Dergiler / Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD) / 2021 / Cilt: 5 - Sayı: 1

+gil EKİ ÜZERİNE ETİMOLOJİK BİR DEĞERLENDİRME

An etymologıcal evaluatıon on the +gil suffıx

Sayfa
1–12
Yayın Tarihi
2021-06-20
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada +gil ekinin birçok araştırmacı tarafından da dile getirilmiş olan eski dönemlerde müstakil bir yapıdan ekleştiği görüşü savunulmakla birlikte; ekin işlev olarak benzerlik gösterdiği ve a-lar/an-lar (şahıs zamiri +çokluk eki) yapısından ekleştiği düşünülen +lAr eki ile aynı kökten ekleştiği ve kökeninde hem Türkçede hem de Altay dillerinde yer alan zamir temelli bir sözcük ile *l çokluk eki kaynaklı bir yapının olduğu ispat edilmeye çalışılacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türkçede isimlere gelerek bunlardan akrabalık, aile ve yakınlık isimleri türeten “+gil” eki, kökeni itibariyle tartışmalı eklerden biridir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ekin kullanım alanı ve işlevi konusunda genel olarak bir uzlaşma söz konusu olsa da ekin kökeni üzerinde bir görüş birliği sağlanamamıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada +gil ekinin birçok araştırmacı tarafından da dile getirilmiş olan eski dönemlerde müstakil bir yapıdan ekleştiği görüşü savunulmakla birlikte; ekin işlev olarak benzerlik gösterdiği ve a-lar/an-lar (şahıs zamiri +çokluk eki) yapısından ekleştiği düşünülen +lAr eki ile aynı kökten ekleştiği ve kökeninde hem Türkçede hem de Altay dillerinde yer alan zamir temelli bir sözcük ile *l çokluk eki kaynaklı bir yapının olduğu ispat edilmeye çalışılacaktır.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Türkçe · +gil · +lAr

Özet

Türkçede isimlere gelerek bunlardan akrabalık, aile ve yakınlık isimleri türeten “+gil” eki, kökeni itibariyle tartışmalı eklerden biridir. Ekin kullanım alanı ve işlevi konusunda genel olarak bir uzlaşma söz konusu olsa da ekin kökeni üzerinde bir görüş birliği sağlanamamıştır. Ekin kökeni ile ilgili olarak çeşitli araştırmacılar ekin ek birleşmeleri veya bağımsız bir sözcükten ya da edattan ekleşmiş olma durumu üzerinde görüşler öne sürmüşlerdir. Ancak bu çalışmalarda genellikle ekin dayandırıldığı sözcüğün veya edatın ne olduğu ile ilgili tespitler verilmezken; sadece ekin Çuvaşça ev anlamına gelen “kil” sözcüğüyle ilgili bağlantılı olma durumu ayrıntılı olarak dile getirilmiştir. Bu çalışmada +gil ekinin birçok araştırmacı tarafından da dile getirilmiş olan eski dönemlerde müstakil bir yapıdan ekleştiği görüşü savunulmakla birlikte; ekin işlev olarak benzerlik gösterdiği ve a-lar/an-lar (şahıs zamiri +çokluk eki) yapısından ekleştiği düşünülen +lAr eki ile aynı kökten ekleştiği ve kökeninde hem Türkçede hem de Altay dillerinde yer alan zamir temelli bir sözcük ile *l çokluk eki kaynaklı bir yapının olduğu ispat edilmeye çalışılacaktır.

Abstract

The "+gil" suffix, which comes to names in Turkish and derives the names of kinship, family and relationship from them, is one of the controversial suffixes due to its origin. Although there is a general consensus on the use and function of the suffix, there is no agreement on the origin of it. Various researches have put forward ideas about the origin of the +gil suffix. Some of them have supposed that the suffix is a compound of two suffixes and the others have been on the opinion that the suffix originates from a single word or a particle. While these studies generally do not give determinations about the word or particle on which the suffix is based; only the relationship situation of the suffix and the word "kil", which means house in Chuvash Turkic, has been discussed in detail. In this study, by defending the opinion that the +gil suffix originates from an independent structure in ancient times, which has been also voiced by many researchers, it also will be defended that the +gil suffix was originated from the same root with the +lAr suffix which has similar functions with the +gil and thought to derive from the a-lar / an-lar (personal pronoun + plural suffix) structure. It will be tried to prove that a structure originating from *+l plural suffix and a pronoun-based word in both Turkic and Altaic languages are in the structure of +gil suffix.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

YALÇIN, S. K. (2021). +gil EKİ ÜZERİNE ETİMOLOJİK BİR DEĞERLENDİRME. Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD), Cilt: 5 - Sayı: 1, 1–12. https://ajindex.com/articles/819214

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (35)

  1. Adalı, O. (1979). Türkiye türkçesinde biçimbirimler. Ankara:
  2. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  3. Alkaya, E. (2008). Sibirya tatar türkçesi. Ankara:
  4. Turkish Studies Yayınları.
  5. Alkaya, E. (2010). Türkiye türkçesinde ve türk lehçelerinde iyelik ekinden sonra kullanılan +lAr çokluk eki üzerine. Müjgân Cunbur Armağanı. (Haz. Tuncer Gülensoy). 31-37. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
  6. Ata, A. (2009). Türk dillerinde +la çokluk eki. International Journal of Central Asian Studies. 13:89-99.
  7. Banguoğlu, T. (2007). Türkçenin grameri. Ankara:
  8. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  9. Buran, A. (1997). Keban baskil ağın yöresi ağızları. Ankara:
  10. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  11. Buran, A. (2008). Türkçede kelimelerin ekleşmesi ve eklerin kökeni. Prof. Dr. Ahmet Buran Makaleler. (Haz. Ercan Alkaya, S. Kaan Yalçın, Murat Şengül). 53-159. Ankara:
  12. Turkish Studies Yayınları.
  13. Choi, H. W. (2010). Türkçe, korece, moğolca ve mançu-tunguzcanın karşılaştırmalı ses ve biçim bilgisi. Ankara:
  14. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  15. Delice, H. İ. (2000). Türk dilinde işlevsel ek tasnifi denemesi. Türklük Bilimi Araştırmaları. 9:135-150.
  16. Demirtaş, A. (2006). Türkiye türkçesinde mensubiyet bildiren “-gil” eki üzerine. Karadeniz Araştırmaları. 9:70-77.
  17. Deny, J. (2012). Türk dil bilgisi. (Çev. Ali Ulvi Elöve, Uyar. Ahmet Benzer). İstanbul:
  18. Kabalcı Yayınları.
  19. Doerfer, G. (1988). Grammatik des chaladsch. Wiesbaden. Durmuş, O. (2009). Çuvaşçanın şekil bilgisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Edirne: Trakya Üniversitesi Eckmann, J. (2005). Çağatayca el kitabı. Ankara:
  20. Akçağ Yayınları.
  21. Eren, H. (1999). Türk dilinin etimolojik sözlüğü. Ankara:
  22. Bizim Büro Basım Evi. Ergin, M. (1997). Türk dil bilgisi. İstanbul:
  23. Bayrak Yayınları.
  24. Ersoy, F. (2007). +gil eki üzerine. Dil Araştırmaları Dergisi, 1:21- 29. Ersoy, F. (2012). Türk-moğol dil ilişkisi ve çuvaşça. Ankara:
  25. Gazi Kitabevi.
  26. Ersoy, F. (2017).
  27. Çuvaş türkçesi grameri, Ankara:
  28. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  29. Ersöz, S. (2008). Bazı türkiye türkçesi ağızlarında topluluk/aile adı yapan bir ek: +Ēni / +Îni. Turkish Studies. 3/3:356-377.
  30. Gabain, A. V. (2003). Eski türkçenin grameri. Ankara:
  31. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  32. Georg, S. (1990) some thoughts on the etymology of the turkic plural suffix -lar/-ler. In Altaica Osloensia. Proceedings from the 32nd Meeting of the Permanent International Altaistic Conference. (Oslo, June 12–16, 1989). Oslo: Universitetsforlage. s. 141-152.
  33. Grönbech, K. (2000). Türkçenin yapısı. Ankara:
  34. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  35. Gülensoy, T.