KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Felsefe Arkivi / 2026 / Sayı: 56

“Evet, Sokrates!”in Gölgesinde: Elenkhos Üzerine Bir Soruşturma

In the Shadow of “Yes, Socrates!”: An Inquiry into Elenchus

Bahadır Söylemez(PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, FELSEFE BÖLÜMÜ, FELSEFE PR.)0000-0002-0799-7291
Sayfa
29–54
Yayın Tarihi
2022-07-05
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sokrates’in felsefesi, en genel haliyle ifade edilecek olduğunda, “F’lik nedir?” türünden ortaya atılan sorular çerçevesinde kendisini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Sokrates’in felsefesi, en genel haliyle ifade edilecek olduğunda, “F’lik nedir?” türünden ortaya atılan sorular çerçevesinde kendisini göstermektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu anlama çabasının temel ayaklarından birini Platon’un diyalogları ve bu bağlamda Sokrates’in yaklaşımı oluştururken bir başka temel ayak olaraksa sofistlerin ele alınmasının bir gereklilik olduğu düşünülmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Buradan hareketle de bu iki tavrın bu çıkmazlar karşısındaki konumları açıklanacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Sokrates · Yöntem · Elenkhos

Özet

Sokrates’in felsefesi, en genel haliyle ifade edilecek olduğunda, “F’lik nedir?” türünden ortaya atılan sorular çerçevesinde kendisini göstermektedir. Ortaya atılan sorunun ele alınış biçimi ve bu yolla onunla özdeşleştirilen felsefenin karakterini belirleyen ise ona atfedilen yöntemdir. Bu yöntem elenkhos’tur. Bu çalışmanın amacı genel olarak ifade edilecek olursa elenkhos’un çerçevesinin çıkarılmasıdır. Bu bağlamda temel yol gösterici olarak Platon’un diyalogları ele alınacaktır. Özellikle erken dönem diyalogları üzerinden Sokratik yöntemin anlaşılması üzerine çalışılacaktır. Bu anlama çabasının temel ayaklarından birini Platon’un diyalogları ve bu bağlamda Sokrates’in yaklaşımı oluştururken bir başka temel ayak olaraksa sofistlerin ele alınmasının bir gereklilik olduğu düşünülmektedir. Sokrates’in ve Platon’un kendilerini karşılarında konumlandırdıkları sofistler, onların felsefe yapma pratikleri ve bu pratikleri yönlendiren yöntemlerinin anlaşılmasının Sokrates’in yöntemini anlamayı kolaylaştıracağı düşünülmektedir. Bu bakımdan Sokrates’in yöntemi olarak belirlenen elenkhos, sofistlerin yöntemi olarak atfedilen eristik ile olan ilişkisinde değerlendirilecektir. Elenkhos ve eristiğin temel belirlenimlerinden biri çıkmazlara (aporia) neden olmalarıdır. Buradan hareketle de bu iki tavrın bu çıkmazlar karşısındaki konumları açıklanacaktır.

Abstract

Socrates’ philosophy as expressed in its most general form manifests itself within the framework of questions of the type “What is F-ness?” The method is determinant in the way an asked question is handled and the character of the philosophy that is identified with it. This method is known as elenchus or the Socratic method. This study aims to generally explain what elenchus is and how it can be used. Plato and his dialogues are at the forefront of the sources to look at for understanding the Socratic method. In particular, understanding the Socratic method will be studied through Plato’s early dialogues. In this context, while Plato’s dialogues and Socrates’ approach constitute one of the main pillars of this effort to understand, considering the sophists as another pillar is also thought to be necessary. Understanding the sophists that Socrates and Plato positioned themselves against, their philosophizing practices, and the methods that guide these practices is thought will make understanding the Socratic method easier. In this respect, the Socratic method will be evaluated in terms of its relationship with eristic, which is attributed to the sophists as their method. One of the main determinations of elenchus and eristic is that they result in aporia (expression of logical impasse). From this point of view, the study will explain the positions of these two methods and their attitudes toward aporia.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Söylemez, B. (2022). “Evet, Sokrates!”in Gölgesinde: Elenkhos Üzerine Bir Soruşturma. Felsefe Arkivi, Sayı: 56, 29–54. https://doi.org/10.26650/arcp.1132896

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (62)

  1. Adam, James. Antik Yunan’ın Din Öğretmenleri, çev. Özgüç Orhan, Pinhan Yayıncılık, İstanbul, 2019. google scholar
  2. Akarsu, Bedia. Felsefe Terimleri Sözlüğü, İnkılâp Kitabevi, İstanbul, 2015. google scholar
  3. Allen, Danielle S. Platon Neden Yazdı?, çev. Ayşe Batur, İletişim Yayınları, İstanbul, 2011. google scholar
  4. Annas, Julia. Plato the Sceptic, Oxford Studies in Ancient Philosophy / Methods of interpreting Plato and his dialogues içinde, ed. James C. Klagge and Nicholas D. Smith, Oxford University Press, 1992, ss. 43-72. google scholar
  5. Aristoteles. Metafizik, çev. Y. Gurur Sev, Pinhan Yayıncılık, İstanbul, 2015. google scholar
  6. Audi, Robert. The Cambridge Dictionary of Philosophy, Second Edition, General Editor Robert Audi, Cambridge University Press, Cambridge, 1999. google scholar
  7. Badiou, Alain. Platon’un Devleti, çev. Savaş Kılıç ve Nihan Özyıldırım, Metis Yayınları, İstanbul, 2015. google scholar
  8. Barnes, Jonathan. The Presocratic Philosophers, Routledge, New York, 1982. google scholar
  9. Benson, Hugh H. “A Note on Eristic and the Socratic Elenchus”, Journal of the History of Philosophy, 27(4), 1989. google scholar
  10. Blundell, Mary W. Character and Meaning in Plato’s Hippias Minor, Oxford Studies in Ancient Philosophy / Methods of interpreting Plato and his dialogues içinde, ed. James C. Klagge and Nicholas D. Smith, Oxford University Press, 1992, ss. 131-172. google scholar
  11. Bowe, Geoff S. Platon’un Devlet’i Üzerine Makaleler, Sentez Yayıncılık, Bursa, 2019. google scholar
  12. Brun, Jean. Platon ve Akademi, çev. İsmail Yerguz, Dost Kitabevi Yayınları, Ankara, 2007. google scholar
  13. Capelle, Wilhelm. Sokrates’ten Önce Felsefe, çev. Oğuz Özügül, Pencere Yayınları, İstanbul, 2006. google scholar
  14. Cevizci, Ahmet. Felsefe Tarihi, Say Yayınları, İstanbul, 2020. google scholar
  15. Conford, F. M. Sokrates Öncesi ve Sonrası, çev. A. M. Celâl Şengör ve Senem Onan, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2019. google scholar
  16. Copleston, Frederick. Platon, çev. Aziz Yardımlı, İdea Yayınevi, İstanbul, 2013. google scholar
  17. Cornford, F. M. Platon’un Bilgi Kuramı, çev. Ahmet Cevizci, Gündoğan Yayınları, Ankara, 1989. google scholar
  18. Denkel, Arda. İlkçağ’da Doğa Felsefeleri, Doğu Batı Yayınları, İstanbul, 2020. google scholar
  19. Dürüşken, Çiğdem. Antikçağ Felsefesi: Homeros’tan Augistinus’a Bir Düşünce Serüveni, Alfa Yayınları, İstanbul, 2021. google scholar
  20. Eco, Umbeto & Fedriga, Riccardo: Felsefe Tarihi 1 Antik Yunan, çev. Leyla Tonguç Basmacı, Alfa Yayınları, 2021. google scholar
  21. Frede, Michael. Plato’s Arguments and the Dialogue Form, Oxford Studies in Ancient Philosophy / Methods of interpreting Plato and his dialogues içinde, ed. James C. Klagge and Nicholas D. Smith, Oxford University Press, 1992, ss. 201-220. google scholar
  22. Gökberk, Macit. Felsefe Tarihi, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2020. google scholar
  23. Guthrie, W. K. C. Yunan Felsefe Tarihi-II: Sokrates Öncesi Gelenek Parmenides’ten Demokritos’a, Kabalcı Yayıncılık, İstanbul, 2019. google scholar
  24. Guthrie, W. K. C. Yunan Felsefe Tarihi-III: Beşinci Yüzyıl Aydınlanması Sofistler ve Sokrates, Kabalcı Yayıncılık, İstanbul, 2021. google scholar
  25. Hegel, G. W. F. Felsefe Tarihi - Thales’ten Platon’a Grek Felsefesi (Cilt 1), çev. Doğan Barış Kılınç, (İstanbul: NotaBene, 2018). google scholar
  26. Johnson, David M. Xenophon’s Socratic Works, Routledge, New York, 2021. google scholar
  27. Kranz, Walter. Antik Felsefe, çev. Suad Y. Baydur, Sosyal Yayınları, İstanbul, 1994. google scholar
  28. Kraut, Richard. Plato, SEP, Ağustos 1, 2017, (çevrimiçi), https://plato.stanford.edu/entries/plato/, 3 Eylül 2020. google scholar
  29. Kuçuradi, İoanna. “Sokrates’in Felsefi Araştırma ve Felsefi Eğitim Metodu”, çev. M. Furkan Soltekin, Rehberim Felsefe Eğitime Felsefece Bakışlar içinde, ed. Ahu Tunçel, Maltepe Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2021. google scholar
  30. Laertios, Diogenes. Ünlü Filozofların Yaşamları ve Öğretileri, çev. Candan Şentuna, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2021. google scholar
  31. Mattei, Jean-François. Platon, çev. İsmail Yerguz, Dost Kitabevi Yayınları, Ankara, 2008. google scholar
  32. Matthews, Gareth. Whatever Became of the Socratic Elenchus? Philosophical Analysis in Plato, Philosophy Compass 4/3 (2009). google scholar
  33. McPherran, Mark L. “Protagoras”, Ancient Greek Authors içinde, ed. Ward W. Briggs, A Bruccoli Clark Layman Book, 1997, ss. 335-342. google scholar
  34. Nails, Debra ve Monoson, S. Sara. Socrates, SEP, Eylül 16, 2005, (çevrimiçi), https://plato.stanford.edu/ entries/plato/, 5 Haziran 2022. google scholar
  35. Nietzsche, Friedrich. Platon Öncesi Filozoflar, Pinhan Yayıncılık, İstanbul, 2019. google scholar
  36. Peters, E. Francis. Antik Yunan Felsefesi Terimleri Sözlüğü, çev. Hakkı Hünler, Paradigma Yayıncılık, İstanbul, 2004. google scholar
  37. Plato. “Charmides”, Plato Complete Works içinde, ed. John M. Cooper, D. S. Hutchinson, çev. Rosamond Kent Sprague, Hackett Publishing Company, Indianapolis, 1997, ss. 639-664. google scholar
  38. Plato. “Protagoras”, Plato Complete Works içinde, ed. John M. Cooper, D. S. Hutchinson, çev. Stanley Lombardo and Karen Bell, Hackett Publishing Company, Indianapolis, 1997, ss. 746-791. google scholar
  39. Platon. Devlet, çev. Sabahattin Eyüboğlu ve M. Ali Cimcöz, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2015. google scholar
  40. Platon. Gorgias, çev. Melih Cevdet Anday, Diyaloglar içinde, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2014. google scholar
  41. Platon. İon, çev. Tacettin Ünlü, Diyaloglar içinde, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2014, ss. 261-279. google scholar
  42. Platon. Kharmides, çev. Tanju Gökçöl, Diyaloglar içinde, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2014, ss. 299-331. google scholar
  43. Platon. Lakhes, çev. Tanju Gökçöl, Diyaloglar içinde, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2014, ss. 333-361. google scholar
  44. Platon. Protagoras, çev. Tanju Gökçal, Diyaloglar içinde, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2014, ss. 393-448. google scholar
  45. Platon. Sofist, çev. Ömer Naci Soykan, Pinhan Yayıncılık, İstanbul, 2015. google scholar
  46. Platon. Sokrates’in Savunması, çev. Teoman Aktürel, Diyaloglar içinde, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2014, ss. 11-43. google scholar
  47. Platon. Theaitetos, çev. Macit Gökberk, Diyaloglar içinde, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2014, ss. 451-543. google scholar
  48. Preus, Anthony. Historical Dictionary of Ancient Greek Philosophy, Scarecrow Press, 2007. google scholar
  49. Reich, Rob. Confusion about the Socratic Method: Socratic Paradoxes and Contemporary Invocations of Socrates, Philosophy of Education Archive, 1998, ss. 68-78. google scholar
  50. Robinson, Richard. Plato’s Earlier Dialectic, Cornell University Press, New York, 1941. google scholar
  51. Scott, Gary Alan. Plato’s Socrates As Educator, State University of New York Press, Albany, 2000. google scholar
  52. Soykan, Ömer Naci. “Giriş”, Platon Sofist içinde, çev. Ömer Naci Soykan, Pinhan Yayıncılık, İstanbul, 2015. google scholar
  53. Söylemez, Bahadır. “Platon ve Hegel’de Diyalektik”, İstanbul Üniversitesi, 2021, (Yüksek Lisans Tezi). google scholar
  54. Stefou, Konstantinos. Socrates on the Life of Philosophical Inquiry, Springer, 2018. google scholar
  55. Störig, Hans Joachim. Vedalardan Tractatus’a Dünya Felsefe Tarihi, çev. Nilüfer Epçeli, Say Yayınları, İstanbul, 2013. google scholar
  56. Taylor, Alfred Edward. Sokrates: İroni, İnfaz, Etik, çev. Mukadder Erkan, Fol Yayınları, Ankara, 2020. google scholar
  57. Taylor, C. C. W. Socrates A Very Short Introduction, Oxford University Press, 2019. google scholar
  58. Taylor, C.C.W., Lee, Mi-Kyoung. The Sophists, SEP, Eylül 30, 2011, (çevrimiçi), https://plato.stanford.edu/ entries/sophists/, 28 Mayıs 2022. google scholar
  59. Vlastos, Gregory. “The Socratic Elenchus”, The Journal of Philosophy, 79(11), 1982. google scholar
  60. Weber, Alfred. Felsefe Tarihi, çev. H. Vehbi Eralp, Sosyal Yayınlar, İstanbul, 1998. google scholar
  61. Zaks, Nicolas. Socratic Elenchus in the Sophist, 51/4, apeiron, 2018, s. 371-390. google scholar
  62. Zeller, Eduard. Grek Felsefesi Tarihi, çev. Ahmet Aydoğan, Say Yayınları, İstanbul, 2017. google scholar