Dergiler / İslami İlimler Dergisi / 2026 / Sayı: 42

Moğol istilası ve haçlı seferleri sonrasında anadolu beylikleri’nin kıbrıs ile ilişkileri

The relatıonshıps between the anatolıan beylıks and cyprus after the mongol ınvasıon and the crusades

Emre İlbars(Yakın Doğu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslam Tarihi Ana Bilim Dalı/ Near East University)0000-0002-8359-8364
Sayfa
179–197
Yayın Tarihi
2026-03-29
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Araştırmanın temel hedefi, söz konusu dönemde Anadolu–Kıbrıs hattında gerçekleşen askeri, siyasi, diplomatik, ticari ve kültürel etkileşimleri kronolojik bir bütünlük içerisinde ortaya koymak; böylece literatürde dağınık hâlde bulunan bilgileri sistematik bir çerçeveye oturtmaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Doğu Akdeniz, tarih boyunca siyasi, ticari ve kültürel etkileşimlerin en yoğun yaşandığı bölgelerden biri olmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Özellikle Kıbrıs Adası, jeopolitik konumu sebebiyle Orta Çağ boyunca hem Doğu Akdeniz hâkimiyetinin anahtar noktalarından biri sayılmış, hem de bölgedeki siyasi gelişmeleri derinden etkilemiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Araştırmanın temel hedefi, söz konusu dönemde Anadolu–Kıbrıs hattında gerçekleşen askeri, siyasi, diplomatik, ticari ve kültürel etkileşimleri kronolojik bir bütünlük içerisinde ortaya koymak; böylece literatürde dağınık hâlde bulunan bilgileri sistematik bir çerçeveye oturtmaktır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İslam Tarihi · Kıbrıs · Moğol İstilâsı

Özet

Doğu Akdeniz, tarih boyunca siyasi, ticari ve kültürel etkileşimlerin en yoğun yaşandığı bölgelerden biri olmuştur. Bu coğrafyada Bizans, Emevîler, Abbâsîler, Selçuklular, Haçlı devletleri, Moğollar ve Anadolu Beylikleri gibi devletlerin hakimiyet alanları, karasal sınırlarla sınırlı kalmamış; deniz yolları, liman kentleri ve ada coğrafyası da bu mücadelenin önemli birer unsuru haline gelmiştir. Özellikle Kıbrıs Adası, jeopolitik konumu sebebiyle Orta Çağ boyunca hem Doğu Akdeniz hâkimiyetinin anahtar noktalarından biri sayılmış, hem de bölgedeki siyasi gelişmeleri derinden etkilemiştir. Haçlı Seferleri’nin başlamasıyla birlikte Kıbrıs, Avrupa’dan yola çıkan Haçlı ordularının doğuya açılan ilk lojistik üssü hâline gelmiştir. 1191 yılında İngiltere Kralı I. Richard’ın adayı ele geçirmesi ve hemen ardından Lüzinyan hanedanına devretmesiyle Kıbrıs, Haçlılar açısından kurumsallaşmış bir monarşi tarafından yönetilen kalıcı bir güç merkezine dönüşmüştür. Öte yandan, 13. yüzyılda Moğol İstilası'nın Anadolu’yu etkisi altına alması Selçuklu Devleti’ni zayıflatmış, siyasi otoritenin çözülmesi sonucunda birçok Anadolu Beyliği ortaya çıkmıştır. Bu beylikler, bölgelerinde siyasi güç mücadelesi yürütürken Kıbrıs Krallığı ile zaman zaman düşmanlık temelinde, zaman zaman da ticaret ve diplomasi zemininde ilişki kurmuşlardır. Söz konusu çalışmamız bu doğrultuda Haçlı Seferleri ve Moğol İstilası sonrası Doğu Akdeniz siyasi yapısını, Anadolu Beylikleri ile Kıbrıs Krallığı arasındaki ilişkiler bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel hedefi, söz konusu dönemde Anadolu–Kıbrıs hattında gerçekleşen askeri, siyasi, diplomatik, ticari ve kültürel etkileşimleri kronolojik bir bütünlük içerisinde ortaya koymak; böylece literatürde dağınık hâlde bulunan bilgileri sistematik bir çerçeveye oturtmaktır.

Abstract

The Eastern Mediterranean has been one of the regions where political, commercial and cultural interactions have been most intense throughout history. In this geographical setting, the spheres of influence of states such as the Byzantine Empire, Umayyads, Abbasids, Seljuks, Crusader states, Mongols and Anatolian principalities were not limited to land borders; sea routes, port cities and island geography also became important elements of this struggle. Cyprus, in particular, due to its geopolitical position, was considered one of the key points of dominance in the Eastern Mediterranean dominance throughout the Middle Ages and also deeply influenced political developments in the region. With the start of the Crusades, Cyprus became the first logistical base for the Crusader armies setting out from Europe towards the East. In 1191, King Richard I of England seized the island and immediately transferred it to the Lusignan dynasty, transforming Cyprus into a permanent centre of power governed by an institutionalised monarchy from the Crusaders' perspective. Meanwhile, the Mongol invasion of Anatolia in the 13th century weakened the Seljuk Empire, and the collapse of political authority led to the emergence of numerous Anatolian principalities. These principalities, engaged in political power struggles within their regions, established relations with the Kingdom of Cyprus, sometimes on the basis of hostility, sometimes on the basis of trade and diplomacy. This study aims to examine the political structure of the Eastern Mediterranean after the Crusades and the Mongol invasion, within the context of the relations between the Anatolian Beyliks and the Kingdom of Cyprus. The main objective of the research is to present the military, political, diplomatic, commercial and cultural interactions that took place between Anatolia and Cyprus during this period in a chronological context, thereby systematising the scattered information found in the literature.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

İlbars, E. (2026). Moğol istilası ve haçlı seferleri sonrasında anadolu beylikleri’nin kıbrıs ile ilişkileri. İslami İlimler Dergisi, Sayı: 42, 179–197. https://doi.org/10.34082/islamiilimler.1837988

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (30)

  1. Altan Çetin. “Memlüklü-Ermeni İlişkilerine Genel Bir Bakış (1250–1375).” Tarihte Türkler ve Ermeniler Külliyatı. 53–65. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2014.
  2. Altan, Ebru. İkinci Haçlı Seferi ve Selçuklular. Ed. Hasan Celâl Güzel. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
  3. Ayan, Necmettin. Haçlı Seferleri’nde Kıbrıs’ın Rolü (1191–1310). Ankara: Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2014.
  4. Başkan, Yahya. Karamanoğulları Beyliği (Alâ’d-dîn Ali Bey Dönemi 1357–1398). Malatya: İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 1999.
  5. Belâzurî, Ahmed b. Yahyâ. Fütûhu’l-Büldân. thk. Rıdvan Muhammed Rıdvan. Beyrut: y.y., 1983.
  6. Cevad Ali. el-Mufassal fî Târîhi’l-Arab Kable’l-İslâm. Beyrut: y.y., 1993.
  7. Çelik, Aydın. Kuruluş Dönemi Fâtımîler Devleti. Ankara: Bizim Büro Basımevi, 2007.
  8. Dîneverî, Ebû Hanîfe Ahmed b. Dâvûd b. Venend. Ahbâru’t-Tıvâl. nşr. Ömer Faruk Tabbâ. Beyrut: Dârü’l-Erkam, ts.
  9. Edbury, Peter W. The Kingdom of Cyprus and the Crusades 1191–1374. Cambridge: Cambridge University Press, 1994.
  10. Emre İlbars. İslam Tarihi Kaynaklarına Göre Kıbrıs (Fâtımîlerin Sonuna Kadar). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
  11. France, John. The Crusades and the Expansion of Catholic Christendom 1000–1714. London: Routledge, 2005.
  12. Halîfe b. Hayyât, Ebû Amr Halîfe b. Hayyât b. Halîfe eş-Şeybânî el-Basrî. Târîh. thk. Süheyl Zekkâr. Beyrut: y.y., 1993.
  13. Hasan Taşkıran. Karamanoğulları Beyliği ve Hristiyan Dünyası (Kilikya Ermeni Krallığı, Kıbrıs Latin Krallığı ve Venedik Cumhuriyeti) ile İlişkileri. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2015.
  14. İbn Abdilberr, Ebû Ömer Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdillâh b. Muhammed b. Abdilberr en-Nemerî. el-İstîâb fî Marifeti’l-Ashâb. Beyrut: y.y., 1940.
  15. İbn Asâkir, Ebü’l-Kāsım Alî b. el-Hasen. Târîhu Medîneti Dımaşk. thk. Ali Şîrî. Beyrut: y.y., 1977.
  16. İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullāh b. Müslim b. Kuteybe ed-Dîneverî. el-Meârif. Beyrut: y.y., 1970.
  17. İbn Sa‘d, Ebû Abdillâh Muhammed b. Sa‘d b. Menî‘ el-Kâtib el-Hâşimî el-Basrî el-Bağdâdî. et-Tabakātü’l-Kübrâ. Beyrut: y.y., 1957–1960.
  18. İbnü’l-Esîr, Ebü’l-Hasen İzzüddîn Alî b. Muhammed b. Muhammed eş-Şeybânî el-Cezerî. el-Kâmil fi’t-Târîh. thk. Abdullah el-Kâdî. Beyrut: Dâru’l-Kutubü’l-İlmiyye, 1987.
  19. Löher, Franz von. Cyprus (Historical and Descriptive). New York: y.y., 1878.
  20. Madden, Thomas F. The New Concise History of the Crusades. Oxford: Rowman & Littlefield Publishers, 1999. Newman, Philip. A Short History of Cyprus. Nicosia: K. Rustem and Brothers, 1958.
  21. Özkaya, Hakan. Kıbrıs’ta Hâkimiyet Mücadelesi (648–1571). İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2015.
  22. Savvides, Alexis G. C. “The Consolidation of Byzantine Power in Cyprus on the Eve of the First Crusade and the First Decades of the Empire’s Relations with the Crusaders.” Crusade and the Crusaders. ed. Nicholas Coureas ve Jonathan Riley-Smith. Nicosia: Cyprus Research Centre, 1995.
  23. Spuler, Bertold. İran Moğolları. Çev. Cemal Köprülü. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1987.
  24. Şahin, Seyhun. VI. ve VII. Yüzyıllarda Kıbrıs. Elâzığ: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
  25. Taberî, bû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmülî et-Taberî el-Bağdâdî. Târîhu’l-Ümem ve’l-Mülûk. thk. Muhammed Ebu’l-Fadl İbrahim. Beyrut: y.y., 1967.
  26. Turan, Osman. “Orta Çağlarda Türkiye Kıbrıs Münasebetleri”. Belleten 28/110 (1964), 222.
  27. Vâkidî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ömer b. Vâkıd el-Vâkıdî el-Eslemî el-Medenî. Kitâbu’l-Megâzî. thk. Muhammed Abdulkadir Ahmed Atâ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2007.
  28. William of Tyre. A History of Deeds Done Beyond the Sea. trc. Emily Atwater Babcock ve August C. Krey. New York: Columbia University Press, 1943.
  29. Yakut el-Hamevî, Ebû Abdillâh Şihâbüddîn. Muʿcemu’l-Büldân. Beyrut: Dâru’s-Sadr, 1977/1397.
  30. Zehebî, Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed. Târîhu’l-İslâm ve Vefeyâtü’l-Meşâhir ve’l-A‘lâm. thk. Beşşâr Avvâd Ma‘rûf. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 2003.