Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBulgular, geleneksel medya okuryazarlığı yaklaşımlarının demokratik katılımı ve bilinçli vatandaşlığı desteklemek amacıyla medya içeriklerine erişme, analiz etme, değerlendirme ve üretme becerilerine odaklandığını; ancak yapay zekâ teknolojilerinin ortaya çıkardığı yeni medya ekosistemini açıklamakta yetersiz kaldığını göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Yapay zekâ (YZ), medyanın üretilme, dağıtılma ve tüketilme biçimlerini köklü biçimde dönüştürmekte ve medya okuryazarlığı kavramının yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu kavramsal çalışma, yapay zekâ destekli medya ortamlarında medya okuryazarlığının değişen tanımlarını, boyutlarını ve ortaya çıkan yeni sorun alanlarını incelemektedir. Nitel kavramsal araştırma yaklaşımı benimsenen çalışmada, medya çalışmaları, iletişim, eğitim ve dijital kültür alanlarındaki akademik kitaplar, hakemli dergiler ve bilimsel veri tabanlarında yer alan literatür sistematik olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, geleneksel medya okuryazarlığı yaklaşımlarının demokratik katılımı ve bilinçli vatandaşlığı desteklemek amacıyla medya içeriklerine erişme, analiz etme, değerlendirme ve üretme becerilerine odaklandığını; ancak yapay zekâ teknolojilerinin ortaya çıkardığı yeni medya ekosistemini açıklamakta yetersiz kaldığını göstermektedir. Algoritmik içerik kürasyonu, kişiselleştirilmiş öneri sistemleri, üretken yapay zekâ uygulamaları, derin sahte (deepfake) içerikler, otomatik karar verme mekanizmaları ve büyük ölçekli veri işleme süreçleri, bireylerin yalnızca medya içeriklerini değil, bu içerikleri şekillendiren algoritmik sistemleri de eleştirel biçimde değerlendirebilmelerini gerektirmektedir. Bu nedenle çağdaş medya okuryazarlığının algoritmik okuryazarlık, yapay zekâ okuryazarlığı, veri okuryazarlığı, etik farkındalık ve sosyo-teknik analiz gibi yeni yeterlilikleri kapsayacak şekilde genişletilmesi gerekmektedir. Çalışma, mevcut medya okuryazarlığı çerçevelerinin bu becerileri sınırlı düzeyde içerdiğini ve bunun bireyleri dezenformasyon, manipülasyon, algoritmik önyargılar ve şeffaf olmayan otomatik sistemler karşısında daha kırılgan hâle getirdiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, medya okuryazarlığının yapay zekâ aracılığıyla şekillenen iletişim ortamlarının gerektirdiği etik, eleştirel ve bilinçli katılımı destekleyecek biçimde yeniden kavramsallaştırılması gerektiğini savunmaktadır.
Abstract
Artificial intelligence (AI) is fundamentally transforming the ways in which media is produced, distributed, and consumed, necessitating a critical re-examination of the concept of media literacy. This conceptual study explores the evolving definitions, dimensions, and emerging challenges of media literacy within AI-driven media environments. Adopting a qualitative conceptual research design, the study synthesizes literature from media studies, communication, education, and digital culture by reviewing relevant academic journals, books, and scholarly databases. The analysis demonstrates that while traditional media literacy frameworks have emphasized accessing, analyzing, evaluating, and creating media messages to support democratic participation and informed citizenship, they are no longer sufficient to address the complexities introduced by artificial intelligence. Algorithmic content curation, personalized recommendation systems, generative AI, deepfakes, automated decision-making, and large-scale data collection have fundamentally reshaped the contemporary media ecosystem, requiring users to develop new critical competencies. The findings suggest that contemporary media literacy should incorporate algorithmic literacy, AI literacy, data literacy, ethical awareness, and socio-technical understanding in order to enable individuals to critically evaluate both media content and the computational systems that shape information flows. Existing media literacy frameworks only partially address these emerging competencies, leaving individuals increasingly vulnerable to misinformation, manipulation, algorithmic bias, and opaque automated systems. Accordingly, this study argues for an expanded conceptualization of media literacy that reflects the realities of AI-mediated communication and supports ethical, critical, and informed participation in digital society.