Dergiler / İslami İlimler Dergisi / 2025 / Sayı: 41

Üniversite Öğrencilerinin Din Temelli Afet Algıları ile Psikolojik Maruziyet Etkilerinin İncelenmesi

Investigating the Effects of Religion-Based Disaster Perception on Psychological Exposure of University Students

Bilal Kartal(DİCLE ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0001-9537-3835
Sayfa
433–448
Yayın Tarihi
2025-11-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Araştırma bulgularına göre, cinsiyetin afetleri din temelli değerlendirme üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Afetler, insanların fiziksel, sosyal ve psikolojik yaşamlarını derinden etkileyen, toplumun baş etme kapasitesini aşan doğa ve insan kaynaklı olaylar olarak tanımlanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu olayların öngörülemezliği, insanlarda yalnızca fiziksel değil, ciddi düzeyde psikolojik etkiler de oluşturmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Araştırma bulgularına göre, cinsiyetin afetleri din temelli değerlendirme üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Din Psikolojisi · Afet · Deprem

Özet

Afetler, insanların fiziksel, sosyal ve psikolojik yaşamlarını derinden etkileyen, toplumun baş etme kapasitesini aşan doğa ve insan kaynaklı olaylar olarak tanımlanmaktadır. Bu olayların öngörülemezliği, insanlarda yalnızca fiziksel değil, ciddi düzeyde psikolojik etkiler de oluşturmaktadır. Afetlerin doğrudan mağduru olan bireylerin yanı sıra, dolaylı olarak tanık olanlar ya da afetzedelerin yakın çevresindeki kişiler de travmatik etkilerle karşılaşabilmektedir. Bu bağlamda psikolojik maruziyet, insanların afet gibi olağanüstü olaylar karşısında yaşadığı zihinsel, duygusal ve davranışsal zorlanmaları ifade etmektedir. Aynı zamanda, afetlerin dini bir çerçevede anlamlandırılması, insanların anlam arayışı, tevekkül anlayışı ve başa çıkma tutumlarında belirleyici rol oynayabilmekte, bu da psikolojik maruziyetin boyutlarını etkileyebilmektedir. Bu araştırmanın amacı, üniversite öğrencilerinin afet algılarını din temelli bir bakış açısıyla ele almak ve bu algının psikolojik maruziyet üzerindeki etkilerini incelemektir. Araştırma, Dicle Üniversitesi’nde öğrenim gören 282 kadın ve 142 erkek olmak üzere toplam 424 öğrenciyle yürütülmüştür. Nicel araştırma yaklaşımı benimsenmiş, betimsel tarama modeli ve korelasyonel analiz teknikleri kullanılmıştır. Veriler, gerekli etik kurul onayı alındıktan sonra anket yöntemiyle toplanmıştır. Araştırma bulgularına göre, cinsiyetin afetleri din temelli değerlendirme üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Bununla birlikte, kadın öğrencilerin deprem sonrası psikolojik maruziyet düzeyleri erkeklere kıyasla anlamlı ölçüde daha yüksek çıkmıştır. Ayrıca, din temelli afet algısının, özellikle ruhsal değişim ve psikolojik olgunlaşma alt boyutlarını anlamlı düzeyde yordadığı tespit edilmiştir. Bu durum, afetlerin dini bakış açısıyla değerlendirilmesinin bireylerin ruhsal dayanıklılığını ve anlam bulma çabasını desteklediğini göstermektedir. Çalışma, afet sonrası psikososyal destek sistemlerinin insanların dini değerlerini göz önünde bulunduracak şekilde yapılandırılmasının önemine dikkat çekmektedir. Böylece din, afetlerin yol açtığı psikolojik travmaların azaltılmasında hem bireysel hem de toplumsal düzeyde güçlü bir destek kaynağı haline gelebilir.

Abstract

Disasters are defined as natural or human-induced events that deeply affect individuals’ physical, social, and psychological lives and exceed the coping capacity of society. The unpredictability of such events leads not only to physical consequences but also to severe psychological impacts. In addition to those directly affected, individuals who witness the events indirectly or are part of the victims' close social circles may also experience traumatic effects. In this context, psychological exposure refers to the mental, emotional, and behavioral strain that people face in response to extraordinary events like disasters. Furthermore, interpreting disasters through a religious framework can play a significant role in shaping individuals’ search for meaning, their understanding of divine trust, and coping strategies, thus influencing the dimensions of psychological exposure. This study aims to examine university students’ perceptions of disasters from a religion-based perspective and to investigate the effects of these perceptions on their psychological exposure. The research was conducted with a sample of 424 students (282 female and 142 male) enrolled at Dicle University. A quantitative research approach was adopted, utilizing a descriptive survey model and correlational analysis techniques. Data were collected through a questionnaire following the necessary ethical approval. According to the findings, gender had no significant effect on religion-based disaster perception. However, female students exhibited significantly higher levels of psychological exposure following an earthquake compared to male students. Additionally, religion-based disaster perception was found to significantly predict subdimensions such as spiritual transformation and psychological maturation. These results suggest that interpreting disasters from a religious perspective supports individuals' psychological resilience and search for meaning. The study highlights the importance of structuring post-disaster psychosocial support systems in ways that take individuals’ religious values into account. In this way, religion may serve as a powerful source of support in mitigating the psychological trauma caused by disasters at both individual and societal levels.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kartal, B. (2025). Üniversite Öğrencilerinin Din Temelli Afet Algıları ile Psikolojik Maruziyet Etkilerinin İncelenmesi. İslami İlimler Dergisi, Sayı: 41, 433–448. https://doi.org/10.34082/islamiilimler.1729148

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (35)

  1. Aker, Tamer. “1999 Marmara Depremleri: Epidemiyolojik Bulgular ve Toplum Ruh Sağlığı Uygulamaları Üzerine Bir Gözden Geçirme”. Türk Psikiyatri Dergisi 17/3 (2006), 204-212.
  2. Akın, Ahmet - Yalnız, Ahmet. “Yaşam Memnuniyeti Ölçeği Türkçe Formu: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. Electronic Journal of Social Sciences 14/54 (2015), 95-102.
  3. Aksaç, Şeyma Nur – Aksaç, Ali. “Din Temelli Afet Algısı Üzerine Bir Araştırma”. Psikososyal Boyutlarıyla Afetler ve Din. ed. İbrahim Çapçıoğlu, Fatih Çapçıoğlu ve Ramazan Çınar. s. 25-47. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 1. Basım, 2024.
  4. Aksoy, Şule - Kabasakal, Zekavet. “Afet Sonrası Durumlara Yönelik Hazırlanan Psikososyal Destek Uygulamalarının ve Çalışmalarının İncelenmesi”. Ibad Sosyal Bilimler Dergisi 15 (2023), 80-91. https://doi.org/10.21733/ibad.1272044
  5. Altun, Fatih. “Afetlerin Ekonomik ve Sosyal Etkileri: Türkiye Örneği Üzerinden Bir Değerlendirme”. Türkiye Sosyal Çalışma Dergisi 2/1 (2018), 1-15.
  6. Ayten, Ali - Sağır, Zeynep. “Dindarlık, Dini Başa Çıkma ve Depresyon İlişkisi: Suriyeli Sığınmacılar Üzerine Bir Araştırma”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 47 (2014), 5-18. https://doi.org/10.15370/muifd.86222
  7. Ayten, Ali. Empati ve Din: Türkiye’de Yardımlaşma ve Dindarlık Üzerine Psikososyal Bir Araştırma. İstanbul: İz Yayıncılık, 1. Basım, 2010.
  8. Başoğlu, Metin vd. “Traumatic Stress Responses in Earthquake Survivors in Turkey”. Journal of Traumatic Stress 15/4 (2002), 269-276. https://doi.org/10.1023/A:1016241826589
  9. Cengiz, Serkan - Peker, Adem. “Deprem Sonrası Bireylerin Depresyon Düzeylerinin İncelenmesi”. TRT Akademi 8/18 (2023), 652-668. https://doi.org/10.37679/trta.1277689
  10. Creswell, John. Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. 5. Cilt. New York: Sage Publications, 5. Basım, 2018.
  11. Dizer, Duygu. Sakarya İlindeki Liseli Ergenlerin 1999 Marmara Depremi Sonrası Travmayı Algılama, Sosyal Destek Sistemleri ve Umutsuzluk Belirtilerinin İncelenmesi. İstanbul: Maltepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2008.
  12. Duman, M. Zeki. Sosyolojik Açıdan Deprem ve Din: Depremlerin Dini İnanç ve Davranışlar Üzerindeki Etkisi. İstanbul: Rağbet Yayınları, 1. Basım, 2016.
  13. Filiz, Mustafa vd., “Depreme Maruz Kalan Bireylerin Psikolojik Etkilerini Belirlemeye Yönelik Ölçek Geliştirme Çalışması”, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33 (2023), 236-250. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1263545
  14. Fraenkel, Jack vd. How to Design and Evaluate Research in Education. 8. Cilt. New York: McGraw-Hill, 8. Basım, 2012.
  15. Galea, Sandro vd. “The Epidemiology of Post Traumatic Stress Disorder After Disasters”. Epidemiologic Reviews 27 (2005), 78-91. DOI: 10.1093/epirev/mxi003
  16. Gümrükçüoğlu, Süleyman. “Din Eğitimi Açısından Doğal Afetlerle Başa Çıkmada Temel Kur’ani Kavramlar”. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 16 (2023), 79-109. https://doi.org/10.53112/tudear.1331610
  17. Gündoğan, Saim. “Din Felsefesi Açısından Doğa ile Bütünleşmek: Doğa ve Ekolojik Bilincin Oluşumuna Dair Bir Deneme”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 52 (Mayıs 2022), 9-32.
  18. Hair, Joseph vd. Multivariate Data Analysis: Pearson New International Edition PDF eBook. Harlow: Pearson Higher Ed, 1. Basım, 2013.
  19. İbrahimoğlu, Abdulmelik, “Sûfilerin Doğal Afetlerle İlgili Yorumları”. VI. Uluslarası Ekonomi, Siyaset ve Yönetim Sempozyumu (ISEPA 23): Ekonomik, Siyasal ve Toplumsal Boyutlarıyla Afetler. ed. Seyfettin Aslan vd. 284-299. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, 2023.
  20. Kahraman, Sümeyye vd. “Afet Yönetim Döngüsündeki Ana Terimler”. Avrasya Terim Dergisi 9/3 (2021), 7-14.
  21. Keskin Töre vd. “Asrın Felaketinde Gebe Olmak: Deprem Sonrası Travma Düzeyinin Gebelik Yakınmaları ve Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi”. Sağlık Bilimlerinde Değer 14/3 (2024), 388-395. https://doi.org/10.33631/sabd.1396008
  22. Köse, Ali – Talip Küçükcan. Deprem ve Din: Marmara Depremi Üzerine Psikososyolojik Bir İnceleme. İstanbul: Emre Yayınları, 1. Basım, 2006.
  23. Köse, Ali – Talip Küçükcan. Doğal Afetler ve Din (Marmara Depremi Üzerine Psiko-Sosyolojik Bir İnceleme). İstanbul: İsam, 1. Basım, 2000.
  24. Kula, Naci. “Deprem ve Dini Başa Çıkma”. Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/1 (2002), 234-255.
  25. Mertens, Donna. Research and Evaluation in Education and Psychology: Integrating Diversity With Quantitative, Qualitative, and Mixed Methods. 5. Cilt. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 5. Basım, 2019.
  26. Oyanık, Mazhar - Cengiz, Ekrem. “Afet Bilinci ve Kader İlişkisi: Gümüşhane Örneği”. The Journal of International Scientific Researches 5 (2020), 87-101. https://doi.org/10.23834/isrjournal.845823
  27. Özdamar, Kazım. Paket Programlar ile İstatistiksel Veri Analizi. 5. Cilt. Eskişehir: Kaan Kitabevi, Genişletilmiş 5. Baskı, 2004.
  28. Pargament, Kenneth I. The Psychology of Religion and Coping: Theory, Research, Practice. New York: The Guilford Press, 1. Basım, 1997.
  29. Patton, Michael Quinn. Qualitative Research & Evaluation Methods: Integrating Theory and Practice. 4. Cilt. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 4. Basım, 2015.
  30. Tan, Yusuf. “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Programlarda Çocuklar İçin Felsefe (P4C)”, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Çeşitli Perspektifler Açısından Bir Değerlendirme, ed. Ayşegül Ayyıldız Asil. 61-79 Ankara: Vizetek Yayıncılık, 2025.
  31. Temiz, Yunus Emre. “6 Şubat Kahramanmaraş Depremlerini Yaşayan Üniversite Öğrencilerinde Deprem Korkusu, Dindarlık ve Umutsuzluk İlişkisi”, Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 27/1 (2025), 92-111. https://doi.org/10.17335/sakaifd.1643256
  32. Tercan, Bahadır. “Bireylerin Afet Risk Algısının Çeşitli Değişkenler Açısından Değerlendirilmesi”. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 12/3 (2023), 1279-1287. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1180447
  33. Yanık, Derya - Ediz, Çiçek. “Hemşirelik Öğrencilerinin Psikolojik İlk Yardım Uygulama Öz Yeterlilik Düzeyleri ve Mental İyi Oluşlarının Belirlenmesi: Çok Merkezli Tanımlayıcı Bir Çalışma”. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 13/1 (2024), 193-202. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1275515
  34. Yapıcı, Asım. Ruh Sağlığı ve Din: Psiko-Sosyal Uyum ve Dindarlık. Adana: Karahan Kitabevi, 1. Basım, 2007.
  35. Yorulmaz, Deniz Sümeyye - Karadeniz, Havva. “Afetlerin Mental Sağlığa Etkileri”. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi 7/2 (2021), 392-398. https://doi.org/10.21324/dacd.786048