Dergiler / SineFilozofi / 2026 / Sayı: Özel Sayı: Sinematik Deneyim Özel Sayı

Hareketin Durduğu Yerde Zaman: Türk Sinemasında Donuk Kare ve Belleğin İzi

Time Where Movement Stops: The Freeze-Frame and the Trace of Memory in Turkish Cinema

Semra Keleş(İZMİR EKONOMİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-0970-3549
Sayfa
177–198
Yayın Tarihi
2026-10-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

İncelenen sekanslar, görsel hareketin kesintiye uğramasının süren ses, hatırlama ve durağan görüntünün ekranda kalış süresi arasındaki ilişkiyi öne çıkarabildiğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Türk sinemasında donuk kare estetiğini sinematik deneyim, süre, bellek ve akış kavramları ekseninde tartışmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmanın temel iddiası, donuk karenin yalnızca hareketin teknik olarak durdurulması ya da anlatısal bir vurgu aracı olmadığıdır.
💡
Sonuç & Katkı:İncelenen sekanslar, görsel hareketin kesintiye uğramasının süren ses, hatırlama ve durağan görüntünün ekranda kalış süresi arasındaki ilişkiyi öne çıkarabildiğini göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Donuk kare · Türk sineması · sinematik deneyim

Özet

Bu çalışma, Türk sinemasında donuk kare estetiğini sinematik deneyim, süre, bellek ve akış kavramları ekseninde tartışmaktadır. Çalışmanın temel iddiası, donuk karenin yalnızca hareketin teknik olarak durdurulması ya da anlatısal bir vurgu aracı olmadığıdır. Donuk kare, hareketli görüntünün sürekliliğini kesintiye uğratarak zamanın, belleğin ve duygunun daha yoğun biçimde deneyimlenmesine olanak tanımaktadır. İncelenen sekanslar, görsel hareketin kesintiye uğramasının süren ses, hatırlama ve durağan görüntünün ekranda kalış süresi arasındaki ilişkiyi öne çıkarabildiğini göstermektedir. Bu yönüyle görüntünün donması ile filmsel süredevam etmektedir. Ses, iç ses, müzik ve hatırlama aracılığıyla öznel zaman işlemeye devam etmektedir. Bergson’un süre ve bellek anlayışı ile Deleuze’ün hareket-imaj ve zaman-imaj yaklaşımı çalışmanın kuramsal zeminini oluşturmaktadır. Bu bağlamda Bir Araya Gelemeyiz (Orhan Aksoy, 1975), Yarınsız Adam (Remzi Jöntürk, 1976) ve Selvi Boylum Al Yazmalım (Atıf Yılmaz, 1977) filmleri üzerinden donuk karenin zamanı görünür kılma, belleği etkinleştirme ve seyircide düşünsel bir duraksama yaratma işlevleri incelenmektedir.

Abstract

This study examines the aesthetics of the freeze-frame in Turkish cinema through the concepts of cinematic experience, duration, memory, and flow. Its central argument is that the freeze-frame should not be understood merely as the technical suspension of movement or as a device for narrative emphasis. Interrupting the continuity of the moving image enables time, memory, and emotion to be experienced with greater intensity. In this respect, time is not eliminated; rather, subjective time continues to unfold through sound, voice-over, music, and recollection. Bergson’s conception of duration and memory, together with Deleuze’s approach to the movement-image and time-image, constitute the study’s theoretical framework. Within this context, the study examines three films: Bir Araya Gelemeyiz (Orhan Aksoy, 1975), Yarınsız Adam (Remzi Jöntürk, 1976), and Selvi Boylum Al Yazmalım (Atıf Yılmaz, 1977), focusing on the functions of the freeze-frame in rendering time perceptible, activating memory, and creating a reflective pause for the spectator.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Keleş, S. (2026). Hareketin Durduğu Yerde Zaman: Türk Sinemasında Donuk Kare ve Belleğin İzi. SineFilozofi, Sayı: Özel Sayı: Sinematik Deneyim Özel Sayı, 177–198. https://doi.org/10.31122/sinefilozofi.1970994

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (23)

  1. Aksoy, O. (Yönetmen). (1975). Bir Araya Gelemeyiz [Film].
  2. Barthes, R. (1981). Camera lucida: Reflections on photography (R. Howard, Trans.). Hill and Wang.
  3. Bazin, A. (1967). What is cinema? (Vol. 1) (H. Gray, Trans.). University of California Press.
  4. Bellour, R. (1987). The pensive spectator. Wide Angle, 9(1), 6–10.
  5. Bellour, R. (1990). The film stilled. Camera Obscura: Feminism, Culture, and Media Studies, 8(3), 98–124.
  6. Bergson, H. (1991). Matter and memory (N. M. Paul & W. S. Palmer, Trans.). Zone Books.
  7. Bergson, H. (1998). Creative evolution (A. Mitchell, Trans.). Dover Publications.
  8. Bergson, H. (2001). Time and free will: An essay on the immediate data of consciousness (F. L. Pogson, Trans.). Dover Publications.
  9. Bergson, H. (2007). Madde ve bellek: Beden-tin ilişkisi üzerine deneme (I. Ergüden, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları. Bogue, R. (2003). Deleuze on cinema. Routledge.
  10. Deleuze, G. (1986). Cinema 1: The movement-image (H. Tomlinson & B. Habberjam, Trans.). University of Minnesota Press.
  11. Deleuze, G. (1989). Cinema 2: The time-image (H. Tomlinson & R. Galeta, Trans.). University of Minnesota Press.
  12. Doane, M. A. (2002). The emergence of cinematic time: Modernity, contingency, the archive. Harvard University Press.
  13. Jöntürk, R. (Yönetmen). (1976). Yarınsız Adam [Film].
  14. Kracauer, S. (1995). The mass ornament: Weimar essays (T. Y. Levin, Ed. & Trans.). Harvard University Press.
  15. Mulvey, L. (2006). Death 24x a second: Stillness and the moving image. Reaktion Books.
  16. Özbulduk Kılıç, I. (2025). Sinematik atmosferin felsefi niteliği. SineFilozofi, 2025 10. Yıl Özel Sayısı, 191–209. https://doi.org/10.31122/sinefilozofi.1758151
  17. Öztürk, S. (2018). Sinema felsefesine giriş: Film-yapımı felsefe. Ütopya Yayınevi.
  18. Römpötti, T. (2011). To the freeze-frame and beyond. In J.-P. Puro & J. Sihvonen (Eds.), Unfolding media studies: Working papers 2010 (pp. 33–48). University of Turku.
  19. Sobchack, V. (1992). The address of the eye: A phenomenology of film experience. Princeton University Press. Sofuoğlu, H. (2004). Bergson ve sinema. Selçuk İletişim, 3(3), 66–76. https://doi.org/10.18094/si.04280
  20. Sütcü, Ö. Y. (2021). Sinematografik imge ya da gerçekliğin dolaysız sunumu: Bergsoncu bir bakış. Norgunk Yayıncılık.
  21. Uğur Balcı, A. (2025). Ses-imajın deneysel formu: ‘Sonsuzluk Üzerine’ filmi. Etkileşim, (16), 268–283. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2025.8.16.313
  22. Wollen, P. (2007). Fire and ice. In D. Campany (Ed.), The cinematic (pp. 108–113). Whitechapel Gallery; MIT Press.
  23. Yılmaz, A. (Yönetmen). (1977). Selvi Boylum Al Yazmalım [Film].