Journals / Kurdiname / 2026 / Sayı: 14

An Overview of Magazine Publishing and Journalism in Kirmancki (Zazaki)

Kurtenêrînek li Kovargerî û Rojnamegerîya Kirmanckî (Zazakî)

Veysel Yıldızhan(DİCLE ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-0419-2789
Journal
Kurdiname
Pages
88–108
Publication Date
2026-04-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This study has three parts: The place of Kirmancki in Kurdish magazine publishing, the place of Kirmancki in Kurdish journalism, and other magazines and newspapers that publish in Kirmancki and do not recognise themselves as Kurdish and do not use the Bedirhan alphabet.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Newspapers and magazines are two effective means of communication.
📊
Key Findings & Data:They have always been a way for Kurdish intellectuals to express themselves, from the Kurdistan Newspaper to the present day, and they continue to be published today with the same purpose, although new formats have emerged.
💡
Conclusion & Impact:This study has three parts: The place of Kirmancki in Kurdish magazine publishing, the place of Kirmancki in Kurdish journalism, and other magazines and newspapers that publish in Kirmancki and do not recognise themselves as Kurdish and do not use the Bedirhan alphabet.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Gazetecilik · Dergicilik · Kırmancca

Abstract

Newspapers and magazines are two effective means of communication. They have always been a way for Kurdish intellectuals to express themselves, from the Kurdistan Newspaper to the present day, and they continue to be published today with the same purpose, although new formats have emerged. The multilingualism and borders between Kurds make it difficult to understand each other. Multilingual magazines have emerged as a solution to overcome this obstacle. Our main aim in this study is to draw a picture of Kirmancki (Zazaki) magazine publishing and journalism. We will also look at how these barriers between dialects have been overcome. For this reason, we will first trace the writing in Kirmancki in magazines and newspapers and at the same time introduce the magazines and newspapers that publish in Kirmancki dialect. This study has three parts: The place of Kirmancki in Kurdish magazine publishing, the place of Kirmancki in Kurdish journalism, and other magazines and newspapers that publish in Kirmancki and do not recognise themselves as Kurdish and do not use the Bedirhan alphabet.

Özet

Gazete ve dergiler, iletişim için iki etkili araçtır. Kürtler arasında Kürdistan Gazetesi'nden günümüze kadar her zaman Kürt aydınlarının kendilerini ifade etme yolu olmuşlardır ve bugün de yeni formatlar ortaya çıksa de aynı amaçla yayınlarına devam etmektedirler. Kürtler arasındaki çok lehçelilik ve sınırlar, birbirini anlamayı zorlaştırmaktadır. Çok lehçeli dergiler, bu engeli aşmak için bir çözüm olarak ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada temel amacımız, Kırmancca (Zazaca) dergicilik ve gazeteciliğin bir resmini çizmektir. Ayrıca, lehçeler arasındaki bu engellerin nasıl çözüldüğüne de bakacağız. Bu nedenle, öncelikle dergi ve gazetelerde Kırmancca yazımının izini süreceğiz ve aynı zamanda Kırmancca lehçesiyle yayın yapan dergi ve gazeteleri tanıtacağız. Bu çalışmanın üç bölümü bulunmaktadır: Kürt dergiciliğinde Kırmancca’nın yeri, Kürt gazeteciliğinde Kırmancca’nın yeri ve Kırmancca ile yayın yapan ve kendilerini Kürt olarak kabul etmeyen ve Bedirhan alfabesini kullanmayan diğer dergi ve gazeteler.

🔖

Cite This Article

Yıldızhan, V. (2026). An Overview of Magazine Publishing and Journalism in Kirmancki (Zazaki). Kurdiname, Sayı: 14, 88–108. https://doi.org/10.55106/kurdiname.1901644

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (64)

  1. Acar, H. (2010). Di Serdema Komara Tirkîyê Rewşa Kovarên Kurdî. Dinav, Mecmû’aê Meqalatê Nexwostîn Hemayeşê Beynelmilelî, Danişgehê Kurdistan, Îran, 2010. 562-584.
  2. Aktaş, M., & Yonat, M. (2013). Diroka çapemeniya Kurdi (Dema Osmaniyan). İstanbul: Berdan Matbaacılık. Alan, A. (2017). Hetawî Kurd (1913-1914). İstanbul: Avesta.
  3. Alan, A. (2021). Osmanlı Dönemi Kürt Basınından Bir Örnek: Hetawî Kurd. Kebikeç, (52), 217-226.
  4. Alan, R. (2021). “Akademik İlgi”den “Yurtseverlik Ajitasyonu”na: Yirminci Yüzyılın Başında Kürtlerde Ulusal Uyanışın İki Evresi. Kebikeç, (52), 227-246.
  5. Anuk, N. (2012). Kürt Gazeteciliği ve Zazaca. Dinav II. Uluslararası Zaza Tarihi ve Kültürü Sempozyumu. Bingöl Üniversitesi Yayınları. 688-711.
  6. Arslan, M. (2015). Kurd, Kitêb, Çapxane: Weşangeriya Kitêbên Kurdî Di Dawra Osmaniyan da (1844-1923). Stenbol: Peywend.
  7. Aydın, M. (1995). Piştî 16 salan. Armanc. 1. 2.
  8. Babij, ‘Usman Efendî. (1985). Biyîşê Pêxemberî (Mewlûda Nebî). (Amadekar: M. Mamîsanij). Hêvî, Jimar 4. 98-110.
  9. Bozarslan, H. (2014). Önsöz: Türkiye'de Kürt Sol Hareketi. Dinav E. A. Türkmen ve A. Özmen (Haz.), Kürdistan Sosyalist Solu: 60'lardan 2000'lere Seçme Metinler. Îstanbul: Dipnot.
  10. Bozarslan, M. E. (1991). Kurdistan: Rojnama Kurdî ya Pêşîn-İlk Kürt Gazetesi I-II. Uppsala: Deng.
  11. Bozarslan, M. E. (1998). Kürd Teavün ve Terakkî Gazetesi- Kovara Kurdî-Tirkî 1908-1909. Uppsala: Deng.
  12. Can, M. (2018). Bîblîyografyaya Kirmanckî |1963-2017|. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî.
  13. Can, M. (2019). Kürtçe Süreli Yayınlarda Kırmancca (Zazaca) Üzerine Bir İzlek (1963-2017). Beltekin, N.&Kırkan A. (Ed.). Dinav Sözden Yazıya Zazaca. İstanbul: Peywend.
  14. Dağılma, İ. (2024). Zazacada Fanzin dergicilik Bağlamında Vatı ve Veng u Vaj. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler dergisi, Jimar 12(2), 481-505. https://doi.org/10.18506/anemon.1422359 Dursun, H. (2013). Jîn dergisinde Kürt milliyetçiliği Master tezi. Ankara: Atılım üniversitesi.
  15. Ergül, S. T. (2021). Osmanlı Dönemi Süreli Kürt Yayıncılığı Dosyası İçin Birkaç Cümle. Kebikeç. 52. 191-192.
  16. Espar, J. Î. (2016). Bi Nuşte û Nuştoxanê Xo Pancas Hûmarê Kovara Vateyî. Vate: Kovara Kulturî. 50. 11-26.
  17. Espar, J. Î. (2017). Destpêkê Kirmanckîya Nuştekî û Kovara Tîrêj. Vate: Kovara Kulturî, Jimar 54. 25-28.
  18. Hassanpour, A. (2003). Kürt Medya Kültürünün Yaratiilmasi. P. Kreyenbroek & C. Allison (Ed.), Kürt Kimliği ve Kültürü Dinav (Philip Kreyenbroek, Christine Allison), Çev. Ümit Aydoğmuş, İstanbul: Avesta Yayınları. 2003.
  19. Haugen, E. (1966). Dialect, Language, Nation. American Anthropologist, 68(4), 922–935. https://doi.org/10.1525/aa.1966.68.4.02a00040
  20. Issı, M. (2013). Kürt Basını ve Kürdistan Gazetesi (1898-1902). e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar dergisi, IX. 127-147. https://izlik.org/JA24LS57XA
  21. Kaya, F. (2008). Osmanlı Döneminde Kürt Basını. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Teza lisansa bilind a çapnebûyî).
  22. Kaya, F. (2010). Kürt basını. İstanbul: Hivda Yayınevi.
  23. Kaya, F. (2021). İlk Dönem (1898-1920) Kürt Basınında “Milli Birlik” Söylemi. Kebikeç, (52), 247-260.
  24. Keskin, N. (2018). Kovargeriya Akademîk a Kurdî li Tirkîyayê. Mukaddime, Jimar 9(2), 31-48. https://doi.org/10.19059/mukaddime.369647
  25. Kirkan, A. (2016). Edîtor ra. Kovara Ewro[yî]: Teorî, Huner û Edebîyat. 1. 4-5.
  26. Koç, Y. (2018). Osmanlının son döneminde yayınlanan Kürtçe dergilerde kimlik ve siyaset tartışmaları (1900-1920). Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
  27. Koma Xebatên Kurdolojiyê-Kürdoloji Çalışma Grubu (Amd-Hzr.) (2013). Di Sedsaliya wê da Rojî Kurd. İstanbul: İstanbul Kürt Enstitüsü Yayınları.
  28. Kurt, Ş. (2021). Kürtçe İçin İlk Dil Planlaması Örnekleri: Rojî Kurd ve Hetawî Kurd dergilerinde Dil ve Eğitim Tartışmaları. Kebikeç. (52). 261-278.
  29. Lezgîn, R. (2011). [Vateyo Verên]. Şewçila: Kovara Edebî Hûnerî. 1. 5.
  30. Lezgîn, R. (2011). Edîtor ra. Newepel: Rojnameyo Kulturî yo 15 roje. 1. 2.
  31. Malmisanıj, M. (1979). Raber Kırıni. Tîrêj. 1. 3-6.
  32. Malmîsanij, M. (1997). Wendoxan rê. Vate: Kovara Kulturî. 1. 3.
  33. Malmîsanij, M. (1998). Sed Sal Têkoşîna Nivîskî. Çira: Kovara Komeleya Nivîskarên Kurd li Swêdê, 14. 29-35
  34. Malmîsanij, M. (2002). Kürt Talebe Hêvî Cemiyeti-İlk Legal Kürt Öğrenci Dermeği. İstanbul: Avesta.
  35. Malmîsanij, M. (2006). Türkiye ve Suriye’de Kürtçe Kitap Yayımcılığının Dünü ve Bugünü, İstanbul: Vate.
  36. Malmîsanij, M. (2007). The Past and the Present of Book Publishing in Kurdish Language in Turkey and Syria. Istanbul: Vate.
  37. Malmîsanij, M.&Lewendî, M. (1992). Li Kurdistana Bakur û Tirkiyê Rojnamegeriya Kurdî. Ankara: Özge.
  38. Morrish, J. (2012). Magazine editing: How to develop and manage a successful publication (2nd ed.). Londra ve New York: Routledge.
  39. Olmez, M., & Kasimoglu, S., (2024). Edîtoran ra. Zazakî World, Jimar 1. r. 1.
  40. Serfiraz, M. (2012). Kovara Hetawî Kurd: Nasandin û naveroka wê. Zend, Havin. 66-72.
  41. Serfiraz, M. (2013). Osmanlı dönemi Kürt basın tarihine genel bir bakış. Kürt Tarihi dergisi, 8. 30-37.
  42. Söylemez, İ. (2011). Geçmişten Günümüze Zazaca dergiler: Kronoloji, Sorunlar ve Çözümler. I. Uluslararası Zaza Dili Sempozyumu. 13-14.
  43. Şıhhesenanlı, D. K., (1963). Roja Newe, Jimar 1.
  44. Tokgöz, O. (2010). Temel Gazetecilik (8. bs). İmge.
  45. Türkmen, A. E. & Özmen, A. (amd.) (2014). Kürdistan Sosyalist Solu Kitabı, 60’lardan 2000’lere Seçme Metinler. Ankara: Dipnot Yayınları.
  46. Varol, M. (2013). Zazaca Kaynaklara Dair Bir Bibliyografya Çalışması-I. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü dergisi (BUSBED), Jimar 3(5), 145-59. https://izlik.org/JA84JR88FU
  47. Varol, M. (2015a). Zaza edebiyatında Tirêj dergisinin yeri. Mukaddime, Jimar 6(1), 139-49. https://doi.org/10.19059/mukaddime.59650
  48. Varol, M. (2015b). Zazaca Kaynaklara Dair Bir Bibliyografya Çalışması-2. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü dergisi (BUSBED), Jimar 5(9), 273-82. https://izlik.org/JA87WX93AE
  49. Veroj, S. (2021). Cemîyeta Hêvî Ya Telabeyê Kurd (Kürd Talebe Hêvî Cemiyeti) û 1913. Stenbol: Sitav Yayınevi.
  50. Veroj, S. (2021). Kurdîzade Ahmed Ramîz. Stenbol: Sitav Yayınevi.
  51. Veroj, S. (2021). Mehmed Mihrî Hîlav û Kovara Kurdistan. Stenbol: Sitav Yayınevi.
  52. Veroj, S. (2021). Mewlanzade Rifat û Serbestî. Stenbol: Sitav Yayınevi.
  53. Veroj, S. (2021). Osmanlı İmparatorluğu’nun Son Döneminde Kürt Basını. Kebikeç, 52. 193-216.
  54. Veroj, S. (2021). Rojnamegerî û Kovargeriya Kurd 1898-1932. Stenbol: Sitav Yayınevi.
  55. Veroj, S. (Ed.). (2023). Kurdistan 1919-1920. Stenbol: Sitav Yayınevi.
  56. Weber, J. (2006). Strassburg, 1605: The Origins of the Newspaper in Europe. German History, 24(3), 387–412.
  57. Xasî, E. (1985). Mewlidê Nebî. (Amadekar: M. Mamîsanij). Hêvî, Jimar 4. 75-97.
  58. Yapar, A. (2000). Türk dergiciliğinin sorunları. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 10. 65-69. https://izlik.org/JA49ZJ32UZ
  59. Yonat, M. (2021). Rojî Kurd’de Müslüman, Osmanlı ve Kürt Kimliklerinin Söylem Analizi. Kebikeç, 52. 279-296.
  60. Dîjîtal Arşîva Kurd. (2019). http://www.arsiwakurd.org (Gihiştin: 15.04.2026).
  61. Lezgîn, R. (2017). Fîhrîstê 100 Hûmaranê Newepelî. http://www.zazaki.net/haber/fhrst-100-hmaran-newepel-2242.htm (Gihiştin: 15.04.2026).
  62. رحمانی، ع. (بی‌تا). یادی از روزنامه پروین خمسه نخستین نشریه شهرستان زنجان. ، https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/2504 (Gihiştin: 15.04.2026).
  63. Can, M. (2021). Weşangerîya Kurdkî ya Tirkîya da Cayê Kirmanckî. https://www.kurdarastirmalari.com/yazi-detay-oku-118 (Gihiştin: 15.04.2026).
  64. RêzeWebinar - Di Weşangeriya Kurdî da Kovar. https://youtu.be/6-ZF7Y-RlGY?si=O6cBczBqz9q4suRd (Gihiştin: 15.04.2026).