Dergiler / İslami İlimler Dergisi / 2025 / Sayı: 41

Sosyal Hizmetler Aracılığıyla Toplumsal Dayanışmayı Güçlendiren Mekânlardan Biri Olarak Cemevleri

Cemevis as One of the Places Strengthening Social Solidarity through Social Services

Fevzi Rençber(ŞIRNAK ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0002-5676-7871
Osman Bilen(Milli Eğitim Bakanlığı- Silopi Halk Eğitim Merkezi)0000-0002-0128-5402
Sayfa
449–459
Yayın Tarihi
2025-11-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

İslâm dini, sosyal hizmetlerin temel değerleri arasında yer aldığını en açık şekilde göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Sosyal hizmetler, toplumsal yardımlaşma ve dayanışma kültürünü güçlendiren önemli kurumsal yapılar olarak, her millet ve kültürde farklı şekillerde tezahür etmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:İslâm dini, sosyal hizmetlerin temel değerleri arasında yer aldığını en açık şekilde göstermektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada, cemevlerinin sunduğu hizmetlerin, Alevî ve Bektaşi toplulukların ihtiyaçlarını karşıladığı sonucuna varılmıştır.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alevilik · Cemevi · Sosyal Hizmetler

Özet

Sosyal hizmetler, toplumsal yardımlaşma ve dayanışma kültürünü güçlendiren önemli kurumsal yapılar olarak, her millet ve kültürde farklı şekillerde tezahür etmektedir. Müslüman toplumlarda ise bu hizmetlerin kendine özgü biçimleri ortaya çıkmıştır. İslâm dini, sosyal hizmetlerin temel değerleri arasında yer aldığını en açık şekilde göstermektedir. Nitekim İslâm medeniyeti, tarih boyunca sadece ibadet ve ahlak prensiplerini değil, aynı zamanda toplumun maddi ve manevi zor durumda olan kesimlerine yönelik bir duyarlılık ve yardımlaşma anlayışını da ön plana çıkarmıştır. Kur'an-ı Kerim’de yer alan birçok ayet, komşuluk haklarından yoksullara yardım etmeye, yetimlerin ve öksüzlerin haklarını gözetmeye kadar geniş bir sosyal sorumluluk yelpazesini kapsamaktadır. Bu bağlamda sosyal hizmetler, toplumda maddi ve manevi ihtiyaçları karşılayamayan grupların desteklenmesini amaçlayan bir alan olarak tanımlanabilir. Peygamber Efendimiz (sav), hayatı boyunca bu değerleri somut bir şekilde yaşamakta, bizlere bu mirası bırakmakta ve Müslümanları sosyal adalet ile yardımlaşmaya teşvik etmektedir. Sosyal hizmetlerin tarihi, günümüzdeki durumu ve geleceği, sadece akademik bir tartışma değil, aynı zamanda toplumsal bir sorumluluk olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı, cemevi örnekleminde sosyal hizmetlerin kökenini, İslâm medeniyetindeki yerini ve modern dünyadaki önemini kapsayacak şekilde ele alarak bu alandaki değerleri daha iyi anlamaya çalışmak olacaktır. Çalışmamızda günümüzde cem erkânının icra edildiği mekân olan cemevlerinin sosyal hizmetler bağlamındaki işleyişi tartışılmıştır. Anadolu ve coğrafyasında yer alan cemevleri, Alevi geleneğinin önemli bir parçası olan cem ayinlerinin gerçekleştirildiği mekânlardır. Bu mekânlar, sosyal yardımlaşma, dayanışma, eğitim, kültürel faaliyetler ve basın-yayın hizmetleri gibi çeşitli alanlarda hizmet sunmaktadır. Bu çalışmada, cemevlerinin sunduğu hizmetlerin, Alevî ve Bektaşi toplulukların ihtiyaçlarını karşıladığı sonucuna varılmıştır.

Abstract

Social services, as significant institutional structures that strengthen the culture of social solidarity and mutual assistance, manifest themselves in diverse forms across different nations and cultures. In Muslim societies, however, these services have developed their own distinctive characteristics. Islam explicitly presents social services as one of its core moral and social values. Indeed, throughout history, Islamic civilization has emphasized not only the principles of worship and morality but also a profound sense of compassion and solidarity toward the materially and spiritually disadvantaged segments of society. The Qur’an encompasses a wide range of verses that address social responsibility—from the rights of neighbors to the duty of assisting the poor and protecting the rights of orphans and the vulnerable. In this context, social services can be defined as a field aimed at supporting individuals and groups who are unable to meet their material or spiritual needs. The Prophet Muhammad (peace be upon him) embodied these values throughout his life, leaving behind a legacy that continues to inspire Muslims toward social justice and mutual aid. The history, present state, and future of social services thus represent not merely an academic subject of discussion but also a shared social responsibility. The aim of this study is to explore the origins of social services, their place within Islamic civilization, and their relevance in the modern world—specifically through the example of cemevis (Alevi community centers)—in order to better understand the underlying values of this field. In this study, the functioning of cemevis, the contemporary venues in which the cem ritual is performed, is examined within the context of social services. Situated across Anatolia and its surrounding regions, cemevis serve as vital institutions within the Alevi tradition, where communal rituals are conducted. These spaces also provide a variety of services in areas such as social assistance, solidarity, education, cultural activities, and media outreach. The findings of this study suggest that the services offered by cemevis effectively address the social and cultural needs of Alevi and Bektashi communities.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Rençber, F., Bilen, O. (2025). Sosyal Hizmetler Aracılığıyla Toplumsal Dayanışmayı Güçlendiren Mekânlardan Biri Olarak Cemevleri. İslami İlimler Dergisi, Sayı: 41, 449–459. https://doi.org/10.34082/islamiilimler.1733055

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (29)

  1. Aktürk, Hamit. "Cemevlerinin Sosyal Sermayeyi Artırıcı ve Rehabilite Edici Fonksiyonları." Turkish Studies (Elektronik) (2017), 65-86.
  2. Akyürek, Yakup. Siyer Edebiyatı: Endülüs. İstanbul: Siyer Yayınları, 2023.
  3. Arı, Yılmaz. Değişim Sürecinde Alevîlikte Dini Otorite, Adıyaman Dedeleri Örneği. Ankara: Berikan Yayınevi, 2020.
  4. Arı, Yılmaz. “Ali Büyükşahin Dede İle Alevîlik ve Dinî Otorite Üzerine”. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences (JOSHAS), 7/38 (2021), 578-591. http://dx.doi.org/10.31589/JOSHAS.578.
  5. Arı, Yılmaz. “Sivil Toplum Kuruluşlarının Sosyo-Kültürel ve Dini Hayattaki Rolü”. Social Mentalıty And Researcher Thınkers Journal (SMART JOURNAL), 7(49) (2021), 2004-2013. http://dx.doi.org/10.31589/JOSHAS.578.
  6. Banaz, Şaban. “Pir Sultan Abdal Derneği Tokat Şubesi’nin Kuruluşu, Faaliyetleri, Sorunları ve Beklentileri”. e Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi 17/1 (Haziran 2024), 3-31. https://doi.org/10.18403/emakalat.1473934. Barlak, Muzaffer. “İslâm İlim Tarihi İçinde Kelam Disiplininin Oluşum ve Gelişim Merhaleleri”. KADER Kelam Araştırmaları Dergisi 14/2 (Eylül 2016), 480-508.
  7. Bayyiğit, Mehmet. “Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Kurumu Olarak Vakıflar”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları 11/11 (2001), 59-66.
  8. Bulut, Alican. “Alevîlerin Gündelik Hayatlarını ve İnanç Dünyalarını Şekillendiren Ritüel: Cem.” Journal of Alevîsm-Bektashism Studies 27 (2023), 192-210.
  9. Bilen, Osman. Kur’ânî değerler açısından Nihilizm Eleştirisi. Ankara: Gece Kitaplığı, 2021.
  10. Dalkıran, Sayın. “Alevî Kimliği ve Anadolu Alevîliği Üzerine Bir Deneme”. Ekev Akademi Dergisi 10 (2002), 95-117.
  11. Doğanay, Eraslan. Anadolu’da Yaşayan Dergâhlar. İstanbul: Can Yayınları, 2000.
  12. Gündüz, İrfan. Osmanlılarda Devlet-Tekke Münasebetleri. İstanbul: Seha Yayınları, 1989.
  13. Hacıgökmen, Mehmet Ali. “Ahi Zaviyeleri – Cemevi Benzerliği Üzerine Bir Çalışma”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi 78 (2016), 81-90.
  14. Kara, Mustafa. Din Hayat Sanat Açısından Tekkeler ve Zaviyeler. İstanbul: Dergah Yayınları, 1999.
  15. Kazıcı, Ziya. “Osmanlılarda Tekkeler”. İslâm Medeniyeti Mecmuası 5/4 (1982), 29-34.
  16. Kazıcı, Ziya. İslâmi ve Sosyal Açıdan Vakıflar. İstanbul: Maarif Yayınları, 1985.
  17. Öz, Baki. Dünyada ve Türkiye’de Alevî-Bektaşî Dergâhları. İstanbul: Can Yayınları, 2001.
  18. Rençber, Fevzi. “Alevî Geleneğinde Cemevinin Tarihsel Kökeni”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi 12/3 (2012), 73-86.
  19. Rençber, Fevzi. Tarihsel ve Kültürel Boyutlarıyla Alevîlikte Cem ve Cem Evleri. Şırnak Üniversitesi Yayınları, 2018.
  20. Sarıkaya, M. Saffet. “Alevîlik-Bektaşîliğin Tasavvufi Boyutu Üzerine”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 82 (2017), 9-23.
  21. Subaşı, Necdet. Alevî Modernleşmesi: Sırrı Faş Eylemek. Ankara: Kitabiyat, 2005.
  22. Şahin, İlkay. “Ocaktan Cemevine Yapısal Bir Dönüşüm: İngiltere Alevî Kültür Merkezi ve Cemevi”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi 63 (2012), 39-58.
  23. Taşğın, Ahmet. “Cem, Cemevi ve İşlevleri”. Geçmişten Günümüze Alevî-Bektaşî Kültürü. Ed. Ahmet Yaşar Ocak. 211-225. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2009.
  24. Uyanık, Zeki – Kala, Arif. "Ardahan İli Alevîlerinde Kendini Tanımlama, İbadet ve Öteki Algısı". Journal of Academic Studies 14/52 (2012), 109-144.
  25. Üçer, Cenksu. Tokat Yöresinde Geleneksel Alevîlik. Ankara: Ankara Okulu, 2005.
  26. Üçer, Cenksu. “Tokat Örneğinden Hareketle Alevîlik Üzerine Bir Değerlendirme”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi 34 (2005), 229-268.
  27. Üçer, Cenksu. Tekke, Zâviye, Dergâh’tan Cemevi’ne, Alevî Nitelemeli Gruplarda Âdâb ve Erkânın İcra Edildiği Mekânlar. Ankara: 2017.
  28. Üçer, Cenksu. “Cemevi: Âdâb ve Erkânın İcrâ Edildiği Mekan”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 88 (2018), 59-84.
  29. Yıldırım, Erdal. "Cemevleri ve Cemevlerinin Dini ve Toplumsal Fonksiyonları". Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12/2 (2012), 157-176.