Journals / Türkbilig / 2025 / Cilt: 2025 Sayı: 50

A Folk Dance in the Context of Folklore, Disability and Humor: The Topal Dance

FOLKLOR, ENGELLİLİK VE MİZAH BAĞLAMINDA BİR HALK DANSI: TOPAL OYUNU

Journal
Türkbilig
Pages
297–313
Publication Date
2025-12-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

İt was concluded that disability can also be socially and culturally constructed beyond its own reality.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Disability, which is a dramatic aspect of humanity, emerges as a culturally constructed category as well as a mental and physical dimension.
📊
Key Findings & Data:In the analysis section of the article, Topal dance was examined and analyzed in terms of the musical structure of the dance tune, performance technique, the relationship between rhythm and lameness, the performance context of the dance, its structure and its variations in different regions.
💡
Conclusion & Impact:İt was concluded that disability can also be socially and culturally constructed beyond its own reality.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Folklor · Engellilik · Topallık

Abstract

Disability, which is a dramatic aspect of humanity, emerges as a culturally constructed category as well as a mental and physical dimension. Disability is a phenomenon in which meanings have been constructed and characters have been fictionalized with certain archetypes in many genres such as mythology, legend, fairy tale, epic, folk tale, game and dance throughout history. In this respect, the history of meanings attributed to abnormal bodies is considered to be as old as humanity. This shows that there is a strong relationship between folklore and disability. This indicates that there is a strong relationship between folklore and disability. In this article, the Topal Dance, a folk dance, were examined in the context of folklore, disability and humor. The Topal Dance, which is an example of attributing a meaning to stigmatized physical differences according to contextual conditions, was analyzed from various perspectives. In this context, firstly the basic approaches to the relationship between folklore and disability were explained; general information about international and national literature was given. Secondly, by establishing a relationship between dance and mimic (mimicry), information was given about some dances that are based on the mimic of people with walking disabilities (the lame) or that take their names from this feature. In the analysis section of the article, Topal dance was examined and analyzed in terms of the musical structure of the dance tune, performance technique, the relationship between rhythm and lameness, the performance context of the dance, its structure and its variations in different regions. In other words, how lameness, a type of physical disability, is depicted in the context of a folk dance was analyzed in terms of performance-show, audience and function. How disability is an element of humor and laughter in a cultural environment organized for entertainment purposes was questioned in the context of the theory of superiority in humor. İn this context, it was stated that the “Topal Dance” was not a self-representation of the disabled, but a folkloric manifestation or element based on the imitation of disability. İt was concluded that disability can also be socially and culturally constructed beyond its own reality.

Özet

İnsanlığın çarpıcı bir olgusu olan engellilik, tıbbi anlamda zihinsel ve bedensel gerçekliğinin yanı sıra kültürel olarak yapılandırılmış bir kategoridir. Engellilik, tarih boyunca mitoloji, efsane, masal, hikaye, oyun, dans gibi pek çok türler içerisinde belirli arketiplerle anlamların inşa edildiği ve karakterlerin kurgulandığı bir olgudur. Bu açıdan olağandışı bedenlere atfedilen anlamların tarihi, insanlık kadar eski kabul edilmektedir. Bu durum ise folklor ve engellilik arasında derin ve güçlü bir ilişki olduğunu göstermektedir. Bu makalede folklor, engellilik ve mizah bağlamında bir halk dansı olan Topal Oyunu ele alınmıştır. Damgalanmış bedensel farklılıklara, bağlamsal şartlara göre bir anlam yüklenilmesinin bir yansıması olarak Topal Oyunu çeşitli açılardan çözümlenmiştir. Bu doğrultuda ilk olarak folklor ve engellilik ilişkisine dair temel yaklaşımlar açıklanmış; uluslararası ve ulusal literatür hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci olarak ise dans ve taklit ilişkisi kurularak yürüme engeli olan insanların (topalların) taklidine dayanan veya adını bu nitelikten alan bazı danslar hakkında bilgiler aktarılmıştır. Makalenin çözümleme bölümünde ise Topal oyunu oyun havasının müzikal yapısı, icra tekniği, ritim ve topallık ilişkisi, dansın icra bağlamı, yapısı ve farklı yörelerdeki çeşitlemeleri açısından incelemeye ve analize tabi tutulmuştur. Farklı bir ifadeyle bir bedensel engellilik türü olan topallığın, bir halk dansı bağlamında nasıl tasvir edildiği performans-gösteri, izleyici ve işlev açısından çözümlenmiştir. Engelliliğin, eğlence amaçlı düzenlenen bir kültürel ortamda mizahın ve gülmenin nasıl aracı olduğu mizahtaki üstünlük teorisi bağlamında sorgulanmış ve açıklanmıştır. Bu bağlamda “Topal Oyunu”nun, engellilerin öz temsili olmayıp, engelliliğin -taklidine dayalı- folklorik bir tezahür veya unsur olduğu; engelliliğin de -kendi gerçekliğinin ötesinde- sosyal ve kültürel olarak inşa edilebildiği sonucuna varılmıştır.

🔖

Cite This Article

Alpyıldız, E. (2025). A Folk Dance in the Context of Folklore, Disability and Humor: The Topal Dance. Türkbilig, Cilt: 2025 Sayı: 50, 297–313. https://doi.org/10.59257/turkbilig.1595662

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (66)

  1. Akış, S. (2024). Türk halk oyunlarında taklit unsuruna dair notlar. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (Ö14), 841-852.
  2. And, M. (1970). 100 soruda Türk tiyatrosu tarihi. İstanbul: Gerçek Yayınevi.
  3. And, M. (1985). Geleneksel Türk tiyatrosu. Köylü ve halk tiyatrosu gelenekleri. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
  4. And, M. (2003). Oyun ve bügü. Türk kültüründe oyun kavramı. İstanbul: YKY.
  5. Arsunar, F. (1947). Topal koşma. Ülkü Dergisi, 1(5), 240.
  6. Baykurt, Ş. (1965). Türk halk oyunları. Ankara: Halk Evleri Genel Merkezi.
  7. Bergson, H. (2014). Gülme-gülüncün anlamı üzerine deneme. (D. Çetinkasap, çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
  8. Bingham, S. C. & Green, S. E. (2015). Aesthetic as analysis: Synthesizing theories of humor and disability through stand-up comedy. Humanity & Society 40(3), 1-28.
  9. Bingham, S.C. & Green, S.E. (2016). Seriously funny: Disability and the paradoxical power of humor. America: Lynne Rienner Publishers.
  10. Blank, T. J. & Kitta, A. (2015). The anatomy of ethnography: Diagnosing folkloristics and the conceptualization of disability. Trevor J. Blank and Andrea Kitta (Ed.). Diagnosing folklore: perspectives on disability, health, and trauma (3–22). Jackson: University Press of Mississippi.
  11. Boratav, P. N. (1957). Koşma. İslam Ansiklopedisi, 6, 876-880.
  12. Briggs, Charles L. (2008). Disciplining folkloristics. Journal of Folklore Research, 45(1), 91-105.
  13. Cleto, S. B. (2018). Bodies of stories: Disability and folklore in nineteenth-century British literature. Degree Doctor. The Ohio State University.
  14. Couser, G. T. (2006). Disability, life narrative, and representation. L. J. Davis (Ed.). In The Disability Studies Reader (399-404). New York: Routledge.
  15. Cureton, A. & Wasserman, D. (Ed). (2020). Introduction. Philosophy and disability. (Xxiii-Xlv). Newyork: Oxford University Press.
  16. Davis, L J. (2006). Introduction. L. J. Davis (Ed.). In the disability studies reader (xv–xviii.). New York: Routledge.
  17. Demirsipahi, C. (1975). Türk halk oyunları. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayıncılık.
  18. Dizdaroğlu, H. (1969). Halk şiirinde türler. TDK Yayınları.
  19. Doğan, M. D. (2020). Türk halk edebiyatı açısından engellilik meselesi: Keloğlan masalları ve örtük işlev. A. R. Aydın vd. (Ed.). Engellilik Tarihi Yazıları. (97-106). İstanbul Üniversitesi Yayınevi.
  20. Elçin, Ş. (1991). Anadolu köy orta oyunları. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları,
  21. Eroğlu, T. (2017). Dans kavramı ve dansın işlevi. The Journal of Academic Social Science Studies, 60, 215-226.
  22. Garland-Thomson, R. (1997). Extraordinary bodies: Figuring physical disability in American culture and literature. New York: Columbia University Press.
  23. Gazimihâl, M. R. (1991). Türk halk oyunları kataloğu III. (Ed. Nail Tan). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  24. Gümüştepe, P. N. (2024). Üstünlüğün yarattığı hazzın komediye dönüşümü: Mizahta üstünlük kuramı bağlamında köy seyirlik oyunları. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 18, 95-113.
  25. Howe, B. (2020). Music and disability studies. Music Research Annual. 1, 1–29.
  26. Huizinga, J. (2006). Homo ludens. (M. A. Kılıçbay, çev.), (2. B.s.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
  27. Kaeppler, A. L. (1992). Dance. R. Bauman. (Ed.). Folklore, Cultural Performances, and Popular Entertaınments. (196-203). New York Oxford University Press.
  28. Keskin, A. (2019a). Folklor ve disiplinlerarasılık. Ankara: Akçağ Yayınları.
  29. Keskin, A. (2019b). Halkbilimi çalışmalarında disiplinlerarasılık: Neden, ne zaman, nerede ve nasıl. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 12(28), 925-944.
  30. Koşay, H. (1935). Ankara budun bilgisi. Ankara: Ulus Basımevi.
  31. Kulka, T. (2007). The incongruity of incongruity theories of humor. Organon F, 14, (3), 320-333.
  32. Lintott, S. (2016). Superiority in humor theory. The Journal of Aesthetics and Art Criticism, 74(4), 347-358.
  33. Lippitt, J. (1995). Humour and superiority. Cogito, 9(1), 54-61
  34. Mitchell, D., Snyder, S. (2006). Narrative prosthesis and the materiality of metaphor. L. J. Davis (Ed.). In The Disability Studies Reader. (205-216). New York: Routledge.
  35. Mitchell, David T. & Sharon L. Snyder. (2000). Narrative prosthesis: Disability and the dependencies of discourse. Ann Arbor: University of Michigan Press.
  36. Morreall, J. (2009a). Humor as cognitive play. Journal of Literary Theory, 3(2), 241-260.
  37. Morreall, J. (2009b). Humour and the conduct of politics. Sharon Lockyer and M. Pickering (Ed.). Beyond a joke: The limits of humour. (ss. 65-80) içinde. New York: Palgrave.
  38. Onay, A. T. (1996). Türk halk şiirlerinin şekil ve nev’i. (Haz. C. Kurnaz). Ankara: Akçağ Yayınevi.
  39. Oral, Z. & Akalın, Ş. H. (2024). Türk sağır kültürünün tarihsel kökleri. Milli Folklor, 18(143), 5-15.
  40. Öğüt Eker, G. (2014). İnsan kültür mizah. Eğlence endüstrisinde tüketim nesnesi olarak mizah. (2. B.s). Ankara: Grafiker Yayınları.
  41. Özdemir, M. (2020). Giresun kültürüne özgü bir halk dansı: Çandır Tüfek Oyunu. Gazi Türkiyat, (26), 145-163.
  42. Özdemir, M. (2021). Mitten medyaya Keloğlan. İstanbul: Arı Sanat Yayınları.
  43. Özdemir, N. (2005). Cumhuriyet dönemi Türk eğlence kültürü. Ankara: Akçağ Yayınları.
  44. Öztelli, C. (1966). Halk edebiyatı terimleri sözlüğü 5. Türk Folklor Araştırmaları Dergisi, (208), 4250-4251.
  45. Prahlad, A. (2024). American folklore studies and disability: An introduction. Journal of American Folklore 137 (545):269–292.
  46. Riddle, C. A. (2020). Disability and disadvantage in the capabilities approach. A. Cureton and David T. Wasserman (ed.). Philosophy And Disaility. (229-244) Newyork: Oxford University Press.
  47. Shuman, A. (2011). On the verge: Phenomenology and empathic unsettlement. Journal of American Folklore 124(493), 147–74.
  48. Siebers, T. (2006). Disability in theory from social constructionism to the new realism of the body. L. J. Davis (Ed.). In The Disability Studies Reader (ss. 173-184) içinde. New York: Routledge.
  49. Soykarcı, R. (1994). Ankara’nın geleneksel eğlenceleri. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi.
  50. Sömen, O. (2022). Türk sağır ve işitme engelli halk bilimi. (Doktora Tezi). İstanbul Aydın Üniversitesi.
  51. Straus, Joseph N. (2006). Normalizing the abnormal: Disability in music and music theory. Journal of the American Musicological Society, 59(1), 113–84.
  52. Straus, J. N., Lerner, N. (2006). Introduction: Theorizing disability in music. N. Lerner and J. Straus (Ed.). Sounding Off: Theorizing Disability in Music (ss. 1-10) içinde. New York:Routledge.
  53. Şenel, S. (2007). Kastamonu’da âşık fasılları. Türler/çeşitler/çeşitlemeler 1-2. Kastamonu Valiliği.
  54. Tan, N. & Turhan, S. (1998). Ankara halk müziği. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı Yayınları.
  55. Tan, N. & Turhan, S. (2012). Ankara halk müziği ve etkileşim sahası. Kültür Evreni, 4(14), 45-61.
  56. TRT Müzik Dairesi Yayınları, THM Repertuvar No: 576. Topal oyun havası.
  57. TRT Müzik Dairesi Yayınları THM Repertuvar No: 924. Sana öğreteyim dağdan aşmayı (Topal koşma).
  58. TRT Müzik Dairesi Yayınları THM Repertuar Sıra No 845: Kahve Yemen’den gelir (Hop şinanay).
  59. Türkmen, F., Fedakâr, P. (2009). Türk halk tiyatrosunda hareket komiğine bağlı mizahi unsurlar. Millî Folklor, 21(82), 98-109.
  60. Üçer, M. (2020). Deme Mecnûn’a Deli. A. R. Aydın vd. (Ed.). Engellilik Tarihi Yazıları içinde (79-96). İstanbul Üniversitesi Yayınevi.
  61. Venkatesan, S. (2022). Humor in disabilities and impairments. Paripex-Indian Journal of Research, 11(7), 1-4.
  62. Veren, E. (2012). Eskişehir’i görsem. Eskişehir üzerine folklorik inceleme ve araştırmalar. Ankara: Görsem Yayınevi.
  63. Yıldız, G. & Kazan, Ş. (2009). Teke yöresinin merkezi Burdur halk kültürü ile müziğinden esintiler. Turkish Studies, 4(8), 1691-1733.
  64. Yönetken, H. B. (1966). Derleme notları 1. İstanbul: Orkestra Yayınları.
  65. Yüksel, H., Deligöz, S. & Deligöz, B. (2004). Kayseri halk oyunları, köy seyirlik oyunları, giyim-kuşam. Kayseri: Laçin Yayınları.
  66. Üçer, M. (2020). Deme Mecnûn’a Deli. A. R. Aydın vd. (Ed.). Engellilik Tarihi Yazıları içinde (79-96). İstanbul Üniversitesi Yayınevi.