Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightPeygamber’in Mekke’den çıkışına dair siyer literatüründeki anlatıların tek tip olmadığını göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Çalışma, 2021 yılında Rıdvân el-Hasrî tarafından İspanya’daki Escorial Manastırı’nda 1878 numarayla kayıtlı nüshada tespit edilerek neşredilen Süleyman b. Tarhân’ın (öl. 143/760-61) Kitâbu Sîreti Rasûlillah adlı eserinde yer alan Hz. Peygamber’in Mekke’den çıkışına dair rivayetleri incelemektedir. Günümüze nüsha olarak ulaşan en erken siyer kaynaklarından biri olan bu eser, yakın zamanda keşfedilmesiyle siyer anlatılarının yeniden değerlendirilmesine imkân tanımaktadır. Çalışmada, İbn Tarhân’ın aktardığı rivayetler, erken dönem siyer literatürünün temel kaynakları arasında yer alan Mûsâ b. Ukbe (öl. 141/758), İbn Hişâm (öl. 218/833), İbn Sa‘d (öl. 230/845), Belâzürî (öl. 279/892-93) ve Taberî’nin (öl. 310/923) nakilleriyle karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi çerçevesinde yürütülen makalede, karşılaştırmalı tarihsel analiz ve metin tenkidi yaklaşımlarından yararlanılmaktadır. Araştırma sonucunda, İbn Tarhân’ın hicret öncesi sürece ilişkin rivayetlerinin klasik siyer anlatılarından belirgin biçimde ayrıştığı tespit edilmektedir. Bu farklılıklar arasında Akabe Biatları sırasında “Şeytan” olarak nitelenen kişinin ses veya sûret olarak Münebbih b. el-Haccâc’a benzediğinin açıkça belirtilmesi, İkinci Akabe Biatı sonrasında müslümanlar ile müşrikler arasında üç aylık geçici bir antlaşmanın yapıldığına, müslümanların hicret sürecinin gizli değil, bu antlaşma çerçevesinde gerçekleştiğine ve Hz. Peygamber’in ilgili antlaşmanın bitmesiyle şehirden çıktığına dair rivayetlerin aktarılması öne çıkmaktadır. Ayrıca Taberî ve sonraki dönem siyer, hadis ile fıkıh âlimleri tarafından isnadsız olarak nakledilen ve klasik siyer kaynaklarında bulunmayan bazı metinlerin İbn Tarhân’ın eserinde yer aldığı belirlenmektedir. Bu bulgular, Hz. Peygamber’in Mekke’den çıkışına dair siyer literatüründeki anlatıların tek tip olmadığını göstermektedir. Sonuç olarak, erken döneme ait yazma eserlerin keşfi, mevcut siyer anlatılarının yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmakta, bazı rivayetlerin teyit edilmesini sağlamakta ve literatürdeki boşlukların doldurulmasına katkıda bulunmaktadır.
Abstract
This study examines the reports concerning the Prophet Muhammad’s departure from Mecca as presented in Kitāb Sīrat Rasūl Allah by Sulayman b. Ṭarhān (d. 143/760-61), a work identified and edited in 2021 by Riḍwān al-Ḥasrī from manuscript no. 1878 preserved in the Escorial Monastery in Spain. As one of the earliest extant sīra sources, this recently discovered manuscript provides an important opportunity to reassess established narratives of the Prophet’s migration. The reports transmitted by Ibn Ṭarhān are comparatively analyzed alongside the accounts found in the principal early sīra sources, including Mūsā b. ʿUqba (d. 141/758), Ibn Hishām (d. 218/833), Ibn Saʿd (d. 230/845), al-Balādhurī (d. 279/892-893), and al-Ṭabarī (d. 310/923). Employing qualitative document analysis supported by comparative historical analysis and textual criticism, the study demonstrates that Ibn Ṭarhān’s accounts of the pre-Hijra period diverge significantly from the classical sīra narrative. Notable differences include reports explicitly stating that the “Satan” at the Pledges of ʿAqaba resembled Munabbih b. al-Ḥajjāj in voice or appearance; that Muslims and polytheists concluded a three-month agreement after the Second Pledge; that the Muslims’ migration occurred openly within its framework; and that the Prophet departed Mecca when the agreement expired. These findings indicate that the narratives of the Prophet’s departure from Mecca are neither uniform nor fixed and highlight the importance of newly discovered manuscripts for reassessing the sīra literature.