Dergiler / SineFilozofi / 2026 / Sayı: Özel Sayı: Sinematik Deneyim Özel Sayı

Şiirsel Sinemada Biçim ve Sinematik Deneyim: Arnheim’dan Tarkovski’nin Nostalghia’sına

Form and Cinematic Experience in Poetic Cinema: From Arnheim to Tarkovsky’s Nostalghia

Münir Alper Doğan(ANADOLU ÜNİVERSİTESİ)0009-0002-2147-1461
Sayfa
91–110
Yayın Tarihi
2026-10-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma, Arnheim’ın ilkelerinin açıklayıcı olanaklarını ve sınırlarını tartışarak, bu yaklaşımın Nostalghia’daki sinematik deneyimin biçimsel koşullarını görünür kılmak için işlevsel bir analitik dayanak sunduğunu savunur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Andrey Tarkovski’nin şiirsel sineması, zaman, bellek, nostalji ve metafizik arayış gibi başlıklar eksenindeki incelemelerle sinema çalışmalarında geniş bir yer edinmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu makale, Tarkovski’nin Nostalghia (1983) filminde şiirselliğin ve sinematik deneyimin biçimsel olarak nasıl kurulduğunu Rudolf Arnheim’ın erken dönem biçimci sinema kuramı üzerinden incelemektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma, Arnheim’ın ilkelerinin açıklayıcı olanaklarını ve sınırlarını tartışarak, bu yaklaşımın Nostalghia’daki sinematik deneyimin biçimsel koşullarını görünür kılmak için işlevsel bir analitik dayanak sunduğunu savunur.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Şiirsel sinema · Tarkovski · Nostalghia

Özet

Andrey Tarkovski’nin şiirsel sineması, zaman, bellek, nostalji ve metafizik arayış gibi başlıklar eksenindeki incelemelerle sinema çalışmalarında geniş bir yer edinmiştir. Tarkovski’nin filmlerindeki şiirselliği yalnızca felsefi bir anlam alanı olarak ele almak, onu mümkün kılan biçimsel düzenlemeleri geri planda bırakır. Bu makale, Tarkovski’nin Nostalghia (1983) filminde şiirselliğin ve sinematik deneyimin biçimsel olarak nasıl kurulduğunu Rudolf Arnheim’ın erken dönem biçimci sinema kuramı üzerinden incelemektedir. Filmden seçilen sahneler, Arnheim’ın sinemanın sınırlılıklarından doğan biçimsel olanaklara ilişkin ilkelerinden hareketle oluşturulan altı başlık altında çözümlenmiştir: üç boyutlu dünyanın iki boyutlu yüzeye aktarılması; derinlik ve ölçek duygusunun değiştirilmesi; rengin yokluğu ve ışıklandırma; görüntünün çerçeveyle sınırlandırılması; kurgu yoluyla zaman-mekân sürekliliğinin dönüştürülmesi; görme dışındaki duyuların doğrudan verilememesi. Ses düzenlemeleri ise Arnheim’ın sesli sinema ve farklı sanatsal araçların birleşimi üzerine görüşleri doğrultusunda ayrı bir başlık altında ele alınmıştır. Çözümleme, biçimsel düzenlemelerin filmin şiirsel anlatısının kuruluşundaki işlevlerini ortaya koymaktadır. Çalışma, Arnheim’ın ilkelerinin açıklayıcı olanaklarını ve sınırlarını tartışarak, bu yaklaşımın Nostalghia’daki sinematik deneyimin biçimsel koşullarını görünür kılmak için işlevsel bir analitik dayanak sunduğunu savunur.

Abstract

Andrei Tarkovsky’s poetic cinema has been widely studied in relation to time, memory, nostalgia, and metaphysical inquiry. Considering the poetic qualities of his films solely in terms of philosophical meaning obscures the formal arrangements that make them possible. This article examines how poetic expression and cinematic experience are formally constructed in Nostalghia (1983), drawing on Rudolf Arnheim’s early formalist film theory. Selected scenes were analysed under six categories derived from Arnheim’s principles concerning the formal possibilities arising from cinema’s limitations: the representation of the three-dimensional world on a two-dimensional surface; alterations in the perception of depth and scale; the absence of colour and the use of lighting; the delimitation of the image by the frame; the transformation of spatiotemporal continuity through editing; and the inability to convey nonvisual sensations directly. The organisation of sound was examined separately in light of Arnheim’s views on sound cinema and the combination of different artistic media. The analysis identifies the functions of formal arrangements in the construction of the film’s poetic narrative. By discussing the explanatory potential and limits of Arnheim’s principles, the study argues that his approach offers a useful analytical basis for revealing the formal conditions of cinematic experience in Nostalghia.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Doğan, M. A. (2026). Şiirsel Sinemada Biçim ve Sinematik Deneyim: Arnheim’dan Tarkovski’nin Nostalghia’sına. SineFilozofi, Sayı: Özel Sayı: Sinematik Deneyim Özel Sayı, 91–110. https://doi.org/10.31122/sinefilozofi.1968556

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (20)

  1. Alter, N. M. (2011). Screening out sound: Arnheim and cinema’s silence. S. Higgins (Ed.), Arnheim for film and media studies içinde (ss. 69-88). Routledge.
  2. Andrew, J. D. (2018). Büyük sinema kuramları (Z. Atam, Çev.). Doruk Yayınları. (Orijinal çalışma basım tarihi 1976).
  3. Arnheim, R. (2002). Sanat olarak sinema (R. Ünal, Çev.). Öteki Yayınevi. (Orijinal çalışma basım tarihi 1957).
  4. Bazin, A. (2011). Sinema nedir? (İ. Şener, Çev.). Doruk Yayınları. (Orijinal çalışma basım tarihi 1958-1962). Bird, R. (2008). Andrei Tarkovsky: Elements of cinema. Reaktion Books.
  5. D’Aloia, A., & Verstegen, I. (2022). The future of the past: Arnheim and film today. Cinéma & Cie, 22(38), 9-18. https://doi.org/10.54103/2036-461X/17977
  6. Deleuze, G. (2021). Sinema II: Zaman-imge (B. Yalım ve E. Koyuncu, Çev.). Norgunk Yayınları. (Orijinal çalışma basım tarihi 1985).
  7. Eisenstein, S. M. (1985). Film biçimi (N. Özön, Çev.). Payel Yayınları. (Orijinal çalışma basım tarihi 1949).
  8. Goldfarb Moss, Y. (2021). Framing infinity in Tarkovsky’s Nostalghia. S. Toymentsev (Ed.), ReFocus: The films of Andrei Tarkovsky içinde (ss. 119-134). Edinburgh University Press.
  9. Johnson, V. T., & Petrie, G. (1994). The films of Andrei Tarkovsky: A visual fugue. Indiana University Press.
  10. Koivumäki, M.-R. (2016). Dramaturgical approach in cinema: Elements of poetic dramaturgy in A. Tarkovsky’s films [Doktora tezi, Aalto University]. Aalto ARTS Books.
  11. Marks, L. U. (2000). The skin of the film: Intercultural cinema, embodiment, and the senses. Duke University Press. Pasolini, P. P. (1968). Sinemada şiir dili, nesir dili (N. Özön, Çev.). Türk Dili, 17(196), 504-507.
  12. Poulaki, M. (2018). The ‘good form’ of film: The aesthetics of continuity from Gestalt psychology to cognitive film theory. Gestalt Theory, 40(1), 29-44. https://doi.org/10.2478/gth-2018-0004
  13. Redwood, T. (2010). Andrei Tarkovsky’s poetics of cinema. Cambridge Scholars Publishing.
  14. Shklovsky, V. (2016). Poetry and prose in cinema. A. Berlina (Ed. & Çev.), Viktor Shklovsky: A reader içinde (ss. 362-363). Bloomsbury Academic.
  15. Shpinitskaya, J. (2021). Approaching the irreal: Realistic sound design in Andrei Tarkovsky’s films. S. Toymentsev (Ed.), ReFocus: The films of Andrei Tarkovsky içinde (ss. 135-150). Edinburgh University Press.
  16. Skakov, N. (2012). The cinema of Tarkovsky: Labyrinths of space and time. I.B. Tauris.
  17. Sobchack, V. (2004). Carnal thoughts: Embodiment and moving image culture. University of California Press.
  18. Tarkovski, A. (Yönetmen). (1983). Nostalghia [Film; 2014 Kino Classics sürümü]. İtalya/Sovyetler Birliği: Opera Film; RAI TV Rete 2; Sovinfilm.
  19. Tarkovski, A. (2008). Mühürlenmiş zaman (F. Ant, Çev.). Agora Kitaplığı. (Orijinal çalışma basım tarihi 1986).
  20. Totaro, D. (1992). Time and the film aesthetics of Andrei Tarkovsky. Canadian Journal of Film Studies / Revue canadienne d'études cinématographiques, 2(1), 21-30. https://doi.org/10.3138/CJFS.2.1.21