Dergiler / International Journal of Old Uyghur Studies / 2020 / Cilt: 2 - Sayı: 1

Üç Kuşak Uygurca Bir Söz: yörgey ‘sarmaşık’

yörgey ‘bindweed’ in Three Eras of Uyghur

Sayfa
61–88
Yayın Tarihi
2020-06-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Makalede bütün bu verilere göre kelimenin anlamı ve Latin harflerine aktarımı değerlendirilecektir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Brāhmī ve Tibet harfleri ile yazılan Eski Uygurca belgeler Soğud harfli Uygurca belgelere göre ötümlü ve ötümsüz ünsüzlerin ayırt edilişi ile dar ve geniş yuvarlak ünlülerin ayırt edilişinde dahaavantajlıdırlar.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ancak bir kelime farklı dönemlerde, farklı alfabelerle kayda geçmişse, ayrıca çağdaş dillerden en az birisinde de kullanıma devam ediyorsa söz konusu kelimenin ses değeri, yazı çevirisi ve anlamlandırılışı konularında avantajlıyız demektir.
💡
Sonuç & Katkı:Makalede bütün bu verilere göre kelimenin anlamı ve Latin harflerine aktarımı değerlendirilecektir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Eski Uygurca · Brāhmī yazısı · çok dilli sözlükler

Özet

Brāhmī ve Tibet harfleri ile yazılan Eski Uygurca belgeler Soğud harfli Uygurca belgelere göre ötümlü ve ötümsüz ünsüzlerin ayırt edilişi ile dar ve geniş yuvarlak ünlülerin ayırt edilişinde dahaavantajlıdırlar. Söz konusu yazıyla yazılan metinlerde ü ile ö’yü, k ile g’yi birbirlerinden ayırt etmek mümkündür. Eğer bir kelime sadece bir metinde ve bir kez geçtiyse, söz konusu kelimenin okunuşu konusu zorluklar içerir. Ancak bir kelime farklı dönemlerde, farklı alfabelerle kayda geçmişse, ayrıca çağdaş dillerden en az birisinde de kullanıma devam ediyorsa söz konusu kelimenin ses değeri, yazı çevirisi ve anlamlandırılışı konularında avantajlıyız demektir. İşte bunlardan birisi yürkey / yörgey kelimesidir. Bir kez Brāhmī, bir kez Soğud harfli Uygurca, bir kez son dönem Çağatayca diyebileceğimiz 18. yüzyıl ‘Türkî’ sözlüğünde ve son olarak da Çağdaş Uygurcada görülür. Makalede bütün bu verilere göre kelimenin anlamı ve Latin harflerine aktarımı değerlendirilecektir.

Abstract

Old Uyghur documents written in Brāhmī and Tibetan scripts are more advantageous with respect to the Uyghur documents with Sogdian script in distinguishing voiced and voiceless consonants with same points of articulation, and high and mid rounded vowels. In other words, it is possible to distinguish between ü and ö, k and g in the texts written in these scripts. If a word occurs only once in a text there would be difficulties to read that word. However, if a word is recorded with different alphabets in different periods, and it continues to be used in at least one of the contemporary languages, that means we are advantageous in terms of determining the sound value, transcription and interpretation of the word in question. One of this type of words is yürkey / yörgey. It occurs once in Brāhmī, once in Uyghur with Sogdian script, once in the 18th century ‘Türkî’ dictionary, which is from a period could be called ‘late Chagatai’ and finally in contemporary Uighur. This article tries to determine the precise meaning of the word and its true transcription using all these data and the etymology of the word.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ÖLMEZ, M. (2020). Üç Kuşak Uygurca Bir Söz: yörgey ‘sarmaşık’. International Journal of Old Uyghur Studies, Cilt: 2 - Sayı: 1, 61–88. https://ajindex.com/articles/833195

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (9)

  1. AbitakiTK: Karaayak, Tümer, [2020]: Eski Uygurca Abitaki Metinlerinin Sözvarlığı, (baskıda). Ac_Bars: Gulcalı, Zemire, 2015: Eski Uygurca Altun Yaruk Sudur’dan “Aç Bars” Hikâyesi, Ankara:
  2. TDK. Adam, Volker, Jens Peter Laut, Andreas Weiss, 2000: Bibliographie alttürkischer Studien. Wiesbaden. Ağar, Mehmet Emin, 1986: Baytaratü’l-Vazıh (İnceleme-metinindeks). Marmara Üniversitesi,
  3. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans tezi. ATS: Baskakov, N. A., T. M. Toşçakova, 1947: Oyrotsko-russkiy slovar’, Moskva; E. Gürsoy-Naskali, M. Duranlı, 1999:
  4. Altayca-Türkçe Sözlük, Ankara: TDK; bu çalışmada Türkçe baskı kullanılmıştır.) Bakeli Abodurexiti 巴克力·阿卜杜热西提, 2013: 古代维吾尔语医学文献 的语文学研究, 中央民族大学, 北京. Bang, Willi, 1930: “Turkologische Briefe aus dem Berliner Ungarischen Institut. Fünfter Brief: Lautliches - allzu Lautliches”, Ungarische Jahrbücher, c. 10, 16-26.
  5. Baskakov, Nikolay A., 1940:
  6. Nogayskiy yazık i ego dialektı, Moskva. Baskakov, Nikolay A., A. İ. İnkijekova-Grekul, 1953: Hakasskorusskiy slovar’, Moskva. BaşTS: Özşahin, Murat, 2017:
  7. Başkurt Türkçesi Sözlüğü, Ankara:TDK. Baytop, Turhan, 1994:
  8. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Ankara: TDK. Beş Tilliḳ Mançuçe Luġet 五体清文鑑, 1957, 1-3, Beijing: Minzu Chubanshe. BT IX: Tekin, Şinasi, 1980:
  9. Maitrisimit Nom Bitig, I-II. Berlin. BT VII: Kara, Georg, Peter Zieme, 1976: Fragmente tantrischer Werke in uigurischer Übersetzung, Berlin. BT XIII: Zieme, Peter, 1985: Buddhistische Stabreimdichtungen der Uiguren, Berlin. BT XXXVII: Wikens, Jens, 2016: Buddhistische Erzählungen aus dem alten Zentralasien Edition der altuigurischen Daśakarmapathāvadānamālā,Turnhout: Brepols. Clauson, Sir Gerard, 1972: An etymological dictionary of prethirteenth-century Turkish, Oxford. Corff, Oliver (u.a.), 2013: Auf kaiserlichen befehl erstelltes Wörterbuch des Manjurischen “Fünfsprachenspiegel”, Teil 1-2, Wiesbaden: Harrassowitz. [= 御製五鹘清文鑑] Davronov, Temur (review), William Dirks (translation), 2005:O’zbekcha / İnglizcha Lug’at – Uzbek/English Dictionary, Uzbekistan: The Central Asian Heritage Group. Demirel, Ezgi, 2020: Çağatay Türkçesi Kur’an Tefsiri, İstanbul:Kesit. DTS: Nadelyayev, V. M. - D. M. Nasilov - E. R. Tenişev - A. M. Şçerbak, 1969: Drevnetyurkskiy slovar’, Leningrad: Nauka. El İdrak Haşiyesi ! İzbudak Ġulam Ġopuri, 1986: Uyġur Şiviliri Sözlügi, Bėyciŋ: Milletler Neşriyati. GülT: Ergene, Oğuz, (haz.) 2017: Sadî, Gülistan [Şiraz 1257], Giriş – Dil İncelemesi – Metin – Çeviri – Dizinler – Tıpkıbaskı, Çeviren: Sibîcâbî, Ankara: TDK. HakRS2: Subr