Dergiler / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 5

Beyin Sömürgeciliği: Tarihsel Sömürgecilikten Zihinsel Emeğin Küresel Sömürüsüne

Brain Colonialism: From Historical Colonialism to the Global Exploitation of Intellectual Labour

Atiye Emiroğlu(Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi)0000-0002-0588-0065
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-11-19
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu yeni sömürü biçimi, makalenin devamında kavramsallaştırılacak olan beyin sömürgeciliği kavramıyla açıklanmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Sanayi Devrimi, makine gücüne dayalı seri üretimi hızlandırırken insan emeğini değersizleştirmiş, işçilerin fabrikalarda ağır koşullar altında çalıştırılmasına yol açmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Küresel düzlemde ilerleyen insanlık, 21. yüzyılda yapay zekâ, dijitalleşme ve bilimsel dönüşümlerin yarattığı yeni bir tarihsel evreye tanıklık etmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu yeni sömürü biçimi, makalenin devamında kavramsallaştırılacak olan beyin sömürgeciliği kavramıyla açıklanmaktadır.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:dijitalleşme · beyin göçü · kapitalizm

Özet

Sanayi Devrimi, makine gücüne dayalı seri üretimi hızlandırırken insan emeğini değersizleştirmiş, işçilerin fabrikalarda ağır koşullar altında çalıştırılmasına yol açmıştır. Bu süreç, işçi sınıfının temel haklar için verdiği uzun soluklu mücadelelerin de başlangıç noktası olmuştur. Küresel düzlemde ilerleyen insanlık, 21. yüzyılda yapay zekâ, dijitalleşme ve bilimsel dönüşümlerin yarattığı yeni bir tarihsel evreye tanıklık etmektedir. Özellikle yapay zekâ alanındaki ilerlemeler, sadece teknolojik bir dönüşüm değil, aynı zamanda toplumsal, ekonomik ve kültürel yapılar üzerinde derin etkiler yaratmaktadır. Bu makale, söz konusu dönüşümlerin merkezinde yer alan bilimsel ve teknolojik ilerlemelerin, merkez ve çevre ülkeler arasındaki ilişkilerde nasıl yeni eşitsizlik biçimleri ürettiğini ele almaktadır. Nitel ve kavramsal bir yaklaşıma dayanan çalışma, eleştirel literatür taraması ve tematik tarihsel karşılaştırmayı OECD, TÜİK ve Dünya Bankası’nın ikincil göç verileriyle birleştirmektedir. Bu bağlamda öne çıkan temel meselelerden biri, nitelikli beşerî sermayenin göçü ve dijitalleşmenin küresel ölçekte kurduğu hegemonya ile birleşerek yeni bir sömürü biçimini ortaya çıkarmasıdır. Bu yeni sömürü biçimi, makalenin devamında kavramsallaştırılacak olan beyin sömürgeciliği kavramıyla açıklanmaktadır.

Abstract

While the Industrial Revolution accelerated mass production based on machine power, it also devalued human labour and subjected factory workers to harsh working conditions. This process marked the beginning of the working class’s long struggle for fundamental rights. In the 21st century, humanity is entering a new historical phase shaped by artificial intelligence, digitalisation and scientific transformation. Advances in artificial intelligence, in particular, are a technological transformation and, at the same time, a source of far-reaching social, economic and cultural change. This article examines how the scientific and technological advances at the centre of these transformations produce new forms of inequality in relations between core and peripheral countries. Based on a qualitative and conceptual approach, the study combines critical literature review and thematic historical comparison with secondary migration data from the OECD, TÜİK and the World Bank. A central issue here is that the migration of qualified human capital, combined with the global hegemony established through digitalisation, has produced a new form of exploitation. This form of exploitation is explained through the concept of brain colonialism, which is developed in the remainder of the article.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Emiroğlu, A. (2026). Beyin Sömürgeciliği: Tarihsel Sömürgecilikten Zihinsel Emeğin Küresel Sömürüsüne. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 5. https://ajindex.com/articles/1670649

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (21)

  1. Alatas, S. F. (2003). Academic dependency and the global division of labour in the social sciences. Current Sociology, 51(6), 599–613. https://doi.org/10.1177/00113921030516003
  2. Birhane, A. (2020). Algorithmic colonization of Africa. SCRIPTed, 17(2), 389–409. https://doi.org/10.2966/scrip.170220.389
  3. Brown, W. (2015). Undoing the demos: Neoliberalism’s stealth revolution. Zone Books.
  4. Castells, M. (2010). The rise of the network society (2nd ed.). Wiley-Blackwell.
  5. Collier, P. (2013). Exodus: How migration is changing our world. Oxford University Press.
  6. Couldry, N., & Mejias, U. A. (2019). The costs of connection: How data is colonizing human life and appropriating it for capitalism. Stanford University Press.
  7. Davutoğlu, N. A., & Akgül, B. (2019). Dördüncü sanayi devriminin (Sanayi 4.0) oluşum sürecinde üretim faktörlerinin yapısındaki değişim ve olası yeni üretim faktörleri. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 6(42), 2543–2558. https://doi.org/10.26450/jshsr.1370
  8. Foucault, M. (1980). Power/knowledge: Selected interviews and other writings, 1972–1977 (C. Gordon, Ed.; C. Gordon, L. Marshall, J. Mepham, & K. Soper, Trans.). Pantheon Books.
  9. Fumagalli, A. (2015). The concept of subsumption of labour to capital: Towards life subsumption in bio-cognitive capitalism. In E. Fisher & C. Fuchs (Eds.), Reconsidering value and labour in the digital age (pp. 224–245). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9781137478573_13
  10. Günay, D. (2002). Sanayi ve sanayi tarihi. Mimar ve Mühendis Dergisi, 31, 8–14. https://www.researchgate.net/publication/317662230_Sanayi_ve_Sanayi_Tarihi
  11. Gündüz, A. (2016). Sömürgecilik kavramı ve sömürgeci devletlerin uyguladıkları taktikler: Ortadoğu örneği. Tarih Okulu Dergisi, 9(25), 763–784. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/224083/somurgecilik-kavrami-ve-somurgeci-devletlerin-uyguladiklari-taktikler-ortadogu-ornegi
  12. Hobsbawm, E. J. (1999). İmparatorluk çağı: 1875–1914 (V. Aslan, Trans.). Dost Kitabevi Yayınları. (Original work published 1987)
  13. Kılıç, R. (2023). Sanayi devrimlerinin serüveni: Endüstri 1.0’dan Endüstri 5.0’a. Takvim-i Vekayi, 11(2), 276–291. https://izlik.org/JA98GG79AX
  14. Mezzadra, S., & Neilson, B. (2013). Border as method, or, the multiplication of labor. Duke University Press.
  15. Moulier Boutang, Y. (2011). Cognitive capitalism (E. Emery, Trans.). Polity Press. (Original work published 2007)
  16. Noble, S. U. (2018). Algorithms of oppression: How search engines reinforce racism. New York University Press.
  17. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2025). International migration outlook 2025. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/ae26c893-en
  18. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025, June 24). Uluslararası göç istatistikleri, 2024. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/54083
  19. Veracini, L., & Weaver-Hightower, R. (2024). ‘New’ media: Decolonial opportunities or digital colonialism? Humanities, 13(1), Article 2. https://doi.org/10.3390/h13010002
  20. World Bank. (2019). Migration and brain drain (Europe and Central Asia Economic Update, Fall 2019). World Bank. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-1506-5
  21. Yılmaz, E. A. (2019). Uluslararası beyin göçü hareketleri bağlamında Türkiye’deki beyin göçünün durumu. LAÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 220–232. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/942275