Dergiler / Mavi Atlas / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 2

Eski Yunan Kozmolojisinde Rasyonel Teolojinin Oluşumu

The Formation of Rational Theology in Ancient Greek Cosmology

Mücella Can(ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-3987-2805
Sayfa
807–819
Yayın Tarihi
2026-10-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu bağlamda çalışma klasik mitolojinin içinden doğan rasyonel spekülasyonun tohumlarını sadece tespit etmekle kalmamakta aynı zamanda bu tohumların Batı metafiziğinin kök saldığı toprağa nasıl dönüştüğünü göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Eski Yunan kozmolojik düşüncesinin rasyonel teolojinin kökenlerinin oluşumundaki rolünü incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Böylece çalışma Eski Yunan düşüncesini sadece felsefi kavramların başlangıcı olarak değil aynı zamanda rasyonel teolojinin entelektüel matrislerinden biri olarak değerlendirmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu bağlamda çalışma klasik mitolojinin içinden doğan rasyonel spekülasyonun tohumlarını sadece tespit etmekle kalmamakta aynı zamanda bu tohumların Batı metafiziğinin kök saldığı toprağa nasıl dönüştüğünü göstermektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Eski Yunan Felsefesi · Kozmoloji · Rasyonel Teoloji

Özet

Bu çalışma, Eski Yunan kozmolojik düşüncesinin rasyonel teolojinin kökenlerinin oluşumundaki rolünü incelemektedir. Ancak çalışma, Eski Yunan kozmolojik düşüncesini sadece bir mitoloji anlatısı ya da arkaik bir felsefe tarihi meselesi olarak ele almakla yetinmeyip onun içinde mayalanan rasyonel teolojinin filizlerini hermenötik bir derinlikle takip ederek tanrı düşüncesinin ontolojik ve epistemolojik bir evrim süreci olarak nasıl biçimlendiğini ortaya koymaktadır. Böylece tanrısal olanın önce mitosun karanlık mağarasından çıkarılıp nous’un aydınlığına kavuştuğu bir dönüşümün izleri yalnızca tarihsel değil aynı zamanda varlıkbilimsel bir bakış açısıyla takip edilmektedir. Çalışmanın özgünlüğü tanrı fikrinin yalnızca içeriksel değil aynı zamanda formel bir düşünsel yapı olarak nasıl değiştiğini, tanrının sadece bir varlık değil bir varlığın ilkesi olarak nasıl düşünüldüğünü göstermesinde yatmaktadır. Burada tanrısallık artık gökten yere inen bir mitolojik güç değil dünyanın logos’u ile iç içe geçmiş rasyonel bir ilkenin temsili haline gelmektedir. Bu bağlamda çalışma klasik mitolojinin içinden doğan rasyonel spekülasyonun tohumlarını sadece tespit etmekle kalmamakta aynı zamanda bu tohumların Batı metafiziğinin kök saldığı toprağa nasıl dönüştüğünü göstermektedir. Çalışma bugüne dek çoğunlukla parça parça ele alınan mitolojik, kozmolojik ve felsefi unsurlar arasındaki geçişleri bir bütünlük içinde irdeleyerek disiplinler arası bir kavrayış önerisi ortaya koymaktadır. Mitolojik söylemin içinden doğan ilk doğa filozoflarının evren tasarımları burada salt fiziksel modeller değil aynı zamanda bir teolojik kavrayışın yeniden şekilleniş biçimi olarak analiz edilmektedir. Böylece çalışma Eski Yunan düşüncesini sadece felsefi kavramların başlangıcı olarak değil aynı zamanda rasyonel teolojinin entelektüel matrislerinden biri olarak değerlendirmektedir. Bu yönüyle çalışma, literatürde genellikle göz ardı edilen bir alanı yani kozmoloji-teoloji-felsefe üçgenini yeni bir kavramsal çerçevede yeniden kurmaktadır. Bu çalışma özellikle Anaksimandros’un ‘apeiron’u, Herakleitos’un ‘logos’u, Parmenides’in ‘varlık’ı gibi ilk bakışta kozmolojik olan kavramların aslında ilahi bir düzenin rasyonel ilkeleri olduğunu göstererek tanrı düşüncesinin tarihsel evrimini daha derinlikli bir şekilde anlamamıza imkân vermektedir.

Abstract

This study examines the role of ancient Greek cosmological thought in the formation of the origins of rational theology. However, the study does not merely treat ancient Greek cosmological thought as a mythological narrative or an archaic philosophical historical issue, but rather traces the seeds of rational theology that emerged within it with hermeneutic depth, revealing how the concept of God was shaped as an ontological and epistemological evolutionary process. Thus, the traces of a transformation in which the divine is first brought out of the dark cave of myth and into the light of nous are traced not only from a historical perspective but also from an ontological perspective. The originality of the work lies in showing how the idea of God changed not only in terms of content but also as a formal intellectual structure, and how God was conceived not only as a being but also as a principle of being. Here, divinity is no longer a mythological power descending from heaven to earth, but rather the representation of a rational principle intertwined with the logos of the world. In this context, the study not only identifies the seeds of rational speculation arising from classical mythology but also shows how these seeds transformed into the soil in which Western metaphysics took root. The study proposes an interdisciplinary understanding by examining the transitions between mythological, cosmological, and philosophical elements, which have been addressed separately until now, within a holistic framework. The universe designs of the first natural philosophers, which emerged from mythological discourse, are analysed here not only as physical models but also as a re-shaping of theological understanding. Thus, the study evaluates ancient Greek thought not only as the beginning of philosophical concepts but also as one of the intellectual matrices of rational theology. In this respect, the study re-establishes the triangle of cosmology-theology-philosophy, an area often overlooked in the literature, within a new conceptual framework. In particular, by showing that concepts such as Anaximander’s ‘apeiron’, Heraclitus' ‘logos’, and Parmenides’ ‘being’, which at first glance appear to be cosmological, are in fact rational principles of a divine order, it enables us to understand the historical evolution of the concept of God in greater depth.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Can, M. (2026). Eski Yunan Kozmolojisinde Rasyonel Teolojinin Oluşumu. Mavi Atlas, Cilt: 14 Sayı: 2, 807–819. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1941718

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (30)

  1. Aristoteles. (1996). Metafizik (A. Arslan, Çev.). Sosyal Yayınlar.
  2. Aristotle. (1907). De anima (R. D. Hicks, Trans.). Cambridge University Press.
  3. Arslan, A. (2011). İlkçağ felsefe tarihi: Sokrates öncesi Yunan felsefesi (Cilt 1). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  4. Barnes, J. (1982). The presocratic philosophers. Routledge.
  5. Burkert, W. (1972). Lore and science in ancient Pythagoreanism (E. L. Minar, Jr., Trans.). Harvard University Press.
  6. Cherniss, H. (1935). Aristotle’s criticism of presocratic philosophy. The Johns Hopkins Press.
  7. Cornford, F. M. (1952). Principium sapientiae: The origins of Greek philosophical thought. Cambridge University Press.
  8. Coxon, A. H. (2009). The fragments of Parmenides (R. McKirahan, Trans.). Parmenides Publishing.
  9. Drozdek, A. (2007). Greek philosophers as theologians: The divine arche. Routledge.
  10. Graham, D. W. (2006). Explaining the cosmos: The Ionian tradition of scientific philosophy. Princeton University Press.
  11. Guthrie, W. K. C. (2011). Yunan felsefe tarihi: Sokrates öncesi ilk filozoflar ve Pythagorasçılar (E. Akça, Çev.; Cilt 1). Kabalcı Yayınevi.
  12. Hegel, G. W. F. (2018). Felsefe tarihi: Thales’ten Platon’a Grek felsefesi (D. B. Kılınç, Çev.; Cilt 1). NotaBene Yayınları.
  13. Herakleitos. (2009). Fragmanlar (C. Çakmak, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
  14. Hussey, E. (1972). The presocratics. Charles Scribner’s Sons.
  15. Jaeger, W. (2019). İlk Yunan filozoflarında tanrı düşüncesi (G. Ayas, Çev.). İthaki Yayınları.
  16. Jones, W. T. (2006). Klasik düşünce: Batı felsefesi tarihi (H. Hünler, Çev.; Cilt 1). Paradigma Yayıncılık.
  17. Kahn, C. H. (2001). Pythagoras and the Pythagoreans: A brief history. Hackett Publishing Company.
  18. Kranz, W. (1984). Antik felsefe: Metinler ve açıklamalar (S. Y. Baydur, Çev.). Sosyal Yayınlar.
  19. Ksenophanes. (2022). Fragmanlar: Bir veya tanrı üzerine (C. C. Çevik, Çev.). Can Sanat Yayınları.
  20. Lesher, J. H. (1992). Xenophanes of Colophon: Fragments. University of Toronto Press.
  21. Lloyd, G. E. R. (1966). Polarity and analogy: Two types of argumentation in early Greek thought. Cambridge University Press.
  22. McKirahan, R. D. (2010). Philosophy before Socrates: An introduction with texts and commentary. Hackett Publishing Company.
  23. Parmenides. (2019). Fragmanlar, kişiliği, doktrini, alımlanması (Y. G. Sev, Çev.). Pinhan Yayıncılık.
  24. Snell, B. (1953). The discovery of the mind: The Greek origins of European thought (T. G. Rosenmeyer, Trans.). Basil Blackwell.
  25. Störig, H. J. (2011). Vedalardan Tractatus’a dünya felsefe tarihi (N. Epçeli, Çev.). Say Yayınları.
  26. Vernant, J.-P. (2006). Myth and thought among the Greeks. Zone Books.
  27. Weber, A. (2015). Felsefe tarihi (H. V. Eralp, Çev.). Kabalcı Yayıncılık.
  28. Weischedel, W. (2014). Felsefenin arka merdiveni (S. Umran, Çev.). İz Yayıncılık.
  29. Wright, M. R. (1981). Empedocles: The extant fragments. Yale University Press.
  30. Zeller, E. (1883). Outlines of the history of Greek philosophy (L. R. Palmer, Trans.). Routledge and Kegan Paul Ltd.