Dergiler / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 5

Hüsn-i Şah Hatun’un Manisa’daki Hayır İşleri ve Vakıf Eserleri

The Charitable Works and Waqf Foundations of Hüsn i Şah Hatun in Manisa

Elif Kömürcü(ERZİNCAN BİNALİ YILDIRIM ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-0674-1769
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-11-19
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma, bu yönüyle Osmanlı hanedan kadınlarının vakıf faaliyetleri ve Manisa’nın sosyal ekonomik gelişimi üzerine yapılan araştırmalara katkı sunmayı amaçlamaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Osmanlı vakıf sistemi, dinî hizmetlerin yanı sıra eğitim, sosyal yardım, ticaret ve şehirleşme faaliyetlerinin sürdürülebilirliğini sağlayan önemli kurumlardan biri olmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Hanedan mensubu kadınların kurdukları vakıflar ise kadınların ekonomik kaynaklar üzerindeki tasarruflarını, toplumsal konumlarını ve kamusal alandaki görünürlüklerini incelemek açısından önemli veriler sunmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma, bu yönüyle Osmanlı hanedan kadınlarının vakıf faaliyetleri ve Manisa’nın sosyal ekonomik gelişimi üzerine yapılan araştırmalara katkı sunmayı amaçlamaktadır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:II. Bayezid · Hüsn i Şah Hatun · Manisa

Özet

Osmanlı vakıf sistemi, dinî hizmetlerin yanı sıra eğitim, sosyal yardım, ticaret ve şehirleşme faaliyetlerinin sürdürülebilirliğini sağlayan önemli kurumlardan biri olmuştur. Hanedan mensubu kadınların kurdukları vakıflar ise kadınların ekonomik kaynaklar üzerindeki tasarruflarını, toplumsal konumlarını ve kamusal alandaki görünürlüklerini incelemek açısından önemli veriler sunmaktadır. Bu çalışmada, Sultan II. Bayezid’in eşi ve Şehzade Şehinşah’ın annesi Hüsn i Şah Hatun’un Manisa’da kurduğu vakıf, banilik faaliyeti ve vakıf sistemi çerçevesinde incelenmektedir. Çalışmanın temel amacı, Hüsn i Şah Hatun Vakfı’nın kuruluşunu, gelir kaynaklarını, vakfa bağlı yapı ve hizmetleri ile bunların Manisa’nın sosyal ve ekonomik hayatındaki işlevlerini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda vakfiye kayıtları, arşiv belgeleri, şer‘iyye sicilleri ve konuya ilişkin literatürden yararlanılmıştır. İnceleme sonucunda, Hatuniye Külliyesi bünyesindeki cami, sıbyan mektebi, imaret gibi hizmet yapılarının yanı sıra Kurşunlu Han, dükkânlar ve Serâbâd Hamamı gibi gelir getirici unsurların vakfın sürekliliğini sağlayan bir ekonomik yapı oluşturduğu görülmektedir. Böylece Hüsn i Şah Hatun’un banilik faaliyetinin dinî yapıların inşasıyla sınırlı kalmadığı; eğitim, sosyal hizmet, ticari faaliyet ve şehirleşme süreçleriyle bütünleşen bir vakıf sistemi meydana getirdiği ortaya konulmaktadır. Çalışma, bu yönüyle Osmanlı hanedan kadınlarının vakıf faaliyetleri ve Manisa’nın sosyal ekonomik gelişimi üzerine yapılan araştırmalara katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Abstract

The Ottoman waqf system played a significant role in sustaining religious services, education, social welfare, commercial activities, and urban development. The foundations established by female members of the Ottoman dynasty provide valuable insights into women’s control over economic resources, social status, and public roles. This study examines the waqf established in Manisa by Hüsn i Şah Hatun, wife of Sultan Bayezid II and mother of Şehzade Şehinşah, within the framework of female patronage and the Ottoman waqf system. It aims to investigate the foundation of her waqf, its income sources, associated buildings, and their functions in the social and economic life of Manisa. The research draws upon waqf deeds, archival documents, sharia court registers, and relevant scholarly literature. The findings indicate that the Hatuniye Complex comprised a mosque, an elementary school, and an imaret, while income generating properties, including Kurşunlu Han, shops, and Serâbâd Bath, provided the financial resources necessary for its continuity. Hüsn i Şah Hatun’s patronage thus extended beyond religious architecture, encompassing education, social welfare, commercial activities, and urban development. This study contributes to research on Ottoman dynastic women’s patronage and their influence on the social and economic development of Manisa.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kömürcü, E. (2026). Hüsn-i Şah Hatun’un Manisa’daki Hayır İşleri ve Vakıf Eserleri. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 5. https://ajindex.com/articles/1670650

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (68)

  1. Konya Şer‘iye Sicili (KŞS), No: 7, s. 126.
  2. Konya Şer‘iye Sicili (KŞS), No: 27, s. 274.
  3. Konya Şer‘iye Sicili (KŞS), No: 35, s. 664.
  4. Konya Şer‘iye Sicili (KŞS), No: 40, s. 259.
  5. Manisa Şer‘iye Sicili (MŞS), No: 214, s. 52–53.
  6. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi Defteri (VAD), No: 739, s. 123.
  7. Acun, H. (1999). Manisa’da Türk devri yapıları. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  8. Akyıldız, A. (2017). Haremin padişahı vâlide sultan: Harem’de hayat ve teşkilat. Timaş Yayınları.
  9. Alderson, A. D. (1999). Bütün yönleriyle Osmanlı hanedanı (Ş. Severcan, Çev.). İz Yayıncılık. (Orijinal eser 1956’da yayımlandı)
  10. Aslanapa, O. (2004). Osmanlı devri mimarisi. İnkılap Kitabevi.
  11. Atalan, Ö. (2023). Manisa Hatuniye Camisi’nin 15. ve 16. yüzyıl Manisa camileri içindeki yerine yönelik bir araştırma. Kent Akademisi, 16(1), 237–259.
  12. Atalar, M. (1981). Osmanlı padişahları. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslam İlimleri Enstitüsü Dergisi, (24), 425–460.
  13. Barkan, Ö. L. (1963). Osmanlı İmparatorluğunda imaret sitelerinin kuruluş ve işleyiş tarzına ait araştırmalar. İktisat Fakültesi Mecmuası, 23(1–2), 239–296.
  14. Barkan, Ö. L. (1971). Süleymaniye Cami ve imareti tesislerine ait yıllık bir muhasebe bilançosu 993/994 (1585/1586). Vakıflar Dergisi, (9), 109–161.
  15. Bayrakal, S. (2008). Erken dönem Osmanlı minberleri. Gökkubbe Yayınları.
  16. Bekleyiciler, N. (2007). Yolu Konya’dan geçen ulu hatunlar. NKM Yayınları.
  17. Cezar, M. (2011). Mufassal Osmanlı tarihi: Resimli-haritalı (C. II). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  18. Cunbur, M. (1966). Türk kadınlarının kurdukları vakıf kütüphaneler. Türk Kadını, 1(3–4), 10–11.
  19. Çakmak, Ş. (2012). Manisa Kurşunlu Hanı’nın inşa evreleri hakkında gözlemler. Uluslararası XV. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu (19–21 Ekim 2011) içinde (C. 1, s. 191–202). Anadolu Üniversitesi Basımevi.
  20. Çam, M., Turhan, İ., & Akçatepe, R. E. (2020). Vakıflar Genel Müdürlüğü arşiv rehberi. Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
  21. Emecen, F. M. (1996). Gülbahar Hatun. İslam ansiklopedisi içinde (C. 14, s. 230–231). TDV Yayınları.
  22. Emecen, F. M. (2013). XVI. asırda Manisa kazâsı. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  23. Eravcı, H. M. (2015). Şehzade Abdullah. Konya ansiklopedisi içinde (C. 8, s. 194). Kültür Yayınları.
  24. Erdoğan, M. (1945). Konya valisi şehzade Abdullah Bayezid II. in büyükoğlu. Konya Dergisi, (74–77), 14–17.
  25. Ersoy, H. (1941). Hatuniye Camii. Gediz, (52), 4–6.
  26. Goodwin, G. (1971). A history of Ottoman architecture. Thames & Hudson.
  27. Gök, İ. (2014). Atatürk Kitaplığı M.C. O.71 numaralı 909–933/1503–1527 tarihli in’âmât defteri (transkripsiyon-değerlendirme) [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi. YÖK Tez.
  28. Gökçen, İ. (1946). Manisa tarihinde vakıflar ve hayırlar (hicri 954–1060) (Kitap 1). Manisa Halkevi Yayını.
  29. Gökmen, E. (2020). Manisa’daki Hâtûniye, Sultâniye ve Murâdiye külliyelerinin 1764–1765 tarihli tamirâtları. Vakıflar Dergisi, (54), 113–138.
  30. Gülhan, D. (2022). The contribution of reuse of historical buildings for the urban resilience: The case of Manisa Kurşunlu Han. Çevre, Şehir ve İklim Dergisi, 1(2), 147–164.
  31. Gürbıyık, C. (2023). Manisa bedesten ve hanları. N. Gülmez & N. Bilgi (Ed.), Çarşının öyküsü Manisa içinde (s. 469–484). Akademisyen Yayınevi.
  32. İnalcık, H. (1990). Istanbul: An Islamic city. Journal of Islamic Studies, (1), 1–23.
  33. İnalcık, H. (2003). Mehmed II. İslam ansiklopedisi içinde (C. 28, s. 395–407). TDV Yayınları.
  34. Kahraman, S. A., Dağlı, Y., & Dankoff, R. (Haz.). (2005). Evliya Çelebi seyahatnamesi (C. 9). Yapı Kredi Yayınları.
  35. Kala, E. S. (2019). Osmanlı dönemi hanım sultan vakıfları ve sosyal politika uygulamaları. F. Başar (Haz.), Vakıf kuran kadınlar içinde (s. 113–142). Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
  36. Karadanışman, K. (1977). Manisa tarihi, eser ve kitabeleri. Manisa Turizm Derneği Yayınevi.
  37. Karademir, A. (2025). Manisa’daki Hüsnüşah Hatun vakfının iktisadi ve mali tarihi (1632–1789). Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), 1044–1060.
  38. Kepecioğlu, K. (2010). Bursa kütüğü (C. 4). Bursa Kültür A.Ş. Yayınları.
  39. Konyalı, İ. H. (2007). Konya tarihi. Konya Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
  40. Köklü, N. (1994). Manisa’da Osmanlı eserleri III. Manisa, (6), 3–6.
  41. Köprülü, F. (1942). Vakıf müessesinin hukuki mahiyeti ve tarihi tekâmülü. Vakıflar Dergisi, (2), 1–35.
  42. Oğuz, F. (1974). Manisa Kurşunlu Han. Rölöve ve Restorasyon Dergisi, (1), 109–127.
  43. Oral, M. Z. (1962). Anadolu’da san’at değeri olan ahşap minberler, kitabeleri ve tarihçeleri. Vakıflar Dergisi, (5), 23–77.
  44. Öztuna, Y. (2005). Devletler ve hânedanlar: Türkiye (1074–1990) (C. II). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  45. Öztürk, N. (1995). Türk yenileşme tarihi çerçevesinde vakıf müessesesi. TDV Yayınları.
  46. Özyalvaç, Ş. P. (2022). Osmanlı dönemi Konya zaviyeleri. C. Arabacı, N. Yazıcı, İ. Kıvrım, A. Akman & M. Akkuş (Ed.), Konya vakıfları içinde (s. 245–271). Konya Ticaret Odası Yayınları.
  47. Parmaksızoğlu, İ. (1959). Manisa kütüphaneleri. Türk Kütüphaneciliği, 8(1), 17–22.
  48. Riefstahl, R. M. (1931). Turkish architecture in southwestern Anatolia. Harvard University Press.
  49. Riefstahl, R. M. (1941). Cenubi garbi Anadolu’da Türk mimarisi (C. T. Berktin, Çev.). Maarif Matbaası. (Orijinal eser 1931’de yayımlandı)
  50. Sağlık, S. (2021). Osmanlı’da vakıf kuran hanım sultanlar ve sosyal hizmet uygulamaları. International Social Sciences Studies Journal, 7(88), 4083–4096.
  51. Sakaoğlu, N. (2015). Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Alfa Yayıncılık.
  52. Şafakçı, H. (2022a). II. Bayezid’in oğlu şehzade Şehinşah’ın hayatı. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 190–209.
  53. Şafakçı, H. (2022b). Şehzade Mustafa 1450–1474. Çizgi Kitabevi Yayınları.
  54. Şafakçı, H. (2024). II. Bayezid’in oğlu şehzade Abdullah’ın ailesi ve sancakbeyliği. Karadeniz İncelemeleri Dergisi, (37), 11–40.
  55. Şapolyo, E. B. (1961). Osmanlı sultanları tarihi. Rafet Zaimler Yayınevi.
  56. Taşkın, Ü. (2008). Klasik dönem Osmanlı eğitim kurumları. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1(3), 343–366.
  57. Tekindağ, Ş. (1959). Bayezid II’in tahta çıkışı sırasında İstanbul’da vukua gelen hadiseler üzerine notlar. Tarih Dergisi, 10(14), 85–96.
  58. Turan, Ş. (1992). Bayezid II. İslam ansiklopedisi içinde (C. 5, s. 234–238). TDV Yayınları.
  59. Uluçay, M. Ç. (1959). Bayezid II. ailesi. Tarih Dergisi, 10(14), 104–124.
  60. Uluçay, M. Ç. (2012). Padişahların kadınları ve kızları. Ötüken Yayınları.
  61. Uluçay, M. Ç., & Gökçen, İ. (1939). Manisa tarihi. Resimli At Matbaası.
  62. Uzunçarşılı, İ. H. (1940). Osmanlı Devleti zamanında kullanılmış olan bazı mühürler hakkında bir tetkik. Belleten, 4(16), 495–544.
  63. Uzunçarşılı, İ. H. (1966). II. Bayezid’in oğullarından Sultan Korkut. Belleten, 30(120), 539–601.
  64. Uzunçarşılı, İ. H. (1998). Osmanlı tarihi (C. II). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  65. Yakupoğlu, C. (2010). II. Bayezid’in oğlu şehzade Mahmud’un hayatı ve faaliyetleri. ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 6(12), 319–339.
  66. Yavaş, D. (2002). Kurşunlu Han. İslam ansiklopedisi içinde (C. 26, s. 448). TDV Yayınları.
  67. Yediyıldız, B. (2012). Vakıf. İslam ansiklopedisi içinde (C. 42, s. 479–486). TDV Yayınları.
  68. Yüksel, İ. A. (1997). Hatuniye Külliyesi. İslam ansiklopedisi içinde (C. 16, s. 501–503). TDV Yayınları.