Dergiler / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 5

Tuna Vilayeti Umumi Meclisi’nin Kurulması

The Establishment of the General Assembly of the Danube Province

Kadir Acar(DİCLE ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ)0000-0002-0821-2652
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-11-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışma, Tuna Vilayeti örneği üzerinden Osmanlı’da temsiliyet fikrinin kurumsallaşma sürecini analiz etmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Âlî Paşa ve Fuad Paşa tarafından Osmanlı taşra idaresinin yeniden yapılandırılması amacıyla geliştirilen vilayet usulü, yerel yönetim süreçlerine halk katılımını esas alan yeni bir idari modeli ifade etmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Midhat Paşa ise meşveret ilkesini merkeze alarak, bu idari dönüşümü, ileride kurulacak temsilî bir meclisin öncülü olarak değerlendirmiştir. 1864 Vilayet Nizamnamesi doğrultusunda her yıl toplanması öngörülen vilayet umumi meclisleri ilk kez Tuna Vilayeti’nde uygulanmış; 1866 yılında Rusçuk’ta, sancaklardan seçilen temsilcilerin katılımıyla toplanan mecliste yerel talepler müzakere edilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışma, Tuna Vilayeti örneği üzerinden Osmanlı’da temsiliyet fikrinin kurumsallaşma sürecini analiz etmektedir.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Vilayet Umumi Meclisi · Tuna Vilayeti · Midhat Paşa

Özet

Âlî Paşa ve Fuad Paşa tarafından Osmanlı taşra idaresinin yeniden yapılandırılması amacıyla geliştirilen vilayet usulü, yerel yönetim süreçlerine halk katılımını esas alan yeni bir idari modeli ifade etmektedir. Bu model, Müslüman unsurların korunmasıyla birlikte gayrimüslim tebaanın da sisteme entegre edilmesini hedefleyen dengeli bir yönetim anlayışına dayanmaktadır. Midhat Paşa ise meşveret ilkesini merkeze alarak, bu idari dönüşümü, ileride kurulacak temsilî bir meclisin öncülü olarak değerlendirmiştir. 1864 Vilayet Nizamnamesi doğrultusunda her yıl toplanması öngörülen vilayet umumi meclisleri ilk kez Tuna Vilayeti’nde uygulanmış; 1866 yılında Rusçuk’ta, sancaklardan seçilen temsilcilerin katılımıyla toplanan mecliste yerel talepler müzakere edilmiştir. Bu süreç, Tanzimat reformlarının yerel düzeyde kurumsallaşmasına katkı sağlamıştır. Bununla birlikte, Midhat Paşa’nın meclis üyeleri için “mebus” kavramını kullanması, dönemin siyasal hassasiyetlerini ortaya koymuş; özellikle Nikolay İgnatiyev’in etkisiyle merkezî yönetimde temsiliyetin sınırlarına dair çekinceler oluşmuştur. Bu çalışma, Tuna Vilayeti örneği üzerinden Osmanlı’da temsiliyet fikrinin kurumsallaşma sürecini analiz etmektedir.

Abstract

The vilayet system, developed by Âlî Pasha and Fuad Pasha to restructure Ottoman provincial administration, introduced a new administrative model based on public participation in local governance. The model rested on a balanced approach that sought to integrate non-Muslim subjects into the system while protecting the Muslim population. Placing the principle of consultation (meşveret) at its core, Midhat Pasha regarded this administrative transformation as a precursor to a future representative assembly. The provincial general assemblies, which the 1864 Provincial Regulation required to convene every year, were first implemented in the Danube Province. In 1866, the assembly met in Ruse (Rusçuk) with representatives elected from the sanjaks and deliberated on local demands. This process contributed to the institutionalization of the Tanzimat reforms at the local level. However, Midhat Pasha’s use of the term mebus (deputy) for the assembly members exposed the political sensitivities of the period; particularly under the influence of Nikolay Ignatiev, reservations emerged in the central government about the limits of representation. Taking the Danube Province as a case, this study analyzes how the idea of representation was institutionalized in the Ottoman Empire.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Acar, K. (2026). Tuna Vilayeti Umumi Meclisi’nin Kurulması. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 5. https://ajindex.com/articles/1670628

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (41)

  1. Acar, K. (2018). Tuna Vilayeti’nde orak ve harman makinesi. İçinde Osmanlı araştırmaları II: Doğu ve Batı Türklüğünün ortak tarihî devirleri ve münasebetleri, toplum ve ekonomi. Palet Yayınları.
  2. Ahmet Cevdet Paşa. (1980). Ma‘rûzât (Y. Halaçoğlu, Haz.). Çağrı Yayınları. (Özgün eser el yazması olup 1892 yılında yazılmıştır.)
  3. Ahmet Lütfi Efendi. (1999). Vakanüvis Ahmet Lütfi Efendi tarihi VIII (Y. Demirel, Haz.). Tarih Vakfı-Yapı Kredi Yayınları. (Özgün eser H.1328/M.1910 yılında yayımlanmıştır.)
  4. Akarlı, E. D. (1978). Belgelerle Tanzimat: Osmanlı sadrıazamlarından Ali ve Fuad Paşaların siyasî vasiyetnameleri. Boğaziçi Yayınları.
  5. Çadırcı, M. (1988). Tanzimat Dönemi’nde Türkiye’de yönetim (1839–1856). Belleten, 52(203), 601–626. https://doi.org/10.37879/belleten.1988.601
  6. Çadırcı, M. (1997). Tanzimat döneminde Anadolu kentlerinin sosyal ve ekonomik yapısı. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  7. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. (1864). İrade Meclis-i Mahsus (İ.MMS. 29/1245; 12 Cemaziyelevvel 1281 / 13 Ekim 1864).
  8. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. (1866a). İrade Meclis-i Vâlâ (İ.MVL. 553/24847; 4 Zilhicce 1282 / 20 Nisan 1866).
  9. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. (1866b). Sadaret Mektubî Mühimme Kalemi (A.MKT.MHM. 353/20; 21 Zilkade 1282 / 6 Nisan 1866).
  10. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. (1866c). Sadaret Mektubî Mühimme Kalemi (A.MKT.MHM. 355/67; 8 Zilhicce 1282 / 23 Nisan 1866).
  11. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. (1866d). Yıldız Esas Evrakı (Y.EE. 36/9; 7 Zilhicce 1282 / 23 Nisan 1866).
  12. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. (1867a). İrade Meclis-i Vâlâ (İ.MVL. 572/25694; 7 Muharrem 1284 / 11 Mayıs 1867).
  13. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. (1867b). Sadaret Mektubî Mühimme Kalemi (A.MKT.MHM. 382/27; 14 Muharrem 1284 / 18 Mayıs 1867).
  14. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. (t.y.). Müzehheb Fermanlar ve Beratlar (MFB. 48, Tanzimat Fermanı).
  15. Davison, R. H. (1997). Osmanlı İmparatorluğu’nda reform (O. Akınhay, Çev.). Papirüs Yayınları. (Özgün eser 1963 yılında yayımlanmıştır.)
  16. Efe, A. (2002). Muhassıllık teşkilâtı [Yayımlanmamış doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.
  17. İnal, İ. M. K. (1982). Son sadrazamlar (Cilt 1). Dergâh Yayınları.
  18. İnalcık, H. (1964). Tanzimat’ın uygulanması ve sosyal tepkileri. Belleten, 28(112), 623–690. https://doi.org/10.37879/ttkbelleten.1204697
  19. Karakoç, S. (t.y.). Eyalet meclislerine verilecek talimat. Külliyât-ı kavânîn (No. 850/1777; H. 1265, 19 Rebiülahir / M. 2 Mart 1849).
  20. Karakoç, S. (t.y.). Eyalet vali ve defterdarlarıyla kaimmakam ve mal müdürlerinin vezaifleri hakkında talimat. Külliyât-ı kavânîn (No. 851/6007; H. 1265, 19 Rebiülahir / M. 2 Mart 1849).
  21. Karakoç, S. (t.y.). Taşra meclislerine verilen talimat. Külliyât-ı kavânîn (No. 1564/2164; H. 1279, Evahir-i Şaban / M. Ocak 1863).
  22. Karakoç, S. (t.y.). Beyanname. Külliyât-ı kavânîn (No. 1700/2173; H. 1281, 12 Cemaziyelevvel / M. 13 Ekim 1864).
  23. Karal, E. Z. (1988). Osmanlı tarihi (Cilt 5). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  24. Kaynar, R. (1991). Mustafa Reşit Paşa ve Tanzimat. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  25. Mehmed Memduh. (1990). Tanzimattan Meşrutiyete I: Mir’ât-ı Şuûnât (H. Develi, Sadeleştiren). Nehir Yayınları.
  26. Midhat, A. H. (H.1325). Midhat Paşa, Hayat-ı Siyâsiyyesi, Hidematı, Menfa’ Hayatı-1 Tabsıra-i İbret, Hilal Matbaası.
  27. Okumuş, E. (2005). Osmanlılarda siyasal bir kurum olarak adalet dairesi. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi (SBARD), 3(5), 45–51.
  28. Ortaylı, İ. (2000). Tanzimat devri’nde Osmanlı mahallî idareleri. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  29. Rızaj, S. (1986). Midhat Paşa’nın Rumeli’de vilâyetler kurulmasındaki rolü. İçinde Uluslararası Midhat Paşa Semineri: Bildiriler ve tartışmalar (ss. 59–69). Türk Tarih Kurumu Yayınları. Kutuphane TTK
  30. Selimoğlu, İ. (1995). Osmanlı Devleti’nde Tuna Vilayeti [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
  31. Seyitdanlıoğlu, M. (1992). Tanzimat Dönemi İmâr Meclisleri. OTAM: Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 3(3), 323–332. İSAM Makaleler Veritabanı
  32. Takvim-i Vekayi, No. 567. (1858, 24 Aralık). Vülat-ı izam ve mutasarrıfîn-i kiram ile kaimmakamların vezaifini şamil talimat.
  33. Takvim-i Vekayi, No. 569. (1859, 3 Nisan). Vülat-ı izam ve mutasarrıfîn-i kiram ile kaimmakamların vezaifini şamil talimat.
  34. Tuna, No: 50. (H.1282, 6 Şevval/M.1866, 21 Şubat).
  35. Tuna, No: 57. (H.1282, 12 Zilka‘de/M.1866, 28 Mart).
  36. Tuna, No: 58. (H.1282, 16 Zilka‘de/M.1866, 1 Nisan).
  37. Tuna, No: 64. (H.1282, 7 Zilhicce/M.1866, 22 Nisan).
  38. Tuna, No: 215. (H.1283, 18 Cemaziye’l-âhir/M.1867, 16 Kasım).
  39. Tuna, No: 221. (H.1283, 10 Receb/M.1868, 6 Ocak).
  40. Tuna, No. 318. (H.1285, 5 Receb/M.1868, 21 Ekim).
  41. Yaman, T. M. (1940). Osmanlı İmparatorluğu mülkî idaresinde Avrupalılaşma hakkında bir kalem tecrübesi. Cumhuriyet Matbaası.