri.” 22 Mayıs 1939.
  15. Cumhuriyet. “Sapanca Trenleri Çoğaltıldı.” 20 Haziran 1934.
  16. Cumhuriyet. “Sapanca’ya Gezinti Trenleri Başlıyor.” 30 Mayıs 1935.
  17. Cumhuriyet. “Sapanca’ya Ucuz Seyahat.” 30 Mayıs 1934.
  18. Cumhuriyet. “Tenezzüh Trenleri.” 2 Ağustos 1929.
  19. Cumhuriyet. “Turizm Sanayii.” 6 Temmuz 1939.
  20. Haber. “Adapazarı Gezinti Trenleri.” 15 Mayıs 1938.
  21. Haber. “İçeride.” 25 Ağustos 1937.
  22. Haber. “Sapanca Gezintisi Güzel Oldu.” 19 Mayıs 1934.
  23. Haber. “Sapanca Göl Gazinosu Açıldı.” 25 Haziran 1937.
  24. Hakimiyeti Milliye. “Demiryollarımızda Ucuz Yolcu Nakliyatı.” 22 Ağustos 1934.
  25. Halkın Sesi. “Sapanca’da Meyvecilik.” 5 Ağustos 1941.
  26. İkdam Gece Postası. “Motorlu Tren Gezisi ve Bir Dilek.” 17 Nisan 1951.
  27. İkdam. “Sapanca ve Adapazarı Tenezzüh Seferleri.” 27 Mayıs 1940.
  28. Kurun. “Sapanca Gezintisi.” 2 Haziran 1935.
  29. Kurun. “Sapanca’ya Gezintiler.” 23 Mayıs 1935.
  30. Kurun. “Seyyahlara Kolaylık.” 29 Mart 1935.
  31. Milliyet. “Adapazarlılar ve Tenezzüh Treni.” 27 Mayıs 1934.
  32. Milliyet. “Devlet Demiryolları İdaresi İlanları.” 13 Mayıs 1934.
  33. Milliyet. “Devlet Demiryolları İdaresi İlanları.” 14 Mayıs 1934.
  34. Milliyet. “Devlet Demiryolları İdaresi İlanları.” 15 Temmuz 1934.
  35. Milliyet. “Devlet Demiryolları İdaresi İlanları.” 4 Ağustos 1934.
  36. Milliyet. “Gezinti Trenleri.” 30 Mart 1935.
  37. Milliyet. “Şimendiferde Ucuzluk.” 25 Ağustos 1934.
  38. Son Posta. “Adapazarı Tenezzüh Seferleri Başladı.” 22 Mayıs 1939.
  39. Son Posta. “Adapazarı-Sapanca Gezinti Trenleri.” 17 Mayıs 1939.
  40. Son Posta. “Adapazarlıların Bir Temennisi.” 11 Haziran 1937.
  41. Son Posta. “Adapazarlılar Tenezzüh Treni İstiyor.” 17 Haziran 1935.
  42. Son Posta. “Adapazarlılar Tenezzüh Treni İstiyor.” 12 Haziran 1936.
  43. Son Posta. “Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum İdaresi İlanları.” 2 Temmuz 1937.
  44. Son Posta. “Eskişehirliler Tenezzüh Treni İstiyor.” 10 Haziran 1934.
  45. Son Posta. “H.paşa- Adapazarı Tenezzüh Trenleri.” 13 Mayıs 1938.
  46. Son Posta. “H.paşa- Adapazarı Tenezzüh Trenleri.” 15 Mayıs 1938.
  47. Son Posta. “Haydarpaşa-Sapanca Tenezzüh Trenleri.” 30 Mayıs 1941.
  48. Son Posta. “İzmitliler ve Tenezzüh Trenleri.” 30 Haziran 1934.
  49. Son Posta. “Sapanca Tenezzüh Trenleri Rağbet Buldu.” 1 Haziran 1934.
  50. Son Posta. “Sapanca Tenezzühleri.” 3 Ağustos 1934.
  51. Son Posta. “Sapanca ve Adapazarı Tenezzüh Trenleri Başladı.” 16 Mayıs 1938.
  52. Son Posta. “Trenli Tenezzühler Çok Rağbet Kazanıyor.” 21 Haziran 1931.
  53. Son Posta. “Yazın İlk Sıcak Günü Dün Başladı.” 7 Haziran 1937.
  54. T.C. Resmî Gazete. Sayı: 2834. 21 Ekim 1934.
  55. Tan. “Adapazarı Tenezzüh Trenleri.” 3 Temmuz 1936.
  56. Tan. “H.paşa-Adapazarı Tenezzüh Trenleri.” 14 Mayıs 1938.
  57. Tan. “Sapanca Tenezzüh Trenleri.” 25 Haziran 1936.
  58. Türk Yolu. “Sapanca Belediyesinden.” 10 Haziran 1935.
  59. Türk Yolu. “Sapanca Tenezzühü.” 6 Ağustos 1934.
  60. Türk Yolu. “Tenezzüh Trenleri Başladı.” 10 Haziran 1937.
  61. Vakit. “Adapazarı-Sapanca Gezinti trenleri.” 17 Mayıs 1939.
  62. Vakit. “Demiryollarımızda Ucuz Yolcu Nakliyatı.” 24 Ağustos 1934.
  63. Vakit. “Devlet Demiryolları İlanları.” 14 Mayıs 1934.
  64. Vakit. “Devlet Demiryolları İlanları.” 16 Mayıs 1934.
  65. Vakit. “Devlet Demiryolları İlanları.” 15 Temmuz 1934.
  66. Vakit. “Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum İdaresi İlanları.” 13 Mayıs 1939.
  67. Vakit. “Sapanca Gezintisi.” 13 Mayıs 1934.
  68. Vakit. “Sapanca Tenezzüh Treni.” 23 Mayıs 1934.
  69. Vakit. “Sapanca Tenezzüh Trenleri.” 27 Mayıs 1940.
  70. Yeni Adapazarı. “Sapanca, Adapazarı Tenezzüh Seferleri Başladı.” 15 Haziran 1937.
  71. Yeni Asır. “İzmit Haberleri.” 24 Ağustos 1938.
  72. Ahmad, Feroz. Modern Türkiye’nin Oluşumu. Çeviren Yavuz Alogan. İstanbul: Sarmal Yayınevi, 1995.
  73. Akalan, Ali Osman. “Bir Kurum Olarak Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Tarihi.” Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2010.
  74. Avcı, Müşerref. “Atatürk Dönemi Demiryolu Politikası.” Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 14, no. 54 (2014): 39-58. https://doi.org/10.1501/Tite_0000000402.
  75. Baş Bütüner, Funda, Ela Alanyalı Aral ve Selin Çavdar. “Kentsel Mekân Olarak Demiryolu: Sincan-Kayaş Banliyö Hattı.” Ankara Araştırmaları Dergisi 5, no. 1 (2017): 73-97. https://doi.org/10.5505/jas.2017.68077.
  76. Çavuş, Muhammet Nimet. “Türkiye’nin Turizm Hedefleri: Cumhuriyetin İlk Yıllarında Turizm Politikaları ve Stratejileri.” Arkeoloji ve Sanat, no. 175 (2024): 199-214.
  77. Demirağ, Sinan ve Enis Şahin. “Kocaeli Vilayeti’nin Teşekkül Süreci.” Uluslararası Gazi Süleyman Paşa ve Kocaeli Tarihi Sempozyumu-III içinde, ed. Haluk Selvi ve M. Bilal Çelik, 2:1461-1506. Kocaeli: Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Yayınları, 2017.
  78. Evcin, Erol. “Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk Yıllarında Turizm ve Tanıtma Faaliyetleri.” Atatürk Yolu Dergisi 14, no. 55 (Mart 2014): 23-82. https://doi.org/10.1501/Tite_0000000414.
  79. Kayış, Yasin ve Eda Avcı. “Cumhuriyetin İlk Yıllarında İzmir’de Turizmi Geliştirme Faaliyetleri ve Tanıtma Çalışmaları (1923-1939).” Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi 34, no. 3 (Cumhuriyetin 100. Yılında Türk Turizmi Özel Sayısı 2023): 422-441. https://doi.org/10.17123/atad.1316657.
  80. Kepenek, Yakup ve Nurhan Yentürk. Türkiye Ekonomisi. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2001.
  81. Polat Alpan, Mine ve Aysun Aydın Sancaroğlu. “Erken Cumhuriyet Dönemi Demiryolu İşlerinin Nafia Mecmuası Üzerinden İncelenmesi.” Demiryolu Mühendisliği, no. 19 (2024): 27-55. https://doi.org/10.47072/demiryolu.1355476.
  82. Saral, Emre ve Eminalp Malkoç. “Erken Cumhuriyet Döneminde İstanbul’da Turizm Etkinlikleri ve Turizmi Geliştirme Çabaları (1923-1938).” XVIII. Türk Tarih Kongresi içinde, 5:345-365. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2022.
  83. Tekeli, İlhan ve Selim İlkin. Cumhuriyetin Harcı Üçüncü Kitap: Modernitenin Altyapısı Oluşurken. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2010.
  84. Tokgöz, Erdinç. Türkiye'nin İktisadi Gelişme Tarihi (1914-2001). Ankara: İmaj Yayıncılık, 2001.
  85. Yıldırım, İsmail. Cumhuriyet Döneminde Demiryolları (1923-1950). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2001.
  86. Zürcher, Erik Jan. Modernleşen Türkiye’nin Tarihi. Çeviren Yasemin Saner Gönen. İstanbul: İletişim Yayınları, 2000.