Journals / Kurdiname / 2025 / Sayı: 13

The Words and Their Characteristics in Zazaki

Zazakî de Çekuye û Taybetmendîyê Ci

Ahmet Kırkan(Mardin Artuklu Üniversitesi)0000-0003-3885-5218
Journal
Kurdiname
Pages
132–148
Publication Date
2025-11-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Descriptive and comparative methods have been used in the study, and the subject has been explained through examples and evidence.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Zazaki is a language belonging to the Kurdish language family of Iranian languages.
📊
Key Findings & Data:It has long been preserved within an oral tradition and only recently entered the process of written standardisation.
💡
Conclusion & Impact:Descriptive and comparative methods have been used in the study, and the subject has been explained through examples and evidence.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Zazca · Sözcük · Morfoloji

Abstract

Zazaki is a language belonging to the Kurdish language family of Iranian languages. It has long been preserved within an oral tradition and only recently entered the process of written standardisation. Standardisation efforts have gained momentum, particularly in recent years, resulting in numerous individual and collective studies. These efforts have led to the creation of many works. Linguistics, particularly studies on grammar, has addressed the morphological features of Zazaki. This study aims to evaluate the structural features of the language with a holistic approach by examining word types in Zazaki within the framework of phonological, morphological, syntactic, and semantic criteria. The identification of word types is of fundamental importance in the structural analysis and teaching of language. In this context, the study analyses the basic word categories used in Zaza according to linguistic criteria. Existing grammar books were examined and utilised in the study, and attempts were made to complete the parts that these studies left incomplete. As an introductory study on word types, this work does not address word types in detail. In addition to grammar works, published Zaza works have been utilised, and examples have been drawn from these works. Descriptive and comparative methods have been used in the study, and the subject has been explained through examples and evidence.

Özet

Zazaca, İranî dillerin Kürtçe dil ailesine mensup olup, uzun süre sözlü gelenek içinde varlığını sürdürmüş, yazılı standartlaşma sürecine ise geç katılmış bir dildir. Standartlaşma çabaları özellikle son yıllarda hız kazanmış, ferdi ve kolektif birçok çalışma ortaya çıkmıştır. Bu çabalar sayesinde birçok eser meydana gelmiştir. Dilbilim özellikle dilbilgisi üzerine yapılan çalışmalarda Zazacanın morfolojik özellikleri ele alınmıştır. Bu çalışma, Zazacada sözcük çeşitlerini fonolojik, morfolojik, sentaktik ve semantik ölçütler çerçevesinde inceleyerek dilin yapısal özelliklerini bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Sözcük türlerinin belirlenmesi, dilin yapısal çözümlemesinde ve öğretiminde temel öneme sahiptir. Bu bağlamda çalışma, Zazacada kullanılan temel sözcük kategorilerini dilbilimsel ölçütler doğrultusunda analiz etmektedir. Çalışmada var olan gramer kitapları incelenmiş, bunlardan yararlanılmış ve bu çalışmaların eksik bıraktığı kısımlar tamamlanmaya çalışılmıştır. Sözcük türleri üzerine giriş mahiyetinde olan bu çalışmada, sözcük türleri ayrıntılı bir şekilde ele alınmamıştır. Dilbilgisi eserleri dışında, yayımlanmış Zazaca eserlerden yararlanılmış ve bu eserlerden örnekler getirilmiştir. Çalışmada betimleyici ve karşılaştırmalı yöntemler kullanılmış, örneklemeler ve tanık göstermelerle konu açıklanmıştır.

🔖

Cite This Article

Kırkan, A. (2025). The Words and Their Characteristics in Zazaki. Kurdiname, Sayı: 13, 132–148. https://doi.org/10.55106/kurdiname.1804495

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (78)

  1. Abisel, N. (bt.). Sînemaya Bêveng. İstanbul: Komeleya Akademiya Sînemayê ya Rojhılata Navîn.
  2. Akalın, Ş. H., & vd. (2011). Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  3. Akbana, M. (2020). Waka Lu. İstanbul: Neşirxaneyê Vir.
  4. Akman, Î. (2020). Edebîyatê Zazakî -Analîzê Eseran-. Van: Weşanxaneyê Peywend.
  5. Aktuğ, H. (2013). Gramera Kurdî Kürtçe Gramer. İstanbul: Avesta.
  6. Aldatmaz, N. G. (2016). Pîltane. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  7. Ataoğlu, M., & Turhallı, H. (2023). Astorê Terqnayeyî. Diyarbekir: Weşanxaneyê Roşna.
  8. Aykoç, F. M. (1996). Kurdîzan (Rûberkirina Zaravên Kurdî). Berlin: Weşanên Înstûta Kurdî.
  9. Ayyıldız, Z. (2019). Va. Şanlıurfa: Elif Matbaası.
  10. Babij, M. C. (2009). Sîyerê Nebî Bi Ziwandê Dimilî. Stenbol: Weşanên Nûbihar.
  11. Banguoğlu, T. (2011). Türkçenin Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  12. Baran, B. (2012). Rêzimana Kurmancî. Diyarbakır: Belkî.
  13. Batur, A. (2024). Bîngol e Hezar Gol e. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  14. Baynal, M. F. (2021). Diwanê Arçugi. İstanbul: Neşırxaneyê Vir.
  15. Beki, M. A. (2015). Diwon Cebexçuri. Bingöl: Bingöl Üniversitesi Yayınları.
  16. Berz, K. (2001). Begê Dımıliyan. İstanbul: Vejiyaişê Tiji.
  17. Bingöl, İ. (2020). Rêzimana Zazakî ya Devoka Gimgimê. Stenbol: Avesta.
  18. Canşad, M. (2007). Xafilbela. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  19. Canşad, M. (2013). Hesê Mişî. Dîyarbekir: Weşanxaneyê Roşna.
  20. Çem, M. (1992). Hotay Serra Usivê Qurzkizî. Stenbol: Weşanên Deng.
  21. Çem, M. (2003). Türkçe Açıklamalı Kırmancca (Zazaca) Gramer. İstanbul: Deng Yayınları.
  22. Çem, M. (2007). Gula Çemê Pêrre. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  23. Çem, M. (2019). Nuşteyî. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  24. Çîçek, A. A. (2024). Deyîrbaz û Şaîrê Gimgimî Dewrêş Baba (1938-1999). Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  25. Çîçek, A. A. (2024). Di Reng û Vengê Gimgimî: Cemalê Dursî û Xidirê Başî. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  26. Çiya, S. (2020). Hirê Kıtabi. İstanbul: Neşırxaneyê Vir.
  27. Dağılma, İ. (2020). Tefsirê Sureyanê Kılman. Stenbol: Weşanxaneya Bangaheq.
  28. Dağılma, İ. (2022). Edebiyato Modern ê Zazaki (Dewır, Tewır u Mewzu). Bingöl: Neşırxaneyê Vir.
  29. Dêrsim, H. D. (2014). Deyndar. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  30. Ersoz, U. F. (2013). Kekû. Dîyarbekir: Weşanxaneyê Roşna.
  31. Esen, A. (2023). Mobese. Diyarbakır: Ajans J&J.
  32. Espar, J. Î. (2020). Bêrîyê Birîsiminî. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  33. Gencan, T. N. (1975). Dilbilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  34. Gestemerde, W. (2020). Xezala Koyê Bîngolî. Dîyarbekir: Weşanxaneyê Roşna.
  35. Gunduz, D. (2010). Soro. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  36. Gunduz, D. (2024). Kilama Pepûgî. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  37. Gül, E. (2018). Tof Sanikunê Kirmancîyê ra. İstanbul: Nas Ajans.
  38. Güntaş, Ö. (2024). Mi Serm Ca Verda. Diyarbakır: Name Yayınları.
  39. Hesqera, E. (2021). Lîtreya sayan Çend Lîra ya? Dîyarbekir: Weşanxaneyê Roşna.
  40. Hûnî, M. M. (2004). Kirdkî (Zazakî) Mewlid Yûsûf û Zelîxa & Qasîdeya Kerbela. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  41. Hûnî, M. M. (2022). Poncas Pêxembero Mu'ellim. İstanbul: Nûbihar.
  42. Karakaş, H. (2014). Zere ra. Dîyarbekir: Weşanxaneyê Roşna.
  43. Karakaş, H. (2021). Çê Qemerê Kejî. Dîyarbekir: Weşanxaneyê Roşna.
  44. Karasu, D. (2012). Dinya d'yo Darê Ma. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  45. Kaya, A. (2018). Estanikanê Bongilanê. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  46. Kirkan, A. (2018). Bîyişa Pêxemberî ya Osman Esad Efendî û Destpêkê Edebîyatê Klasîk yê Kirmanckî. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  47. Kurij, S. (2022). Alik û Fatik. İstanbul: Hîvda İletişim.
  48. Laçîn, Ş. (2019). Deyîran û Manîyanê Gêlî ra. Dîyarbekir: Weşanxaneyê Roşna.
  49. Lezgîn, R. (2007). Ez Gule ra Hes Kena. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  50. Lezgîn, R. (2012). Binê Dara Valêre de. Dîyarbekir: Weşanxaneyê Roşna.
  51. Lezgîn, R. (2012). Tarîyîya Adirî de. Dîyarbekir: Weşanxaneyê Roşna.
  52. Lezgîn, R. (2022). Ferhengê Termanê Edebî. Diyarbekir: Weşanxaneyê Roşna.
  53. Malmîsanij. (2000). Folklorê Ma ra Çend Nimûney. İstanbul: Berdan Matbaacılık.
  54. Malmîsanij, M. (2015). Kurmancca ile Karşılaştırmalı Kırmancca (Zazaca) Dilbilgisi. İstanbul: Vate Yayınevi.
  55. Merdimîn, W. (2015). Dîwano Nêmcet. İstanbul: Weşanxaneyê Peywend.
  56. Nêşite, M. (2012). Çakêto Sipî. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  57. Nûrsî, B. S. (2014). Vateyê Qijkekî. İstanbul: Zehra Yayıncılık.
  58. Özsoy, M. M. (2014). Dîwan. Dîyarbekir: Weşanxaneyê Roşna.
  59. Özsoy, M. M. (2021). Vengê Welatî Dîwan II. Diyarbekir: Weşanxaneyê Roşna.
  60. Paul, L. (1998). Zazaki Grammatik und Versuch Einer Dialektologie. Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag.
  61. Pueği, M. K. (2020). Diwan. Bingöl: Neşırxaneyê Vir.
  62. Saint-Exupéry, A. D. (2017). Şazadeo Qıckek. İstanbul: Dersim Yayınları.
  63. Seçilmek, K. (2019). Edebîyatê Fekkî yê Kirmanckî (Zazakî) yê Mintiqaya Sêwregi. Îstanbul: Weşanxaneya Rûpelê.
  64. Sekaronıj, M. O. (2023). Diwan. Bingöl: Neşırxaneyê Vir.
  65. Sekaronıj, M. O. (2023). Siyerê Nebi. Bingöl: Neşırxaneyê Vir.
  66. Septioğlu, P. (2019). Qerebegan Tarîx, Kultur û Cografya. İstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  67. Sertkaya, Î. (2013). Sosine û Gulîzare. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  68. Tan, S. (2005). Rêzimana Kurmancî. İstanbul: Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê.
  69. Taş, Ç. (2013). Waneyên Rêziman û Rastnivîsa Kurmancî. İstanbul: Dîwan.
  70. Todd, T. L. (2008). A Grammar of Dimili Also Known as Zaza. Stockholm: Electronic Publication.
  71. Toptaş, H. (2019). Türkler İçin Türkçe Dilbilgisi. İstanbul: Papatya Bilim.
  72. Tüzün, M. (2017). Zerriya Mı. İstanbul: Ceylan Matbaası.
  73. Valêrî, N. (2009). Dejê Nimiteyî. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  74. Valêrî, N. (2023). Demserrê Vîrî. Îstanbul: Avesta.
  75. Yıldırım, K. (2012). Temel Alıştırma ve Metinlerle Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanci Lehçesi). Mardin: Mardin Artuklu Üniversitesi Türkiye'de Yaşayan Diller Enstitüsü Yayınları.
  76. Yıldırım, T. (2022). Alık u Fatıke. İstanbul: Neşırxaneyê Vir.
  77. Yildiz, P. (2021). Hîkayeyê Hewn û Hişyarî. İstanbul: Avesta.
  78. Zîlan, B. (2017). Di Kitabê Mehemmedê Şêx Ensarî: “Raro Raşté” û “Me'lûmatê Dînîye” (Metn û Cigêrayîş). Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.