Dergiler / Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2024 / Cilt: 11 Sayı: 2

Türkiye’deki Depremlerin Arap Şiirine Etkisi

The Impact of Earthquakes in Turkey on Arabic Poetry

Youssoufa Soumana(KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0002-3133-579X
Harun Özel(Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi)0000-0003-2775-5078
Sayfa
1043–1070
Yayın Tarihi
2024-09-15
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Şair, böylece bu felaketi bile dönemin hükümdarını övmek için bir fırsat olarak değerlendirmiş ve ilginç bir bakış açısı ortaya koymuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Deprem, insan hayatını ve güvenliğini tehdit eden, cana ve mala zarar veren en tehlikeli doğal afetlerden kabul edilmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Munkiz (ö. 584/1188), Sannâcatud-Dûh ve İbn Daniyâl el-Mevsilî’dir (ö. 710/1310).
💡
Sonuç & Katkı:Şair, böylece bu felaketi bile dönemin hükümdarını övmek için bir fırsat olarak değerlendirmiş ve ilginç bir bakış açısı ortaya koymuştur.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:2003 Verileri
⚙️Değişkenler:Arap Dili ve Belagati · Edebiyat · Şiir

Özet

Deprem, insan hayatını ve güvenliğini tehdit eden, cana ve mala zarar veren en tehlikeli doğal afetlerden kabul edilmektedir. Edebiyat, toplumun sosyal, kültürel ve tarihi olaylarıyla iç içe geçen, toplumun gerçek yaşamını çeşitli yönleriyle yansıtan önemli bir ayna olmasına rağmen Câhiliye ve Sadru’l-İslâm dönemlerinde deprem tasvirlerine pek rastlanılmamaktadır. Bunun arkasında yatan nedenin, söz konusu iki dönemde yıkıcı deprem felaketinin yaşanmamasının olduğu tahmin edilmektedir. Arap şiirinde deprem konulu şiirlerin dönüm noktası hicri altıncı yüzyıldır. Bu asırda, Bilâdu’ş-Şam bölgesinde birden fazla depremin meydana gelmesi, dönemin şairlerinin dikkatini çekmiş ve insan yaşamını yerle bir eden bu felaketin çeşitli yönlerini tasvir eden çok sayıda şiir yazmalarına neden olmuştur. İslâm dünyasında meydana gelen depremleri tasvir eden ilk şairlerden bazıları; Usâme b. Munkiz (ö. 584/1188), Sannâcatud-Dûh ve İbn Daniyâl el-Mevsilî’dir (ö. 710/1310). Sannâcatud-Dûh, Fâtimî halifesi Hâkim Biemrillah Mansur b. Aziz döneminde (996-1021) Mısır'ı etkileyen bir depremi ele aldığı şiirinde, bu doğal afetin halka zarar vermek için değil, Hâkim Biemrillah’ın adaletli yönetimini kutlamak için meydana geldiğini belirterek depremi dans eden birine benzetmiştir. Şair, böylece bu felaketi bile dönemin hükümdarını övmek için bir fırsat olarak değerlendirmiş ve ilginç bir bakış açısı ortaya koymuştur. Arap şairler, 1517’den itibaren Osmanlı hakimiyetine giren Arap dünyasında gerçekleşen depremlere de değinmişlerdir. Modern döneme gelindiğinde ise coğrafi sınırları da aşarak dil, ırk ve din ayrımı gözetmeksizin İtalya, Japonya ve Türkiye gibi ülkelerde meydana gelen depremleri detaylı bir şekilde tasvir etmişlerdir. Modern çağda, depremle alakalı şiir yazan şairlerin en başında Nil Şairi Hafız İbrahim ve Emîru’ş-Şuarâ’ Ahmed Şevki gelmektedir. Hafız İbrahim, 1908 yılında İtalya’nın Messina şehrini vuran depremle ilgili 58 beyitten oluşan uzun bir kaside yazmıştır. Şair, seksen binden fazla insanın ölmesine neden olan bu depremi gazeteler ve radyo aracılığıyla öğrenmiş olmasına rağmen, güçlü insani duyguları ve derin hayal gücü sayesinde, olayı bizzat yaşamış gibi detaylı ve canlı bir şekilde tasvir etmiştir. Şair Ahmed Şevki ise 1923 yılındaki depremden etkilenen Japonya halkıyla üzüntüsünü paylaştığı bir şiir yazmıştır. Türkiye, coğrafi olarak deprem bölgesinde yer aldığı için son dönemlerde birçok yıkıcı depreme maruz kalmıştır. 1939 ve 1992 Erzincan, 1999 Gölcük, 2003 Bingöl ve 2023 yılında 11 Türk şehrine büyük zararlar vermesinin yanı sıra etkileri Suriye'ye kadar uzanan Kahramanmaraş depremi bunlara örnek verilebilir. Bu felaketler, elbette bazı Arap şairlerin şiirlerine ilham kaynağı olmuş, insani duygularını dile getirdikleri, acı ve kayıpları belgelendirdikleri şiirler yazmalarına neden olmuştur. Muhammed Takiyyuddîn el-Matlabî, Mahmûd Hasan İsmail ve Ahmed Ali Süleyman Abdurrahim gibi şairler Türkiye’de meydana gelen depremleri ele alan Arap şairlerden bazılarıdır. Bu şairlerden Mahmûd Hasan İsmail, 1939’da meydana gelen Büyük Erzincan Depremi ile alakalı ele aldığı kasidesinde kişileştirme sanatına başvurmuş ve aralarında geçen bir diyalogda, depremi insanlara korku salmak ve evlerini yıkmakla suçlamıştır. Enkaz altında ölü ve yaralı bıraktığı için onu, kan döken ve yeryüzünde fesat çıkaran acımasız bir zalime benzetmiştir. Bu çalışmada Arap şiirinde depremlere kısaca değinildikten sonra Türkiye’de meydana gelen depremler ve bu depremlerin Arap şiirine yansımaları ele alınmıştır. Tercih edilen şiir örnekleri tahlil yöntemiyle; tarihi gerçeklik, duygusal boyut ve dilsel olarak üçlü bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Sonuç kısmında ise elde edilen bulgulara yer verilmiştir.

Abstract

Earthquakes are considered to be one of the most dangerous natural disasters, posing a threat to human life and security as well as causing damage to life and property. Although literature is an important mirror that is intertwined with the social, cultural, and historical events of a society and reflects its real life in various aspects, depictions of earthquakes are rarely encountered in the Pre-Islamic Period and the Early Islamic Period. Experts estimate that this is due to the absence of devastating earthquakes during either period. The turning point for poems about earthquakes in Arabic poetry is the sixth century of the Hijra. In this century, the occurrence of multiple earthquakes in the Bilad al-Sham region attracted the attention of the poets of the period and caused them to write many poems depicting various aspects of this disaster that devastated human life. Some of the first poets to describe earthquakes in the Islamic world are; Usama b. Munkiz (d. 584/1188), Sannājatud-Dûh and Ibn Daniel al-Mawsili (d. 710/1310). In his poem about an earthquake that affected Egypt during the reign of the Fatimid caliph Hakim Biemrillah Mansur b. Aziz (996-1021), Sannājatud-Dûh stated that this natural disaster did not occur to harm the people but to celebrate the just rule of Hakim Biemrillah and likened the earthquake to a dancing person. Thus, the poet considered this disaster as an opportunity to praise the ruler of the period and presented an interesting perspective. Arab poets also addressed the earthquakes that occurred in the Arab world that came under Ottoman rule from 1517 onwards. When it came to the modern period, they went beyond geographical borders and described in detail the earthquakes that occurred in countries such as Italy, Japan, and Türkiye, regardless of language, race, and religion. In the modern era, the most prominent poets who wrote poems about earthquakes are the Nile Poet Hafiz İbrahim and Emir al-Shuarâ Ahmed Shawki. Hafiz İbrahim wrote a long ode consisting of 58 couplets about the earthquake that hit the Italian city of Messina in 1908. Although the poet learned about this earthquake, which caused the deaths of more than eighty thousand people, through newspapers and radio, he described the event in detail and vividly as if he had experienced it himself, thanks to his strong human emotions and deep imagination. Poet Ahmed Shawki wrote a poem in which he shared his sorrow with the people of Japan who were affected by the earthquake in 1923. Due to its geographical location in an earthquake zone, Türkiye has experienced numerous devastating earthquakes in recent times. These include the Erzincan earthquake in 1939 and 1992, the Gölcük earthquake in 1999, the Bingöl earthquake in 2003, and the Kahramanmaraş earthquake in 2023, which caused great damage to 11 Turkish cities and whose effects extended as far as Syria. These disasters have certainly inspired the poetry of some Arab poets, causing them to write poems in which they express their human feelings and document pain and loss. Some of the Arab poets who have addressed earthquakes in Türkiye include Muhammed Taqiyyuddin el-Matlabi, Mahmud Hasan Ismail, and Ahmed Ali Suleyman Abdurrahim. Mahmud Hasan Ismail, one of these poets, resorted to the art of personification in his ode to the great Erzincan Earthquake of 1939, and in a dialogue between them, he accused the earthquake of instilling fear in people and destroying their homes. He likened the earthquake to a ruthless tyrant who sheds blood and causes mischief on earth because it left dead and injured under the rubble. This study, following a brief mention of earthquakes in Arabic poetry, delves into the earthquakes that occurred in Türkiye and the impact these events had on Arabic poetry. The descriptive analytical method was employed to evaluate the selected poetic examples in three dimensions: historical reality, emotional dimension, and language. Additionally, the conclusion chapter presents the study's results.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Soumana, Y., Özel, H. (2024). Türkiye’deki Depremlerin Arap Şiirine Etkisi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: 11 Sayı: 2, 1043–1070. https://doi.org/10.51702/esoguifd.1476492

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (42)

  1. آغا، شاهر جمال. الزلازل حقيقتها وآثارها. الكويت: عالم المعرفة، 1995.
  2. آفاد، 06 فبراير 2023 بازرجيك-ألبستان (كهرمان مرعش) م.و: 7.7 – م.و: 7.6، تقرير الزلازل (أنقرة: آفاد، يونيو 2023).
  3. إبراهيم، حافظ. ديوان ‌حافظ ‌إبراهيم. القاهرة: الهيئة المصرية العامة للكتاب، 1987.
  4. ابن العديم، كمال الدين. بُغْيَة الطَّلَب في تاريخ حلب. 12 مجلدا. بيروت: دار الفكر، 1998.
  5. ابن العسال، مفضل بن أبي الفضائل. النهج السديد والدر الفريد فيما بعد تاريخ ابن العميد. دمشق: دار سعد الدين، 2017.
  6. ابن العماد، عبد الحي بن أحمد. شذرات الذهب في أخبار من ذهب. 11 مجلدا. دمشق: دار ابن كثير، 1986.
  7. ابن الوردي، عمر بن مظفر. ديوان ابن الوردي. الكويت: دار القلم، 1986.
  8. ابن دُقْماق، صارم الدين إبراهيم بن محمد. نزهة الأنام في تاريخ الإسلام. بيروت: المكتبة العصرية، 1999.
  9. ابن منظور، محمد بن مكرم. لسان العرب. 15 مجلدا. بيروت: دار صادر، 1414.
  10. ابن منقذ، أسامة. ديوان أسامة بن منقذ. بيروت: عالم الكتب، 2 الطبعة، 1983.
  11. أبو الحسين مسلم بن الحجاج. صحيح مسلم. 5 مجلدات. القاهرة: مطبعة عيسى البابي الحلبي، 1955.
  12. أبو شامة، شهاب الدين عبد الرحمن بن إسماعيل المقدسي الدمشقي. الروضتين في أخبار الدولتين النورية والصلاحية. بيروت: مؤسسة الرسالة، 1997.
  13. إسماعيل، محمود حسن. الأعمال الكاملة للشاعر محمود حسن إسماعيل. 3 مجلدات. القاهرة: الهيئة المصرية العامة للكتاب، 2004.
  14. الإدريسي، محمد بن محمد بن عبد الله. نزهة المشتاق في اختراق الآفاق. القاهرة: مكتبة الثقافة الدينية، 2002.
  15. الزَّبيدي، محمّد مرتضى الحسيني. تاج العروس من جواهر القاموس. 40 مجلدا. الكويت: وزارة الإرشاد والأنباء في الكويت، 2001.
  16. الزركلي، سليم. "يا ريحان الدنيا". دعوة الحق 29 (1960)، 72-74.
  17. الصفدي، صلاح الدين خليل بن أيبك. الوافي بالوفيات. 29 مجلدا. بيروت: دار إحياء التراث، 2000.
  18. الطبّاخ الحلبي، محمد راغب بن محمود. إعلام النبلاء بتاريخ حلب الشهباء. 8 مجلدات. حلب: دار القلم العربي، 1408.
  19. العمري، عبد الله بن محمد. الزلازل والتفجيرات. الرياض: جامعة ملك سعود، 2022.
  20. العَيْدَرُوس، محي الدين عبد القادر بن شيخ. النور السافر عن أخبار القرن العاشر. بيروت: دار الكتب العلمية، 1405.
  21. الغزي، كامل. نهر الذهب في تاريخ حلب. 3 مجلدات. حلب: دار القلم، 1419.
  22. النويري، أحمد بن عبد الوهاب. نهاية الأرب في فنون الأدب. ٣٣ مجلدا. القاهرة: دار الكتب والوثائق القومية، 1422.
  23. أمين، محمود جمعة. "القرية في شعر محمود حسن إسماعيل". مجلة کلية الدراسات الإسلامية والعربية للبنات بسوهاج 14/4 (1999)، 492–583.
  24. أوزال، هارون. جيفتجي، فاروق. "ظاهرة التشيع في قصائد الشاعر الأندلسي ابن هانئ" مجلة جمهوريت إلهيات، 24/3 (2020)، 1381-1406.
  25. بينو، نيكولا ألساندرو وآخرون. "زلزال مضيق مسّينا في 28 ديسمبر 1908 (م.و 7.1): زلزال كبير على مدار قرن من الزلازل" مجلة أبحاث الزلازل، 80/2 (2009)، 249-259.
  26. ترامونتيني، ليزل - دونوهيو، جون. أعلام الأدب العربي المعاصر. بيروت: المعهد الألماني للأبحاث الشرقية، 2013.
  27. توغلو أوغلو، فاتح. "زلزال الأناضول الكبير عام 1939 وفعاليات المساعدة في ولاية أرزنجان" مجلة دراسات التاريخ، 4/7 (2015)، 113-136.
  28. توفيق، أحمد. "أكادير الشهيدة". دعوة الحق 29 (1960)، 75.
  29. حسن، زكي محمد. الرحالة المسلمون في العصور الوسطى. المملكة المتحدة: مؤسسة هنداوي، 2013.
  30. رزّيك، طلائع. ديوان طلائع رزّيك. النجف: المكتبة الأهلية، 1964.
  31. زكرياء، مفدي. اللهب المقدس. الجزائر: موفم للنشر، 2007.
  32. شاكر، محمود محمد، جمهرة مقالات الأستاذ محمود محمد شاكر. مجلدان. القاهرة: مكتبة الخانجي، 2003.
  33. شوقي، أحمد. الشوقيات. مجلدين. بيروت: دار العودة، 1988.
  34. عبد الرحيم، أحمد علي سليمان. الشعر رحم بين أهله. بورسعيد: 339 noor-book.com/cn0tudk
  35. عبد الرحيم، أحمد علي سليمان. "زلزال تركيا المدمر". الديوان. د.ت. تاريخ التصفح: 22 فبراير، 2024. https://www.aldiwan.net/poem114185.html
  36. عماد الدين الكاتب الأصبهاني، محمد بن محمد. خريدة القصر وجريدة العصر. 3 مجلدات. دمشق: مطبوعات المجمع العلمي العربي بدمشق، 1955.
  37. ماجد، عبد المنعم. الحاكم بأمر الله، الخليفة المفترى عليه. القاهرة: مكتبة الأنجلو المصرية، 1982.
  38. محمد علي، بكر. "وصف الزّلازل في الشّعر العربيّ" مجلة العلوم الإسلامية، 18/2 (2023)، 305-328.
  39. الميداني، عبد الرحمن حسن حبنكة. البلاغة العربية أسسها وعلومها وفنونها. مجلدان. دمشق: دار القلم، 1996.
  40. ياقوت الحموي، شهاب الدين. معجم البلدان. 8 مجلدات. بيروت: دار صادر، 1995.
  41. ياقوت الحموي شهاب الدين، معجم الأدباء. 7 مجلدات. بيروت: دار الغرب الإسلامي، 1993.
  42. يحي، خالد. من وحي الألم، مدونة، الجزيرة نت. 21/02/2023. https://www.aljazeera.net/